(Thanh tra) - Thanh tra tỉnh không chỉ kiểm tra cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc UBND cấp tỉnh hay xử lý vụ việc có dấu hiệu tham nhũng trong khu vực công, mà còn thanh tra công ty đại chúng, góp phần minh bạch tài chính và phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp.
Luật Thanh tra 2025 xác định, Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, có chức năng quản lý Nhà nước về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Cơ quan này thực hiện nhiệm vụ thanh tra trong phạm vi quản lý Nhà nước của UBND cấp tỉnh.
Trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng, theo Thông tư 03/2025/TT-TTCP ngày 30/7/2025 của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh thực hiện thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của UBND cấp xã và các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc UBND cấp tỉnh.
Đồng thời, Thanh tra tỉnh cũng thanh tra các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng do người công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp Nhà nước thuộc thẩm quyền quản lý của chính quyền địa phương thực hiện, trừ trường hợp thuộc thẩm quyền của Thanh tra Chính phủ.
Đặc biệt, Thanh tra tỉnh còn có nhiệm vụ, quyền hạn trong việc thanh tra việc thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng đối với công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và tổ chức xã hội theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng.
Bên cạnh đó, Nghị định 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025 của Chính phủ về kiểm tra chuyên ngành quy định, trường hợp qua kiểm tra mà chưa đủ thẩm quyền để xem xét, đánh giá, làm rõ thì trưởng đoàn kiểm tra báo cáo người ra quyết định kiểm tra chuyên ngành để yêu cầu hoặc đề nghị cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiến hành thanh tra.
Phát biểu tại Hội thảo “Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân: Cơ hội nào cho các doanh nghiệp niêm yết và công ty đại chúng?” diễn ra vào tháng 6/2025, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam có hơn 1.700 công ty đại chúng, với vốn hóa đạt trên 85% GDP, doanh nghiệp tư nhân niêm yết chiếm tỷ trọng lớn, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng, nâng chuẩn quản trị và cải thiện minh bạch tài chính.
Theo Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải, từ năm 2020 đến tháng 7/2025, UBCKNN đã triển khai 258 đoàn kiểm tra, trong đó có 75 đoàn kiểm tra giao dịch có dấu hiệu bất thường trên thị trường; đã ban hành 2.731 quyết định xử phạt vi phạm hành chính và chuyển nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng sang cơ quan điều tra xử lý.
Qua đó, các hành vi vi phạm đã được phát hiện, xử lý kịp thời, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, củng cố niềm tin thị trường.
Nhận định về khả năng phối hợp giữa UBCKNN với Thanh tra tỉnh, luật sư Vũ Văn Vinh (Công ty Luật Thiên Ngân, Hà Nội) cho rằng, Luật Thanh tra và các văn bản hướng dẫn đã quy định khá rõ về nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra tỉnh sau khi thực hiện sắp xếp hệ thống thanh tra còn 2 cấp. Trong đó, đã cụ thể hóa quyền hạn, trách nhiệm trong thanh tra đối tượng doanh nghiệp nói chung, công ty đại chúng nói riêng.
Bên cạnh đó, UBCKNN có chức năng, nhiệm vụ trong kiểm tra việc chấp hành quy định của pháp luật và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán.
Do đó, nếu thực thi tốt cơ chế phối hợp giữa cơ quan kiểm tra chuyên ngành và Thanh tra tỉnh liên quan hoạt động của thị trường chứng khoán như đã được quy định rõ trong Luật Thanh tra 2025 và Nghị định 217/2025/NĐ-CP, thì nguy cơ chồng chéo, trùng lặp khi thanh tra công ty đại chúng sẽ không xuất hiện.
Cụ thể, UBCKNN thực hiện kiểm tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý của mình, tập trung vào các vi phạm thuộc lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật về phòng, chống tham nhũng mà không thuộc thẩm quyền xử lý, UBCKNN sẽ chuyển hồ sơ, đề nghị Thanh tra tỉnh tiến hành thanh tra theo thẩm quyền.
Cách làm này giúp bảo đảm tính khách quan, tránh tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” khi một cơ quan vừa kiểm tra vừa xử lý các vi phạm liên quan đến chính lĩnh vực mình quản lý.
Theo luật sư Vinh, điểm mấu chốt là UBCKNN cần tăng cường khâu phát hiện, sàng lọc và chuyển giao thông tin kịp thời. Trong khi đó, Thanh tra tỉnh cần chủ động tiếp nhận, triển khai nhanh các cuộc thanh tra chuyên sâu, đặc biệt với các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng phức tạp, ảnh hưởng lớn đến nhà đầu tư và thị trường.
Ngoài ra, cần có cơ chế phản hồi kết quả xử lý giữa hai cơ quan, vừa để nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, vừa góp phần củng cố niềm tin của công chúng vào tính minh bạch của thị trường chứng khoán.
