(Thanh tra) - Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới hoạt động thanh tra, đề tài khoa học “Cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra” được xác định có ý nghĩa cấp thiết nhằm làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Ngày 25/3, đề tài khoa học “Cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra” do TS Trần Thị Thúy, Trưởng phòng Nghiên cứu và Hợp tác phát triển, Trường Cán bộ Thanh tra chủ trì, đã tổ chức hội thảo nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
TS Trần Thị Thúy cho biết, trong bối cảnh phạm vi quản lý ngày càng mở rộng, tính chất các vụ việc thanh tra ngày càng phức tạp, liên ngành, liên cấp, yêu cầu đặt ra là hoạt động thanh tra phải vừa linh hoạt, kịp thời, vừa bảo đảm chặt chẽ về thẩm quyền, trình tự và trách nhiệm pháp lý.
Một điểm đáng chú ý được các đại biểu phân tích là việc Quốc hội ban hành Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 đã thiết lập khuôn khổ pháp lý mới về phân quyền, phân cấp và ủy quyền.
“Lần đầu tiên, các khái niệm, nguyên tắc, điều kiện và trách nhiệm pháp lý trong hoạt động ủy quyền được quy định tương đối đầy đủ, thống nhất, coi đây là công cụ quan trọng của quản trị Nhà nước hiện đại”- TS Trần Thị Thúy chia sẻ.
Tuy nhiên, theo TS Trần Thị Thúy, các quy định này mới dừng lại ở mức khung, mang tính nguyên tắc chung, chưa được cụ thể hóa đối với những lĩnh vực có tính đặc thù cao như thanh tra.
Trong khi đó, thanh tra là hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước rõ nét, gắn liền với việc ban hành các quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Vì vậy, việc xác định rõ thẩm quyền, chủ thể và trách nhiệm pháp lý trong từng khâu là yêu cầu bắt buộc.
Cũng theo TS Trần Thị Thúy, Luật Thanh tra năm 2025 đã có những đổi mới đáng kể về mô hình tổ chức hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng tinh gọn, hai cấp, đồng thời mở rộng phạm vi và thẩm quyền.
Tuy nhiên, luật này vẫn chưa có quy định riêng, đầy đủ và rõ ràng về cơ chế ủy quyền. Những nội dung quan trọng như phạm vi ủy quyền, nội dung được ủy quyền trong quy trình thanh tra, hay trách nhiệm pháp lý giữa người ủy quyền và người được ủy quyền vẫn chưa được làm rõ.
Thực tiễn cũng cho thấy, pháp luật thanh tra của Việt Nam qua các thời kỳ đều nhất quán xác định thẩm quyền theo cấp quản lý, không theo địa bàn lãnh thổ thuần túy.
Điều này dẫn đến một thực tế là các cơ quan ngành dọc thuộc bộ, ngành Trung ương hoạt động tại địa phương thuộc đối tượng thanh tra của Thanh tra Chính phủ, không phải đương nhiên thuộc đối tượng của Thanh tra tỉnh. Trong trường hợp cần thiết, Thanh tra tỉnh chỉ được tiến hành thanh tra khi có quyết định ủy quyền hợp pháp của Thanh tra Chính phủ.
Từ đó có thể thấy, cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra không chỉ là một giải pháp tổ chức nhằm tăng tính linh hoạt, mà còn là yêu cầu pháp lý bắt buộc để bảo đảm tính hợp pháp của hoạt động thanh tra.
Còn ở góc độ thực tiễn, hệ thống cơ quan thanh tra hiện nay gồm Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các cơ quan thanh tra chuyên ngành trong lực lượng vũ trang, ngân hàng. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đặc biệt với các vụ việc phức tạp, Thanh tra Chính phủ thường xuyên giao nhiệm vụ, yêu cầu Thanh tra địa phương phối hợp xác minh, thu thập thông tin, tài liệu.
Theo chủ nhiệm, những hoạt động này về bản chất chính là biểu hiện cụ thể của cơ chế ủy quyền trong thanh tra. Tuy nhiên, do chưa có khuôn khổ pháp lý đầy đủ, việc triển khai trên thực tế còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc.
Trước hết là nhận thức và cách áp dụng nguyên tắc ủy quyền chưa thống nhất, nhiều trường hợp người đứng đầu cơ quan thanh tra còn e dè, chỉ dám ủy quyền khi có quy định cụ thể.
Bên cạnh đó, còn tồn tại sự nhầm lẫn giữa ủy quyền với các hình thức như phân công nhiệm vụ, ký thay hay ký thừa ủy quyền, dẫn đến khó khăn trong xác định trách nhiệm pháp lý khi xảy ra sai sót.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là chưa phân định rõ trách nhiệm giữa chủ thể ủy quyền và chủ thể được ủy quyền. Điều này dẫn đến tâm lý né tránh, ngại ủy quyền và xu hướng tập trung quyền lực vào người đứng đầu, làm giảm tính linh hoạt và hiệu quả của hoạt động thanh tra.
Ngoài ra, cơ chế ủy quyền hiện chưa được thiết kế gắn với quy trình nghiệp vụ thanh tra, khiến việc xử lý kéo dài, ảnh hưởng đến tính kịp thời và hiệu quả chung. Đây là những “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ trong bối cảnh cải cách hành chính đang được đẩy mạnh.
Theo chủ nhiệm, trong bối cảnh đó, việc triển khai đề tài “Cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra” là cấp thiết và có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn. Đề tài không chỉ nhằm làm rõ các khái niệm, nguyên tắc và nội dung của cơ chế ủy quyền trong thanh tra, mà còn hướng tới đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.
Mục tiêu chung của đề tài là xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc thiết kế cơ chế ủy quyền phù hợp với đặc thù hoạt động thanh tra; đồng thời bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện.
Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng, trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy, tăng cường phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, việc hoàn thiện cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra là yêu cầu tất yếu.
Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, mà còn là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu lực, hiệu quả và tính chuyên nghiệp của toàn hệ thống thanh tra.
Các đại biểu đề xuất, trong nội dung nghiên cứu cần nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng quy định cụ thể về cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra, bảo đảm rõ ràng về phạm vi, nội dung và trách nhiệm.
Đồng thời, phần thực trạng cần bổ sung các dẫn chứng từ thực tiễn, làm rõ những nội dung đã và đang được ủy quyền, qua đó phản ánh sát tình hình triển khai, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc và khoảng trống pháp lý cần hoàn thiện….
Những ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để ban chủ nhiệm đề tài tiếp tục hoàn thiện đề cương nghiên cứu, hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn phát triển mới.
