Thanh tra Chính phủ phối hợp với Cơ quan Phòng, chống ma tuý và tội phạm của Liên hợp quốc tổ chức hội thảo Hoàn thiện Dự thảo Thông tư hướng dẫn quy trình xác minh tài sản, thu nhập đối với người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập. Ảnh: Dương Nguyễn

Việt Nam cam kết thực thi UNCAC và biện pháp phòng ngừa

Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên của Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) kể từ ngày 19/8/2009, sau khi Chủ tịch nước ký phê chuẩn vào ngày 3/7/2009. Đây là bước đi quan trọng, thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc chống tham nhũng và hội nhập quốc tế.

Công ước này bao gồm các chuẩn mực chung về các vấn đề chính như phòng ngừa, hình sự hóa tội phạm tham nhũng, thu hồi tài sản bị thất thoát, hợp tác quốc tế và hỗ trợ kỹ thuật.

Báo cáo về rà soát các chủ trương, đường lối của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế có liên quan đến nội dung dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng của Thanh tra Chính phủ khẳng định, Việt Nam thực hiện các quy định của UNCAC trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc được quy định trong Hiến pháp và pháp luật quốc gia.

Đáng chú ý, đối với Chương II của UNCAC về các biện pháp phòng ngừa tham nhũng, kết quả rà soát cho thấy các quy định này đã được thể chế hóa đầy đủ trong hệ thống pháp luật trong nước. Mặc dù vậy, để nâng cao hiệu quả, báo cáo vẫn kiến nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về kiểm soát quyền lực, minh bạch tài sản và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý để phòng ngừa tham nhũng hiệu quả hơn.

Điểm nghẽn trong thu hồi tài sản: Cần nghiên cứu "tài sản không chứng minh được nguồn gốc"

Một trong những vấn đề trọng tâm của rà soát là việc nội luật hóa Chương V của UNCAC về thu hồi tài sản. Đánh giá cho thấy các quy định về thu hồi tài sản đã được pháp luật trong nước nội luật hóa một phần. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Việt Nam không áp dụng hình sự hóa đối với hành vi "làm giàu bất hợp pháp" (Điều 20 UNCAC) và không bị ràng buộc bởi quy định về thiết lập trách nhiệm hình sự đối với tội phạm này (Điều 26).

Chính vì điều này, báo cáo đã chỉ ra những tồn tại khi các quy định hiện hành về thu hồi tài sản đôi lúc gặp khó khăn trong yêu cầu liên quan đến tài sản có nguồn gốc chưa hoàn toàn tương thích với khái niệm "làm giàu bất hợp pháp" trong Công ước.

Để khắc phục hạn chế này, Thanh tra Chính phủ kiến nghị cần nghiên cứu và bổ sung các quy định cụ thể về việc thu hồi tài sản không chứng minh được nguồn gốc, dựa trên các căn cứ đã được quy định trong các văn bản của Đảng và đảm bảo sự phù hợp với hệ thống pháp luật quốc gia.

Tăng cường ứng dụng công nghệ và minh bạch trong kiểm soát tài sản

Bên cạnh việc giải quyết các vướng mắc về cơ chế thu hồi tài sản, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung còn tập trung vào việc thể chế hóa đầy đủ tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Điều này bao gồm việc bổ sung quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý. Trong đó quy định cá nhân, tổ chức có trách nhiệm tăng cường đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong tổ chức và hoạt động phòng, chống tham nhũng.

Đồng thời bổ sung trách nhiệm đẩy mạnh xây dựng, vận hành và duy trì hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý của các cơ quan, ngành, địa phương, cùng với việc kết nối, tích hợp, chia sẻ đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia.

Những nỗ lực này nhằm hoàn thiện các quy định về kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch, đồng thời nâng cao tính khả thi, hiệu quả của công tác kê khai và kiểm soát tài sản, thu nhập.