Trong bối cảnh Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo vào năm 2025, việc ban hành Nghị định mới được xem là bước đi then chốt nhằm cụ thể hóa các quy định pháp luật, đảm bảo tính thống nhất và đáp ứng yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy Nhà nước hiện nay.
Theo TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Thanh tra Chính phủ, dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 31/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Tố cáo được xây dựng với định hướng chung là nâng cao năng lực thực thi và tăng cường các biện pháp bảo vệ người tố cáo.
Vụ trưởng nhấn mạnh yêu cầu phải tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm, đồng thời chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ để việc giải quyết tố cáo trở nên hiệu quả và minh bạch hơn. Việc sửa đổi này không chỉ đơn thuần là điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà còn phải gắn liền với yêu cầu đổi mới công tác tiếp công dân và giải quyết đơn thư trong tình hình mới.
Trong nội dung dự thảo, Vụ trưởng Vụ Pháp chế đã chỉ ra bốn điểm lớn cần tập trung hoàn thiện để nâng cao chất lượng công tác giải quyết tố cáo. Trọng tâm thứ nhất là hoàn thiện các quy định về việc rút tố cáo nhằm đảm bảo quyền lợi của các bên và tránh việc lợi dụng quyền tố cáo. Thứ hai là làm rõ cơ chế xác minh nội dung tố cáo, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho người thực thi công vụ.
Thứ ba, dự thảo đặc biệt chú trọng đến việc tăng cường công tác theo dõi, đôn đốc sau khi đã có kết luận nội dung tố cáo để đảm bảo các kết luận được thực hiện nghiêm túc trên thực tế. Cuối cùng, các quy định liên quan đến xử lý vi phạm sẽ được hoàn thiện nhằm tạo ra khung pháp lý đủ mạnh để xử lý các cá nhân, tổ chức không tuân thủ quy định.
Dự thảo Nghị định đặc biệt chú trọng đến việc minh bạch hóa các thủ tục hành chính liên quan đến quyền của người tố cáo, tiêu biểu là quy định về việc rút tố cáo tại Điều 4. Theo đó, đơn rút tố cáo bắt buộc phải ghi rõ ngày, tháng, năm, họ và tên, địa chỉ của người tố cáo rút tố cáo, nội dung tố cáo được rút và phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của người tố cáo rút tố cáo.
Trong trường hợp người tố cáo đến trực tiếp cơ quan có thẩm quyền hoặc trao đổi trong quá trình làm việc với người xác minh, người tiếp nhận phải lập biên bản ghi nhận ý kiến và biên bản này cũng cần có sự xác nhận của người tố cáo theo các mẫu quy định thống nhất.
Bên cạnh đó, công tác trưng cầu giám định tại Điều 15 cũng được quy định chặt chẽ hơn khi yêu cầu thực hiện bằng văn bản gửi cho các bên liên quan, nêu rõ cơ quan giám định và thời hạn gửi kết luận.
Điểm mới đáng chú ý là trong trường hợp giao cơ quan thanh tra cùng cấp hoặc cơ quan, tổ chức khác xác minh nội dung tố cáo, người giải quyết tố cáo có thể ủy quyền cho cơ quan, tổ chức được giao xác minh nội dung tố cáo quyết định việc trưng cầu giám định, qua đó đảm bảo tính chủ động và kịp thời trong quá trình giải quyết vụ việc.
Một trong những phần quan trọng nhất của dự thảo là việc bổ sung Điều 21a và sửa đổi Điều 22 nhằm siết chặt kỷ luật đối với người giải quyết, xác minh và tiếp nhận tố cáo. Dự thảo quy định rõ các hình thức kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo đến cách chức, bãi nhiệm hoặc buộc thôi việc áp dụng cho từng đối tượng cán bộ, công chức, viên chức tùy theo tính chất vi phạm.
Cụ thể, hình thức khiển trách sẽ được áp dụng đối với các hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm bảo vệ người tố cáo dẫn đến việc người tố cáo bị trả thù, trù dập; cản trở, gây khó khăn cho người tố cáo hoặc thiếu trách nhiệm, phân biệt đối xử trong việc giải quyết tố cáo. Hình thức cảnh cáo áp dụng cho những vi phạm nghiêm trọng hơn như tiết lộ thông tin danh tính người tố cáo, cố ý không thụ lý tố cáo hoặc không ban hành kết luận theo quy định...
Đặc biệt, khái niệm tái phạm cũng được làm rõ là trường hợp cán bộ, công chức đã bị xử lý kỷ luật lần đầu theo quy định mà trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định xử lý kỷ luật có hiệu lực thi hành tiếp tục vi phạm hành vi đã bị kỷ luật.
Mức độ xử lý kỷ luật sẽ tăng nặng lên hình thức cách chức hoặc bãi nhiệm nếu cán bộ có hành vi cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ việc, bao che cho người bị tố cáo hoặc không áp dụng biện pháp bảo vệ dẫn đến việc người tố cáo bị trả thù, gây thương tích với tỷ lệ tổn thương từ 31% đến dưới 61%...
Ở mức cao nhất, hình thức buộc thôi việc sẽ được áp dụng đối với những hành vi cố ý giải quyết tố cáo trái pháp luật gây mất ổn định an ninh trật tự xã hội, hoặc thiếu trách nhiệm trong bảo vệ người tố cáo dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng như người tố cáo bị chết hoặc bị thương tích trên 61%... Những quy định này thể hiện thái độ kiên quyết trong việc loại bỏ những cán bộ, công chức tha hóa, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi hoặc đe dọa, mua chuộc và trả thù người tố cáo.
Dự thảo Nghị định hiện đang được cơ quan soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện, trong đó các nội dung về kỹ thuật lập pháp, biểu mẫu cũng được rà soát để tránh tình trạng trùng lặp, mâu thuẫn hoặc chưa thống nhất trong hệ thống văn bản. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một Nghị định vừa chặt chẽ về mặt pháp lý, vừa đơn giản về mặt thủ tục, giúp nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân khi thực hiện quyền tố cáo
