(Thanh tra) - Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và kiểm soát quyền lực. Đối với Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra, yêu cầu này được cụ thể hóa bằng việc đổi mới phương thức hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng thanh tra theo hướng trọng tâm, trọng điểm, dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro.
Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam (Nghị quyết 19). Cùng ngày, Bộ Chính trị ban hành Chương trình hành động số 33-CTr/TW triển khai thực hiện Nghị quyết. Ngày 6/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 217/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW.
Nghị quyết 19 xác định chuyển đổi sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập. Trọng tâm là chuyển mạnh từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển; tạo đột phá về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia; lấy con người làm trung tâm, phát huy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, qua đó nâng cao năng suất và hiệu quả huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực.
Theo ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ), đối với ngành Thanh tra, yêu cầu đổi mới không chỉ nằm ở tổ chức bộ máy hay ứng dụng công nghệ, mà còn đòi hỏi thay đổi tư duy và phương thức thực hiện nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, kỷ luật thực thi và kiểm soát quyền lực. Hoạt động thanh tra cần góp phần nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của cơ quan quản lý, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật.
Theo định hướng của Nghị quyết, đến năm 2030, Việt Nam hoàn thành các nền tảng cho mô hình phát triển mới; đến năm 2035 hoàn thành cơ bản quá trình chuyển đổi; đến năm 2045 hoàn thành chuyển đổi và vận hành đồng bộ, hài hòa, hiệu quả các mô hình thành phần, gắn với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Nghị quyết đồng thời đặt ra định hướng tầm nhìn đến năm 2130.
Ông Trần Đăng Vinh cho rằng, trong tiến trình đó, ngành Thanh tra phải thực hiện tốt chức năng phát hiện, xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời chủ động nhận diện rủi ro, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Việc thanh tra cần làm rõ không chỉ hành vi vi phạm mà cả những sơ hở trong quản lý, bất cập của thể chế và nguyên nhân có tính hệ thống, từ đó kiến nghị giải pháp khắc phục, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực.
Chương trình hành động số 33-CTr/TW của Bộ Chính trị yêu cầu tạo sự thống nhất cao về nhận thức và chuyển biến mạnh mẽ trong hành động, đề cao trách nhiệm, quyết tâm chính trị của các cấp ủy, tổ chức Đảng. Các chương trình, kế hoạch triển khai phải cụ thể hóa mục tiêu thành chỉ tiêu, thứ tự ưu tiên, tiến độ, nguồn lực và sản phẩm đầu ra; gắn với trách nhiệm người đứng đầu và công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên.
Chương trình xác định 40 chỉ tiêu cụ thể để đánh giá kết quả đổi mới mô hình phát triển theo các mốc năm 2030, 2035 và 2045, đồng thời phân công trách nhiệm thể chế hóa, tổ chức thực hiện, theo dõi, đánh giá, sơ kết và tổng kết. Nghị quyết số 217/NQ-CP của Chính phủ tiếp tục cụ thể hóa các định hướng này trong hoạt động quản lý, điều hành, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xây dựng chương trình, kế hoạch phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn.
Đây là cơ sở để Thanh tra Chính phủ triển khai đồng thời trên 2 phương diện: Đổi mới hoạt động của cơ quan và ngành Thanh tra; thực hiện hiệu quả chức năng thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương và Chính phủ, Chương trình hành động số 06-CTr/ĐU ngày 29/8/2026 của Ban Thường vụ Đảng ủy Thanh tra Chính phủ xác định mục tiêu đổi mới mạnh mẽ tổ chức và hoạt động của Thanh tra Chính phủ, ngành Thanh tra theo hướng chính quy, chuyên nghiệp, hiện đại, hoạt động trên nền tảng pháp luật, dữ liệu và quản trị rủi ro; nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, kiểm soát quyền lực Nhà nước và bảo vệ nguồn lực phát triển.
Đến năm 2030, ngành Thanh tra cần hoàn thành các nền tảng cốt lõi của mô hình hoạt động mới; nâng cao chất lượng kết luận và hiệu lực thực hiện kết luận thanh tra; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực; xây dựng, hoàn thiện, vận hành thống nhất hệ sinh thái dữ liệu; hoàn thiện cơ bản hệ thống pháp luật thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Thanh tra Chính phủ, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Giai đoạn 2030-2035, mục tiêu đặt ra là vận hành đồng bộ mô hình quản trị ngành dựa trên dữ liệu, công nghệ và quản trị rủi ro. Đến năm 2045 và tầm nhìn năm 2130, ngành Thanh tra phấn đấu nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và tham mưu chiến lược về kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế, quản trị rủi ro quốc gia.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Chương trình hành động xác định 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.
Trước hết, đổi mới tư duy và phương thức hoạt động thanh tra theo hướng kiến tạo phát triển. Sự đổi mới phải xuyên suốt từ xây dựng kế hoạch, lựa chọn đối tượng, tổ chức thanh tra đến ban hành và thực hiện kết luận. Kế hoạch thanh tra cần dựa trên yêu cầu quản lý, phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro, bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, tránh chồng chéo, trùng lặp, không cản trở hoạt động bình thường, hợp pháp của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
Kết luận thanh tra phải làm rõ vi phạm, nguyên nhân, trách nhiệm và bất cập trong thể chế, quản lý; các kiến nghị phải có căn cứ, đúng thẩm quyền, khả thi. Hiệu quả hoạt động không chỉ được nhìn nhận qua việc phát hiện vi phạm mà còn qua tiến độ, chất lượng kết luận, việc thực hiện kiến nghị, thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm, khắc phục bất cập và mức độ giảm tái diễn vi phạm.
Thứ hai, gắn các mặt công tác thanh tra với mục tiêu chiến lược của mô hình phát triển mới. Hoạt động thanh tra cần tập trung vào việc huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực, trong đó có các lĩnh vực mới như khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, hạ tầng chiến lược, tài chính xanh, thị trường tín chỉ các-bon và kinh tế tuần hoàn. Các đơn vị chủ động tham mưu tháo gỡ vướng mắc về thể chế, khó khăn của các dự án treo, dự án tồn đọng, góp phần để chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt.
Cùng với đó, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo phải bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tập trung xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài theo thẩm quyền. Tăng cường xử lý hoặc kiến nghị xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gây cản trở phát triển, gắn với cải cách quy trình, công khai thủ tục, nâng cao chất lượng phục vụ và truyền thông chính sách.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu. Chương trình đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu ngành Thanh tra, phục vụ các lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kiểm soát tài sản, thu nhập và trách nhiệm giải trình.
Dữ liệu phải thống nhất, liên thông, an toàn, phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, xử lý đơn thư, cảnh báo rủi ro phải phù hợp chức năng, thẩm quyền và quy định pháp luật.
Thứ tư, hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính gắn với kiểm tra, giám sát. Các đơn vị chủ động phối hợp hoàn thiện pháp luật thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Thanh tra Chính phủ; tăng cường phối hợp với kiểm tra của Đảng, Kiểm toán Nhà nước và các cơ quan bảo vệ pháp luật trên cơ sở phân định rõ chức năng, nhiệm vụ. Đồng thời, rà soát phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục, giảm khâu trung gian, số hóa và liên thông báo cáo, đẩy mạnh văn phòng điện tử, văn phòng không giấy.
Thứ năm, gắn đổi mới công tác với xây dựng Đảng và phát triển đội ngũ. Việc thực hiện Nghị quyết phải gắn với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và kiểm soát quyền lực trong nội bộ ngành. Đội ngũ cán bộ cần có bản lĩnh chính trị, liêm chính, tinh thông nghiệp vụ, năng lực số, chuyên môn về các lĩnh vực mới, phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro và tham mưu chính sách.
5 nhóm nhiệm vụ có mối liên hệ chặt chẽ, đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ từ tư duy, quy trình nghiệp vụ đến thể chế, dữ liệu và con người. Trọng tâm là chuyển yêu cầu của Nghị quyết thành nhiệm vụ cụ thể, có sản phẩm và kết quả kiểm chứng được, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, góp phần giữ vững kỷ cương, kỷ luật, kiểm soát quyền lực và bảo vệ nguồn lực phát triển đất nước.
