ThS. Trương Thanh Phong, Phó Chánh thanh tra tỉnh Khánh Hoà. Ảnh: NVCC

Từ áp lực thực tế đến những "đứt gãy" trong điều phối

-PV: Thưa ông, là một người có nhiều năm sát cánh cùng ngành, tôi hiểu "nhiều đoàn cùng kiểm tra một nội dung" là nỗi trăn trở lớn của các doanh nghiệp. Tại một địa phương đang phát triển nóng như Khánh Hòa, áp lực này hiện nay cụ thể ra sao?

+Ông Trương Thanh Phong: Đúng như nhà báo nhận định, sự chồng chéo không làm cho quản trị mạnh hơn mà chỉ làm bộ máy nặng nề hơn. Tại Khánh Hòa, sau dấu mốc hợp nhất cơ quan Thanh tra tỉnh vào tháng 7/2025, không gian quản lý mở rộng với các lĩnh vực đan xen phức tạp như du lịch, bất động sản, năng lượng, đầu tư công... đã tạo ra thách thức điều phối khổng lồ.

Con số thực tế rất đáng quan ngại: Qua rà soát kế hoạch năm 2026 của 36 cơ quan, đơn vị tại địa phương (gồm 15 sở ngành và 21 UBND cấp xã/phường/đặc khu), chúng tôi phát hiện có tới 19 đơn vị bị trùng lặp đối tượng và 18 đơn vị trùng lắp về nội dung thanh tra, kiểm tra. Một dự án đầu tư công có thể phải giải trình nhiều lần cho cùng một bộ hồ sơ về vốn, thiết kế và môi trường cho các cơ quan khác nhau.

-PV: Vậy theo ông, đâu là "nút thắt" khiến chúng ta chưa thể xử lý triệt để tình trạng này, dù Luật Thanh tra đã có quy định cấm trùng lặp?

+Ông Trương Thanh Phong: Có hai nguyên nhân cốt lõi, thứ nhất là sự phân tán của hệ thống pháp luật chuyên ngành, mỗi ngành đều có quy định riêng về hậu kiểm nhưng đối tượng thực tế lại mang tính liên ngành.

Thứ hai, và quan trọng nhất, là sự "đứt gãy" dữ liệu. Hiện nay việc rà soát chủ yếu dựa trên văn bản giấy và kinh nghiệm của cán bộ tổng hợp, nên rất khó phát hiện các trường hợp trùng lặp tinh vi về thời kỳ thanh tra hoặc nội dung cụ thể. Khi thông tin đầu vào không chuẩn, cơ quan đầu mối rất khó thực hiện vai trò "nhạc trưởng".

Bản đồ rủi ro và Nguyên tắc "Một đối tượng - Một hồ sơ điện tử"

-PV: Trong tham luận tại hội thảo khoa học quốc gia tại Khánh Hoà mới đây, ông đã thu hút sự chú ý khi đề xuất mô hình kiểm soát "5 lớp". Cơ chế này sẽ vận hành thế nào để giải quyết triệt để bài toán trên?

+Ông Trương Thanh Phong: Tôi đề xuất mô hình này nhằm hạn chế tối đa sự chồng chéo, trùng lắp trong quá trình xây dựng và thực hiện kế hoạch thanh tra. Mô hình được thiết kế để kiểm soát xuyên suốt chu trình thanh tra thay vì chỉ rà soát một lần vào đầu năm.

Lớp 1: Kiểm soát từ định hướng, tập trung vào lĩnh vực rủi ro cao.

Lớp 2: Kiểm soát từ dự thảo kế hoạch thông qua việc nhập dữ liệu tập trung để hệ thống tự động cảnh báo trùng lặp.

Lớp 3: Kiểm soát bằng điều phối thực tế, Thanh tra tỉnh sẽ chủ trì thống nhất phương án xử lý (như giữ một đơn vị chủ trì, các bên khác phối hợp).

Lớp 4: Kiểm soát trong quá trình thực hiện, cập nhật ngay các cuộc thanh tra đột xuất lên hệ thống.

Lớp 5: Kiểm soát sau thanh tra để lưu hồ sơ điện tử, phục vụ cho việc kế thừa kết quả của các cơ quan sau.

-PV: Một điểm rất mới mà ông đề cập là việc chọn đối tượng dựa trên "Bản đồ rủi ro". Các tiêu chí định lượng này sẽ được xác định ra sao để đảm bảo tính khách quan?

+Ông Trương Thanh Phong: Tôi đề xuất không chọn đối tượng theo cảm tính. Ví dụ, ở lĩnh vực đất đai, rủi ro được xác định qua các dự án chậm tiến độ hoặc nợ nghĩa vụ tài chính. Ở lĩnh vực y tế, giáo dục, cần khoanh vùng các gói thầu có giá trị lớn nhưng ít nhà thầu tham gia.

Đặc biệt, nhóm tài sản công sau sắp xếp tổ chức là ưu tiên hàng đầu để tránh thất thoát tài sản trong giai đoạn chuyển tiếp mô hình chính quyền. Mục tiêu là thanh tra đúng địa chỉ có nguy cơ sai phạm cao, thay vì kiểm tra dàn trải gây phiền hà.

-PV: Chiến lược "Một đối tượng - Một hồ sơ điện tử" được kỳ vọng sẽ mang lại những thay đổi căn cơ gì cho cả cơ quan quản lý lẫn cộng đồng doanh nghiệp, thưa ông?

+Ông Trương Thanh Phong: Đây là giải pháp căn cơ để chuyển đổi phương thức quản trị. Khi một cơ quan muốn kiểm tra doanh nghiệp, hệ thống sẽ trả lời ngay: "Đối tượng này 12 tháng qua đã được ai kiểm tra nội dung gì?". Nếu nội dung đã rõ, cơ quan sau bắt buộc phải kế thừa kết quả thay vì yêu cầu dân cung cấp lại hồ sơ.

Điều này giảm chi phí tuân thủ cho xã hội và buộc các cơ quan thanh tra phải nâng cao chất lượng kết luận của chính mình, vì văn bản đó sẽ trở thành dữ liệu quản trị dùng chung cho toàn tỉnh.

-PV: Sau cùng, ông kỳ vọng gì vào khái niệm "Kỷ cương thông minh" mà ông đã nhấn mạnh trong kết luận tham luận của mình?

+Ông Trương Thanh Phong: Tôi muốn khẳng định, kiểm soát chồng chéo không phải là làm nhẹ đi kỷ cương, mà là làm cho kỷ cương được thực thi thông minh hơn, tiết kiệm hơn và thuyết phục hơn. Một nền thanh tra chuyên nghiệp không làm cho doanh nghiệp sợ hãi vì nhiều đoàn, nhiều giấy tờ, mà là làm cho họ tôn trọng pháp luật vì thấy sự công tâm và hiệu quả. Đó là lời cam kết liêm chính của chúng tôi trong kỷ nguyên mới.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!