(Thanh tra) - Kịch bản biến đổi khí hậu phiên bản cập nhật 2025 đưa ra 3 kịch bản tương ứng với các mức phát thải và phát triển kinh tế - xã hội khác nhau.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa công bố Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam phiên bản cập nhật năm 2025. Đây là hệ thống thông tin khoa học phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách, quy hoạch, đánh giá rủi ro và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Kịch bản biến đổi khí hậu không đơn thuần là một tập hợp các con số về khí hậu tương lai. Đây là một hệ thống thông tin khoa học, hướng tới hỗ trợ nhà quản lý và người dùng đánh giá rủi ro, ra quyết định trong điều kiện khí hậu thay đổi.
Theo TS. Trần Thanh Thủy, Trưởng phòng Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế (Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển), Kịch bản biến đổi khí hậu phiên bản năm 2025 được cập nhật theo các kịch bản chia sẻ kinh tế - xã hội (Shared Socioeconomic Pathways - SSP) do Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) đưa ra.
Đây là tập hợp các giả định khoa học về phát triển kinh tế, gia tăng dân số, sử dụng năng lượng, chuyển dịch công nghệ và ban hành chính sách khí hậu trong tương lai. Có 3 kịch bản chính được lựa chọn cho Việt Nam:
Kịch bản thấp (SSP1-2.6): Là kịch bản phát triển bền vững và lạc quan nhất, hướng tới mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” (Net-Zero).
Kịch bản trung bình (SSP2-4.5): Là kịch bản phù hợp nhất với xu thế và các chính sách giảm nhẹ phát thải khí nhà kính toàn cầu hiện hành.
Kịch bản cao (SSP3-7.0): Là kịch bản cao nhất hợp lý, khi không bổ sung thêm các chính sách ứng phó khí hậu mới.
Cùng với việc lựa chọn 3 kịch bản phát triển kinh tế xã hội, các nhà khoa học còn dựa vào các ngưỡng ấm lên toàn cầu (GWLs) so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850-1900) để xác định các rủi ro về khí hậu.
Theo đó, kịch bản còn dự báo, với ngưỡng nhiệt độ toàn cầu tăng từ 4 độ C, rủi ro bão mạnh tăng rõ rệt, khả năng xảy ra đối với siêu bão có cường độ tương đương bão Yagi tăng gần 3 lần.
Tương ứng với các kịch bản này và những ngưỡng nóng lên toàn cầu, các nhà khoa học đưa ra dự tính về sự thay đổi nhiệt độ, lượng mưa, nắng nóng, rét đậm, rét hại, hạn hán và mực nước biển dâng.
Về nhiệt độ, nhiệt độ tối cao có xu hướng gia tăng. Ở ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5°C, mức tăng phổ biến từ 1-1,5°C. Khi nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng 4°C, nhiệt độ tối cao tại Việt Nam có thể tăng 3-4°C.
Số ngày nắng nóng có nhiệt độ trên 35°C được dự tính tăng 10-30 ngày ở ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5°C và tăng 30-50 ngày ở các ngưỡng 3-4°C. Tại nhiều khu vực Trung Bộ và Nam Bộ, mức tăng có thể vượt 50 ngày/năm.
Ngược lại, số ngày rét đậm, rét hại có xu hướng giảm mạnh. Tại Bắc Bộ, số ngày rét đậm, rét hại được dự tính giảm 20-30 ngày ở ngưỡng nóng lên toàn cầu 3°C và giảm 30-40 ngày ở ngưỡng 4°C.
Về hạn hán, ở các ngưỡng nóng lên toàn cầu từ 1,5-4°C, hạn hán có xu hướng gia tăng đáng kể tại Bắc Bộ cả về tần suất và cường độ, trong khi khu vực phía Nam có xu hướng giảm nhẹ, cho thấy sự phân hóa về tác động của biến đổi khí hậu giữa các vùng.
Về lượng mưa, mức biến đổi có sự phân hóa rõ rệt theo mùa và khu vực. Trong mùa xuân, lượng mưa có xu hướng giảm trên phần lớn diện tích cả nước.
Về nước biển dâng, đến năm 2100, mực nước biển dâng trung bình theo các kịch bản được dự tính dao động từ 46,1 cm ở kịch bản phát thải thấp đến 63,7 cm ở kịch bản phát thải cao.
Theo số liệu trong bản thảo, mức nước biển dâng trung vị tại khu vực Quảng Ninh được dự tính đạt 60,2 cm; Cà Mau đạt 64,3 cm; khu vực quần đảo Hoàng Sa đạt 63,7 cm và quần đảo Trường Sa đạt 67,4 cm.
Kịch bản biến đổi khí hậu không phải dự báo, mà đưa ra giả định có cơ sở khoa học và có tính tin cậy về xu hướng trong tương lai của khí hậu. Do đó, việc sử dụng hiệu quả kịch bản đòi hỏi xem xét cả phạm vi bất định và lựa chọn kịch bản phù hợp với mục tiêu sử dụng.
Đối với quy hoạch và thiết kế gắn với các mốc thời gian cụ thể. Kịch bản khuyến nghị sử dụng thông tin theo các SSP; trong khi đánh giá rủi ro và xây dựng lộ trình thích ứng linh hoạt có thể khai thác thông tin theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu.
Do đó, khuyến cáo chung cho công tác quy hoạch là các hành động ứng phó là cần chủ động chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực để tiếp cận ngay với ngưỡng nóng lên toàn cầu 2 độ C. Còn đến vượt ngưỡng 3-4 độ C, nguy cơ thảm họa sẽ xảy ra. Đây chính là mức tăng nhiệt độ khi thế giới không áp dụng các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.
