(Thanh tra) - Trước bối cảnh mới của biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhiều nội dung của Luật Khí tượng thủy văn cần được sửa đổi, bổ sung. Nâng cao năng lực dự báo cũng phải đồng bộ từ Trung ương đến địa phương; lấy phương châm dự báo từ cơ sở và chủ động phòng ngừa là chính.
Kết luận số 75 ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV xác định chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai, nâng cao mức độ an toàn của người dân và nền kinh tế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong thời kỳ mới.
Thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư, việc sửa đổi toàn diện Luật Khí tượng thủy văn trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm phù hợp với bối cảnh hiện nay và xu thế quốc tế.
Các quy định mới cần tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho phát triển lĩnh vực khí tượng thủy văn.
Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp như hiện nay, thiên tai cực đoan gia tăng cả về tần suất và cường độ, yêu cầu đối với công tác khí tượng thủy văn ngày càng cao. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Công tác nâng cao năng lực dự báo trong giai đoạn mới cũng phải bảo đảm đồng bộ từ Trung ương đến cấp địa phương, đặc biệt gắn với mô hình chính quyền hai cấp hiện nay, lấy phương châm dự báo từ cơ sở và chủ động phòng ngừa là chính.
Các chính sách về khí tượng thủy văn cũng như công tác dự báo phải đảm bảo để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững, hạn chế rủi ro…
Đánh giá cao sự chuẩn bị bài bản, công phu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh hồ sơ dự án luật bước đầu đã phản ánh khá toàn diện thực tiễn và đáp ứng các yêu cầu đặt ra.
Theo ông Thi, việc sửa đổi Luật Khí tượng thủy văn có thể xem như cơ hội để ngành khí tượng thủy văn đổi mới tư duy và tạo bước phát triển mới. Cốt lõi của hoạt động khí tượng thủy văn là thông tin và dữ liệu.
Do đó, luật phải giải quyết trúng hai bài toán: vừa bảo đảm dữ liệu đầu vào chính xác, kịp thời, đạt tiêu chí "đủ, sạch, sống"; vừa tối ưu hóa khâu khai thác, sử dụng thông tin để phục vụ hiệu quả cho sự phát triển của các ngành kinh tế và hỗ trợ đắc lực cho công tác chỉ đạo, ra quyết định.
Đi sâu vào các nhóm chính sách cụ thể, ông Tạ Đình Thi đề nghị ban soạn thảo cần quy định rõ về dịch vụ khí tượng thủy văn. Tham khảo kinh nghiệm quốc tế, nhiều quốc gia đã phát triển rất mạnh dịch vụ khí tượng thủy văn và cho phép khu vực tư nhân tham gia, tạo nguồn lực đầu tư lớn trở lại cho ngành.
“Nếu xác định đây là một ngành dịch vụ thì cơ chế quản lý và mô hình đầu tư phải thay đổi, chuyển dần từ việc phụ thuộc vào ngân sách nhà nước sang đẩy mạnh xã hội hóa. Bởi lẽ, nếu tiếp tục duy trì thuần túy cơ chế đơn vị sự nghiệp công lập như hiện nay, việc cung cấp dịch vụ, trao đổi dữ liệu thương mại sau này sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro về pháp lý”, ông Thi lưu ý.
Bên cạnh đó, mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn có mối liên hệ mật thiết với rất nhiều ngành, lĩnh vực. Bởi vậy, bài toán đặt ra trong lần sửa đổi luật lần này là phải xác định rõ cơ chế liên kết, chia sẻ dữ liệu liên ngành và định hướng ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ mới, công nghệ cao như vệ tinh, radar, viễn thám hay dữ liệu lớn… Nếu triển khai thì hành lang pháp lý, cơ chế chính sách phục vụ quản lý, khai thác ra sao để đáp ứng tối đa yêu cầu thực tiễn.
Khẳng định việc sửa đổi toàn diện Luật nhằm đáp ứng yêu cầu cao hơn về phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu hiện đại hóa ngành, ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Điều hành Cục Khí tượng Thủy văn nhấn mạnh có 3 nhóm chính sách lớn được đề xuất trong dự án Luật Khí tượng thủy văn (sửa đổi).
Chính sách thứ nhất, hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý, khai thác mạng lưới trạm khí tượng thủy văn theo hướng hiện đại, đồng bộ, chuyển đổi từ công nghệ quan trắc truyền thống sang tự động hóa và xã hội hóa nguồn lực đầu tư.
Chính sách thứ hai, hoàn thiện các quy định về công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn phục vụ dự báo tác động; tài nguyên khí hậu.
Chính sách thứ ba, hoàn thiện thể chế huy động, quản lý và phát huy hiệu quả các nguồn lực cho hoạt động khí tượng thủy văn phục vụ phòng chống thiên tai, phát triển kinh tế - xã hội, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia.
Theo kế hoạch dự kiến, dự án luật sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XVI vào tháng 5/2027.
