Những năm qua, các chương trình giảm nghèo, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã phát huy hiệu quả thiết thực.

Phát huy nội lực của người dân, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: Mạnh Dũng

Phát huy nội lực của người dân

Không chỉ hỗ trợ nguồn lực, các địa phương còn chú trọng khơi dậy ý chí vươn lên, phát huy nội lực của người dân thông qua các mô hình sản xuất phù hợp, tạo sinh kế ổn định, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 (ban hành theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg) đã khép lại giai đoạn 2021-2025 với nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống kinh tế - xã hội của khu vực đặc thù này.

Được xác định là chương trình mục tiêu quốc gia có quy mô lớn nhất từ trước đến nay dành riêng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn I (2021-2025) được bố trí tổng nguồn lực trên 137 nghìn tỷ đồng. Đây là bước đi thể hiện rõ cam kết mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc ưu tiên nguồn lực nhằm thúc đẩy phát triển bền vững, toàn diện đối với khu vực còn nhiều khó khăn.

Mục tiêu tổng quát của Chương trình là khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế gắn với bảo đảm an sinh xã hội; giảm nghèo nhanh và bền vững; từng bước thu hẹp khoảng cách về mức sống, thu nhập giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với mặt bằng chung của cả nước. Đồng thời, Chương trình hướng tới giảm dần số xã, thôn đặc biệt khó khăn…

Sau 5 năm thực hiện, Chương trình đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần thay đổi diện mạo nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, công tác giảm nghèo đạt kết quả ấn tượng.

Theo đó, tỷ lệ hộ nghèo tại khu vực này giảm bình quân 3,4%/năm, vượt chỉ tiêu Quốc hội đề ra. Thu nhập bình quân đầu người của đồng bào dân tộc thiểu số đạt 43,4 triệu đồng/năm, tăng gấp 3,1 lần so với năm 2020, vượt xa mục tiêu đề ra. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ rệt của các chính sách hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất và tạo việc làm.

Chương trình đã mang lại những kết quả tích cực, góp phần thay đổi diện mạo nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ảnh: Mạnh Dũng

Ghi nhận những bước tiến vượt bậc

Trong lĩnh vực nhà ở và điều kiện sinh hoạt, Chương trình ghi nhận những bước tiến vượt bậc. Đã có 42.567 căn nhà tạm, dột nát được xóa bỏ, đạt 230% kế hoạch và hoàn thành trước thời hạn 5 năm.

Hàng chục nghìn hộ gia đình được hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và chuyển đổi nghề; hàng trăm nghìn hộ được cải thiện điều kiện nước sinh hoạt. Đây không chỉ là những con số về hỗ trợ vật chất, mà còn là nền tảng để người dân ổn định cuộc sống, vươn lên thoát nghèo.

Phát triển sinh kế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng là điểm sáng đáng chú ý. Hàng trăm mô hình sản xuất nông, lâm nghiệp được triển khai, thu hút hàng chục nghìn hộ dân tham gia, góp phần tạo sinh kế bền vững. Hơn 115 nghìn lao động được đào tạo nghề, tư vấn, giới thiệu việc làm; hàng triệu lượt người được chăm sóc sức khỏe ban đầu…

Đặc biệt, hệ thống kết cấu hạ tầng thiết yếu được quan tâm đầu tư đồng bộ. Nhiều tuyến đường giao thông nông thôn được nâng cấp, kết nối thuận lợi hơn với các trung tâm kinh tế; trường học, trạm y tế, nhà văn hóa được xây dựng, cải tạo, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công và đời sống tinh thần của người dân.

Nhìn tổng thể, Chương trình đã tạo ra những chuyển biến căn bản, không chỉ về kinh tế mà còn về xã hội, văn hóa, góp phần củng cố niềm tin của đồng bào dân tộc thiểu số đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo xác định, giai đoạn 2026 - 2035 là thời kỳ bứt phá để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số với mặt bằng chung của cả nước.

Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Vinh Tơr cho rằng, hướng dẫn thực hiện Hợp phần phát triển kinh tế xã hội (thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số) không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà là yêu cầu cấp thiết để khơi thông các nguồn lực.

“Mục tiêu là để mỗi đồng vốn từ ngân sách nhà nước và các nguồn lực xã hội khi đổ về vùng dân tộc miền núi đều phát huy tối đa hiệu quả”, Thứ trưởng Y Vinh Tơr nhấn mạnh.

Là địa phương có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, Tuyên Quang xác định chương trình mới là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm của giai đoạn 2026-2030.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Hùng Đức cho biết, ở lĩnh vực giảm nghèo, tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều khoảng 3,5% trong năm 2026; riêng các xã có tỷ lệ hộ nghèo trên 20% sẽ giảm từ 4-6%. Với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa phương phấn đấu đưa 5 xã và 76 thôn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn ngay trong năm đầu triển khai chương trình.

Theo ông Đỗ Hùng Đức, những khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là tiến độ một số dự án còn chậm, tỷ lệ giải ngân vốn chuyển tiếp chưa đạt yêu cầu và năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương còn chưa đồng đều. Vì vậy, tỉnh kiến nghị Trung ương tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, tăng cường đào tạo cho cán bộ trực tiếp triển khai chương trình ở cơ sở và sớm giao kế hoạch vốn ngay từ đầu kỳ để địa phương chủ động hơn trong triển khai.

Việc triển khai thắng lợi Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 sẽ góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đưa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiến cùng nhịp bước với sự phát triển chung của đất nước.