Thanh tra TP Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026. Ảnh: Thu Huyền

Áp lực từ số lượng lớn kết luận thanh tra tồn đọng

Phòng Giám sát, thẩm định, theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra (Thanh tra TP Hồ Chí Minh) cho biết, trước thời điểm ngày 1/7/2025, đơn vị đang theo dõi, đôn đốc việc thực hiện 160 kết luận thanh tra, kiểm tra của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra bộ, ngành và Thanh tra TP, trong đó có 26 kết luận đã kéo dài trên 10 năm, thậm chí từ giai đoạn 2008-2016. Đây là con số cho thấy tính chất phức tạp của nhiều vụ việc, nhất là các kiến nghị liên quan đến quản lý đất đai, tài chính công, đầu tư xây dựng và xử lý trách nhiệm tổ chức, cá nhân.

Sau khi thực hiện sáp nhập địa giới hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc tiếp tục gia tăng. Đến nay, Thanh tra TP Hồ Chí Minh đang theo dõi, đôn đốc tổng cộng 260 kết luận, văn bản, bao gồm kết luận của Thanh tra Chính phủ, Ban Thường vụ Thành ủy, Thanh tra cấp tỉnh và Thanh tra cấp huyện trước đây. Trong số này, nhiều kiến nghị vẫn chưa được thực hiện hoặc thực hiện chưa dứt điểm, nhiều khoản tiền phải thu hồi kéo dài qua nhiều năm, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí lớn đối với tài sản công và nguồn lực xã hội.

Việc không tổ chức Thanh tra cấp huyện và Thanh tra sở, ngành theo mô hình mới đã tạo ra những thay đổi căn bản về đầu mối thực hiện và trách nhiệm kế thừa. Nhiều kết luận thanh tra trước đây giao UBND cấp huyện hoặc các phòng chuyên môn cấp huyện thực hiện, nay không còn đơn vị trực tiếp kế thừa, dẫn đến lúng túng trong xác định trách nhiệm. Thực tế cho thấy có trường hợp hồ sơ bàn giao không đầy đủ, tài liệu lưu trữ bị thất lạc hoặc chỉ còn bản sao, gây khó khăn trong việc đối chiếu và xác định căn cứ pháp lý để tiếp tục theo dõi, đôn đốc.

Bên cạnh đó, một số kết luận thanh tra có nội dung kiến nghị mang tính khái quát, chưa cụ thể hóa về trình tự, phương thức thực hiện và tiêu chí hoàn thành. Điều này đặc biệt gây khó khăn cho cấp xã, nơi năng lực đội ngũ công chức chưa đồng đều, dẫn đến việc thực hiện không đầy đủ, báo cáo thiếu trọng tâm, hồ sơ minh chứng chưa đáp ứng yêu cầu. Không ít đơn vị chậm báo cáo, thậm chí không báo cáo, khiến cơ quan theo dõi thiếu căn cứ tổng hợp, đánh giá và tham mưu xử lý.

Áp lực công việc càng lớn hơn khi Phòng Giám sát, thẩm định, theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra thuộc Thanh tra TP Hồ Chí Minh hiện chỉ có 40/50 công chức theo biên chế được giao, trong khi phải theo dõi số lượng lớn kết luận với nội dung đa lĩnh vực, phức tạp và kéo dài nhiều năm.

Chuẩn hóa phương thức theo dõi trong bối cảnh mới

Trước thực trạng đó, Thanh tra TP Hồ Chí Minh đã xác định việc nâng cao hiệu quả thực hiện kết luận thanh tra tồn đọng là yêu cầu cấp thiết, gắn liền với việc bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực quản lý Nhà nước.

Trụ sở Thanh tra TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Thu Huyền

Theo Phòng Giám sát, thẩm định, theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra, một trong những giải pháp trọng tâm là chuẩn hóa công tác theo dõi theo từng kết luận thanh tra, coi mỗi kết luận là một “đơn vị theo dõi” độc lập. Theo đó, mỗi kết luận được phân công rõ công chức phụ trách, chịu trách nhiệm rà soát toàn bộ nội dung kiến nghị, xác định đơn vị thực hiện hoặc đơn vị kế thừa, thời hạn thực hiện và yêu cầu hồ sơ minh chứng.

Cách làm này giúp hạn chế tình trạng theo dõi phân tán, bỏ sót nội dung, đồng thời nâng cao tính chủ động và trách nhiệm cá nhân trong quá trình tham mưu.

Song song đó, việc làm rõ trách nhiệm của đơn vị kế thừa trong điều kiện không còn cấp huyện được đặc biệt chú trọng. Trên cơ sở rà soát từng vụ việc cụ thể, Thanh tra TP Hồ Chí Minh hướng dẫn các đơn vị kế thừa cụ thể hóa nội dung kiến nghị, phương thức triển khai và tiêu chí hoàn thành, qua đó hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc thực hiện mang tính hình thức.

Một điểm mới đáng chú ý là việc chuẩn hóa yêu cầu báo cáo và hồ sơ minh chứng. Thay vì tiếp nhận các báo cáo chung chung, Phòng Giám sát, thẩm định, theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra đã xây dựng và áp dụng biểu mẫu thống nhất, kèm danh mục kiểm tra hồ sơ minh chứng, làm căn cứ tiếp nhận, đối chiếu và đánh giá mức độ thực hiện kiến nghị. Nhờ đó, chất lượng báo cáo của các đơn vị từng bước được cải thiện, tạo cơ sở vững chắc cho việc tổng hợp, đánh giá tiến độ và đề xuất biện pháp xử lý đối với các trường hợp chậm trễ, kéo dài.

Cùng với đôn đốc bằng văn bản, Thanh tra TP Hồ Chí Minh tăng cường kiểm tra trách nhiệm trong thực hiện kết luận thanh tra. Các trường hợp chậm hoặc không thực hiện được làm rõ nguyên nhân, phân loại trách nhiệm và kiến nghị xử lý nghiêm theo quy định, nhằm nâng cao tính răn đe và kỷ cương hành chính. Việc quản lý hồ sơ theo từng kết luận cũng được chú trọng, bảo đảm tính liên tục và kế thừa ngay cả khi có điều động, luân chuyển cán bộ.

Với những giải pháp đang được triển khai, công tác theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra tại Thanh tra TP Hồ Chí Minh từng bước được chuẩn hóa, rõ trách nhiệm và có căn cứ pháp lý chặt chẽ. Mục tiêu đặt ra là giảm mạnh số lượng kết luận thanh tra tồn đọng kéo dài từ nhiều năm trước, nhất là các vụ việc liên quan đến dự án, khu đất bị dừng triển khai, không sử dụng trong thời gian dài, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Việc xử lý dứt điểm các kết luận thanh tra không chỉ góp phần thu hồi triệt để tài sản vi phạm, ngăn chặn thất thoát ngân sách, mà còn tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách, tạo dư địa phát triển và củng cố niềm tin của xã hội vào hiệu lực, hiệu quả của công tác thanh tra trong giai đoạn mới.