TS Nguyễn Văn Lạng – nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk (đứng giữa) trong một sự kiện. Ảnh: VTC

Đột phá hạ tầng và hình thành hành lang kinh tế liên vùng

Sau khi hợp nhất với Phú Yên, Đắk Lắk có quy mô hơn 23.000 km², dân số khoảng 3,6 triệu người, hội tụ đầy đủ lợi thế của vùng cao nguyên, đồng bằng và biển. Theo TS Nguyễn Văn Lạng, đây là một trong những địa phương có tiềm năng phát triển hàng đầu cả nước khi sở hữu hệ sinh thái đa dạng, nguồn tài nguyên phong phú cùng vị trí kết nối chiến lược giữa Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ và Campuchia.

Địa phương có thế mạnh về nông nghiệp với vùng nguyên liệu cà phê, cao su, hồ tiêu, mắc ca, ca cao, sầu riêng quy mô lớn; đồng thời sở hữu bờ biển dài, nhiều vịnh, đầm, danh thắng nổi tiếng, nguồn lợi thủy sản phong phú và hệ thống rừng tự nhiên, vườn quốc gia, hồ, thác nước cùng bản sắc văn hóa đặc sắc của các dân tộc Tây Nguyên.

TS Nguyễn Văn Lạng đề xuất Đắk Lắk hướng đến xây dựng Buôn Ma Thuột trở thành “thủ phủ cà phê Robusta thế giới” gắn với phát triển chế biến sâu. Ảnh: SMC

Tuy nhiên, theo ông Lạng, Đắk Lắk vẫn đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” như: Hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, công nghiệp chế biến phát triển chậm, tỷ lệ xuất khẩu nông sản thô còn cao, liên kết giữa biển và cao nguyên chưa thực sự hình thành, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế.

Theo TS Nguyễn Văn Lạng, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là xây dựng hành lang kinh tế kết nối từ cảng biển phía Đông đến Tây Nguyên và cửa khẩu biên giới.

Ông đề xuất tỉnh ưu tiên đầu tư tuyến Cảng biển Phú Yên - Buôn Ma Thuột - Cửa khẩu Đắk Ruê - Campuchia, đồng thời quy hoạch đồng bộ hệ thống cao tốc, đường sắt và logistics hiện đại. Nếu hình thành được trục động lực này, Đắk Lắk sẽ trở thành trung tâm xuất nhập khẩu và logistics của toàn vùng Tây Nguyên, tạo dư địa lớn để phát triển thương mại, dịch vụ và công nghiệp.

Song song với đó, tỉnh cần tập trung nguồn lực hoàn thiện các tuyến cao tốc kết nối Buôn Ma Thuột với TP Hồ Chí Minh, Tuy Hòa, Nha Trang, Đà Lạt, Pleiku, Kon Tum; nghiên cứu đầu tư đường sắt và nâng cấp Cảng hàng không Buôn Ma Thuột trở thành sân bay quốc tế trước năm 2035.

Theo TS Nguyễn Văn Lạng, Đắk Lắk không nên tiếp tục phát triển theo mô hình chủ yếu xuất khẩu nông sản nguyên liệu mà cần chuyển mạnh sang chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị.

Ông đề xuất xây dựng Buôn Ma Thuột trở thành “thành phố cà phê của thế giới”, từng bước trở thành thủ phủ cà phê Robusta toàn cầu, đồng thời định hướng hạn chế xuất khẩu cà phê nhân, phát triển mạnh ngành rang xay, chế biến và xây dựng thương hiệu.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế xanh và thu hút đầu tư

Bên cạnh hạ tầng, TS Lạng cho rằng Đắk Lắk cần hướng tới trở thành trung tâm chế biến sâu cà phê của ASEAN; trung tâm sản xuất và chế biến mắc ca, sầu riêng, ca cao, thịt bò, sữa và nhiều nông sản có lợi thế khác.

Theo ông, công nghiệp của Đắk Lắk nên tập trung phục vụ nông nghiệp, lấy chế biến sâu làm động lực thay vì phát triển công nghiệp nặng.

Một trong những lợi thế mới sau sáp nhập là không gian biển rộng lớn. TS Nguyễn Văn Lạng cho rằng Đắk Lắk cần xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển với các trụ cột, gồm: Dịch vụ cảng biển, logistics, khai thác và chế biến cá ngừ đại dương, nuôi tôm hùm công nghệ cao, phát triển điện gió ngoài khơi và du lịch biển.

Ts Nguyễn Văn Lạng cho rằng Đắk Lắk cần định hướng phát triển du lịch gắn với kinh tế biển, kết nối biển – cao nguyên – biên giới, tạo ra các sản phẩm du lịch đặc trưng và không gian phát triển liên vùng. Ảnh: TQ

Đối với lĩnh vực du lịch, ông đề xuất xây dựng các sản phẩm đặc sắc kết nối giữa biển và cao nguyên. Ý tưởng “sáng tắm biển Tuy Hòa, chiều thưởng thức cà phê Buôn Ma Thuột” được xem là lợi thế hiếm có, tạo nên sản phẩm du lịch khác biệt của tỉnh.

Các tuyến du lịch kết nối Ghềnh Đá Đĩa, Vũng Rô, Mũi Điện với hồ Lắk, Buôn Đôn, thác Dray Nur và Buôn Ma Thuột cần sớm được hình thành để trở thành tuyến du lịch quốc gia.

TS Nguyễn Văn Lạng đề xuất phát triển TP Buôn Ma Thuột (cũ) thành trung tâm của Tây Nguyên trên nhiều lĩnh vực. Theo đó, Buôn Ma Thuột không chỉ là thủ phủ cà phê châu Á mà còn trở thành trung tâm logistics, giáo dục, y tế vùng, trung tâm khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Ông cho rằng Buôn Ma Thuột cần được định vị với vai trò tương tự Đà Nẵng ở miền Trung hoặc Cần Thơ ở Tây Nam Bộ.

Để khai thác hiệu quả các lợi thế, TS Nguyễn Văn Lạng đề nghị tỉnh tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư với phương châm “Một cửa - Một chữ ký - Một dấu - Một tuần”, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào hạ tầng, logistics, chế biến nông - lâm - thủy sản, năng lượng tái tạo, du lịch nghỉ dưỡng và công nghệ cao. Đồng thời, tỉnh cần lựa chọn nhà đầu tư có chất lượng, kiểm soát chặt các dự án liên quan đến môi trường, rừng đầu nguồn, khu vực biên giới và an ninh dữ liệu.

Theo ông, Đắk Lắk nên phát triển theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ, kinh doanh tín chỉ carbon, du lịch sinh thái và kinh tế dưới tán rừng; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng.

“Tỉnh có thể ít khu công nghiệp hơn nhưng chất lượng cao hơn, ít ô nhiễm hơn nhưng vẫn tạo nguồn thu ngân sách lớn”, TS Nguyễn Văn Lạng nhấn mạnh. Ông cũng cho rằng phát triển bền vững phải lấy người nông dân làm trung tâm, bởi hơn 80% dân số Đắk Lắk đang sống bằng nông nghiệp.

Khi đời sống người dân được nâng cao, sản xuất ổn định và môi trường được bảo vệ, đó sẽ là nền tảng để Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững và trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực miền Trung - Tây Nguyên trong những năm tới.