Quang cảnh buổi công bố Kết luận thanh tra số 2509/KL-TTT. Ảnh: ĐQ

Thanh tra tỉnh Đồng Tháp chỉ rõ những sai phạm về tạm ứng vốn quá mức, không phù hợp với thực tế thi công tại dự án; dự án không thuộc đối tượng áp dụng các cơ chế đặc thù để tháo gỡ khó khăn.

Không đủ điều kiện áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù

Thanh tra tỉnh Đồng Tháp cho biết, Dự án xây dựng tuyến ĐT.857 sử dụng vốn đầu tư công. Dự án có chiều dài tuyến 44,998km, nền đường rộng 9m, mặt đường láng nhựa rộng 7m, trên tuyến xây dựng mới 27 cầu và 58 cống ngang đường. Nguồn vốn thực hiện gồm vốn ngân sách Trung ương 1.200 tỷ đồng và vốn ngân sách tỉnh Đồng Tháp trên 980 tỷ đồng; tổng mức đầu tư trên 2.100 tỷ đồng. Dự án gồm 10 gói thầu xây lắp, tổng giá trị 10 hợp đồng (có điều chỉnh) là 1.183,5 tỷ đồng; áp dụng hình thức hợp đồng đơn giá cố định. Đơn vị quản lý dự án là Ban QLDA ĐTXD công trình giao thông tỉnh Đồng Tháp (cũ), đến ngày 31/5/2025; Ban QLDA tỉnh Đồng Tháp (cũ), từ ngày 1/6/2025 đến ngày 30/6/2026; Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình  giao thông tỉnh Đồng Tháp, từ ngày 1/7/2026 đến nay. 

Qua rà soát quy mô và tình hình thực tế, Thanh tra tỉnh Đồng Tháp xác định, các khó khăn vướng mắc của dự án chủ yếu phát sinh từ biến động giá vật liệu xây dựng, hoàn toàn không xuất phát từ các sai phạm pháp luật về đất đai. Do đó, dự án này không thuộc phạm vi điều chỉnh và không đủ điều kiện để áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù quy định tại Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội và Nghị định số 147/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

Đáng chú ý, Thanh tra tỉnh Đồng Tháp cũng bác bỏ kiến nghị của các nhà thầu về việc điều chỉnh đơn giá hợp đồng theo quy định về "hoàn cảnh thay đổi cơ bản" (Điều 420 Bộ luật Dân sự năm 2015). Nguyên nhân được chỉ rõ là do lỗi chủ quan của nhà thầu. Dù đã được bàn giao từ 53% đến 100% mặt bằng sạch và tạm ứng vốn lớn ngay từ cuối năm 2022, đầu năm 2023 – thời điểm mỏ cát vẫn hoạt động bình thường và giá vật liệu còn thấp – nhưng các nhà thầu đã trì hoãn, không tập trung thi công phần nền đường. Vì dự án áp dụng hình thức hợp đồng đơn giá cố định, nên việc giá vật liệu tăng cao sau đó là rủi ro thương mại mà nhà thầu phải tự gánh vác.

Tại thời điểm khởi công năm 2022, Dự án xây dựng tuyến ĐT.857 được kỳ vọng thi công ngắn, tạo đột phá về giao thông nông thôn của Đồng Tháp. Ảnh: Cổng TTĐT Đồng Tháp

Một trong những nội dung trọng tâm được Thanh tra tỉnh Đồng Tháp làm rõ là các lỗi về giải ngân vốn đầu tư công.

Theo số liệu từ đoàn thanh tra, năm 2021, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư rất thấp, chỉ đạt 4,89% kế hoạch. Năm 2022, tổng số vốn được phân bổ là 535,512 tỷ đồng, nhưng tổng số vốn tạm ứng của 10 hợp đồng xây dựng là  287,5/298,778 tỷ đồng, chiếm 96,2% tổng số vốn phân bổ của Trung ương. Từ số liệu này cho thấy, chủ đầu tư chỉ tập trung vốn vào tạm ứng để giải ngân vốn đầu tư công, vốn giải ngân cho khối lượng thực hiện của nhà thầu rất thấp. Các đơn vị thi công không có khối lượng nghiệm thu trong giai đoạn này (đợt thanh toán đầu tiên chỉ đạt 5,05 tỷ đồng vào ngày 31/12/2022).

Năm 2024, giải ngân đạt 45% kế hoạch. Đến tháng 6 năm 2026, kế hoạch năm 2026 phân bổ nguồn vốn 426,8 tỷ đồng (vốn Trung ương 421,8 tỷ đồng) nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế chỉ đạt 24,776 tỷ đồng, tương đương 5,81%. 

Các số liệu cho thấy, việc tổ chức thi công và thanh toán khối lượng các gói thầu của dự án rất chậm; nguồn vốn được phân bổ chủ yếu thực hiện tạm ứng để đạt tỉ lệ giải ngân vốn đầu tư công. 

Thanh tra tỉnh Đồng Tháp kết luận, đơn vị quản lý dự án đã tham mưu và chủ đầu tư (Sở Xây dựng) đã chấp thuận cho nhà thầu tạm ứng lần 2 và lần 3 trên 120 tỷ đồng, nhưng không kiểm tra sự phù hợp với tiến độ dự án và khối lượng thực hiện từng năm. Điều này vi phạm quy định tại Điều 10 Nghị định số 99/2021/NĐ-CP.

Chậm tiến độ do lỗi chủ quan của nhà thầu

Mặc dù chủ đầu tư từng đề xuất gia hạn hợp đồng với lý do vướng giải phóng mặt bằng và khan hiếm nguồn cát, nhưng Thanh tra tỉnh khẳng định các lý do này là chưa đúng thực tế. Thực tế, ngay từ thời điểm khởi công cuối năm 2022, 10/10 gói thầu đã được bàn giao mặt bằng đủ để tổ chức thi công ngay. Việc chậm trễ giải phóng mặt bằng không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến kéo dài thời gian thi công.

Theo Kết luận thanh tra số 2509/KL-TTT, việc chậm tiến độ nghiêm trọng nhất được xác định qua các tiêu chí về tỷ lệ hoàn thành thấp, thời gian gia hạn dài và việc tạm dừng thi công kéo dài.

Cụ thể, nhà thầu có tỷ lệ hoàn thành khối lượng thấp nhất là Liên danh Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Sông Hậu – Công ty TNHH MTV Quốc Đại thực hiện Gói thầu số 18 (đạt 41,38%). Đây là đơn vị có tỷ lệ hoàn thành thấp nhất toàn dự án tính đến tháng 6/2026. Tương tự, gói thầu số 19 (đạt 45,45%) do Liên danh Công ty TNHH Thăng Long – Công ty cổ phần Đầu tư Xây lắp Trí Việt thực hiện.

Lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp kiểm tra tiến độ thi công Dự án xây dựng tuyến ĐT.857, tháng 1/2026, yêu cầu việc thực hiện dự án đảm bảo tiến độ và các quy định pháp luật. Ảnh: Cổng TTĐT Đồng Tháp

Nhà thầu có thời gian thi công bị kéo dài (gia hạn) nhiều như Công ty CP XĐCT Trường Lộc tại gói thầu số 22, gia hạn đến 1.008 ngày;  Liên danh Công ty CP Công trình Cầu phà TPHCM – Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Vận tải Xây dựng Giao thông T&T tại gói thầu số 14, gia hạn là 923 ngày; hay gói thầu số 13 do Công ty TNHH Tuấn Hiền với 919 ngày gia hạn…

Nguyên nhân chính gây chậm tiến độ là do các nhà thầu vi phạm cam kết, không huy động đủ nhân lực, thiết bị (giai đoạn đầu, nhiều gói thầu chỉ có 2-4 nhân công) và không thực hiện đúng cam kết về nguồn vật liệu cát đã đề xuất trong hồ sơ dự thầu. Tính đến tháng 6/2026, giá trị thực hiện của dự án chỉ đạt 682,84 tỷ đồng, tương đương 57,8% kế hoạch.

Từ những sai phạm trên, Thanh tra tỉnh kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp chỉ đạo các cơ quan thẩm quyền xem xét xử lý trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đồng thời, yêu cầu chủ đầu tư kiên quyết thu hồi các khoản vốn tạm ứng quá hạn hoặc có dấu hiệu sử dụng sai mục đích, hoàn trả ngân sách Nhà nước theo đúng quy định.