Một hội nghị công bố quyết định thanh tra gần đây của Thanh tra tỉnh Điện Biên. Ảnh minh hoạ: TTĐB

Vi phạm quy định về lao động, tiền lương và BHXH

Thanh tra tỉnh Điện Biên đã tiến hành thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về lao động và an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) tại Công ty TNHH số 17 tỉnh Điện Biên, Công ty TNHH Xây dựng Trung Đức và Công ty TNHH Xuân Thị Điện Biên trong giai đoạn 2024–2025.

Kết quả thanh tra cho thấy, mặc dù các doanh nghiệp đều thực hiện ký kết hợp đồng lao động với người lao động và không để xảy ra tai nạn lao động trong thời kỳ thanh tra, song vẫn tồn tại nhiều hạn chế, thiếu sót nghiêm trọng, tập trung chủ yếu ở việc tuân thủ các quy định về hồ sơ pháp lý lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội (BHXH) và ATVSLĐ.

Tại Công ty TNHH số 17 tỉnh Điện Biên – doanh nghiệp có quy mô lao động lớn nhất với 99 người, đoàn thanh tra xác định đơn vị chưa đăng ký nội quy lao động với cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019; không cung cấp được hồ sơ, tài liệu liên quan đến việc thuê lại 60 lao động. Quy chế lương, thưởng năm 2024 không có thời gian ban hành, căn cứ pháp lý viện dẫn chưa đúng; đặc biệt, công ty chưa xây dựng thang lương, bảng lương làm cơ sở tuyển dụng, sử dụng và trả lương cho người lao động.

Đáng chú ý, dù không phát sinh nợ BHXH kéo dài, nhưng Công ty TNHH số 17 tỉnh Điện Biên vẫn còn tình trạng chậm đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp một số tháng, chưa tuân thủ đầy đủ Điều 86 Luật BHXH năm 2014.

Tại Công ty TNHH Xây dựng Trung Đức và Công ty TNHH Xuân Thị Điện Biên, Thanh tra tỉnh cũng chỉ rõ việc chưa xây dựng thang lương, bảng lương theo quy định; việc sử dụng lao động thời vụ phổ biến nhưng thiếu kiểm soát chặt chẽ về hồ sơ, chế độ chính sách. Dù doanh nghiệp viện dẫn lý do lao động ký hợp đồng dưới 1 tháng không thuộc diện bắt buộc đóng BHXH, song việc quản lý lao động và đảm bảo quyền lợi lâu dài cho người lao động chưa được quan tâm.

ATVSLĐ mang tính hình thức

Qua thanh tra, Thanh tra tỉnh Điện Biên chỉ rõ thực trạng chấp hành pháp luật về ATVSLĐ tại 3 doanh nghiệp còn mang tính hình thức, chưa đi vào chiều sâu.

Tại cả 3 doanh nghiệp, đoàn thanh tra đều ghi nhận tình trạng chưa tổ chức huấn luyện ATVSLĐ cho người lao động theo quy định. Riêng Công ty TNHH số 17 tỉnh Điện Biên, đến thời điểm thanh tra, chưa huấn luyện ATVSLĐ cho toàn bộ 99 lao động; chưa bố trí cán bộ chuyên trách hoặc bán chuyên trách làm công tác ATVSLĐ và công tác y tế tại doanh nghiệp.

Người lao động thời vụ tại các doanh nghiệp nhỏ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn lao động do nhiều doanh nghiệp còn xem nhẹ công tác ATVSLĐ. Ảnh minh hoạ: HT

Công tác tự kiểm tra ATVSLĐ chưa được thực hiện đầy đủ. Nhiều hồ sơ, sổ sách, nội quy, quy trình, biện pháp an toàn lao động không được lập hoặc không cung cấp được cho đoàn thanh tra. Các doanh nghiệp cũng chưa thực hiện quan trắc môi trường lao động; chưa tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp; chưa lập hồ sơ quản lý, theo dõi sức khỏe người lao động theo quy định của pháp luật.

Việc trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân tuy có thực hiện nhưng còn nhiều bất cập: danh sách cấp phát không có chữ ký người nhận; chứng từ thanh, quyết toán kinh phí mua sắm bảo hộ lao động và kinh phí triển khai Tháng hành động ATVSLĐ không được cung cấp đầy đủ. Hoạt động hưởng ứng Tháng hành động về ATVSLĐ tại các doanh nghiệp chủ yếu dừng lại ở việc ban hành kế hoạch, tuyên truyền chung, thiếu minh chứng cụ thể về kết quả triển khai.

Chỉ rõ trách nhiệm và kiến nghị chấn chỉnh

Phân tích nguyên nhân của các tồn tại, Thanh tra tỉnh Điện Biên chỉ rõ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Một số quy định pháp luật về bố trí cán bộ ATVSLĐ và y tế tại doanh nghiệp còn chồng chéo, chưa phù hợp với điều kiện của các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, gây khó khăn trong quá trình áp dụng. Bên cạnh đó, áp lực giảm chi phí sản xuất cũng khiến một số doanh nghiệp cắt giảm đầu tư cho các công tác này.

Tuy nhiên, nguyên nhân chủ yếu vẫn xuất phát từ nhận thức và trách nhiệm của người sử dụng lao động. Nhiều doanh nghiệp mới chỉ chú trọng an toàn tại hiện trường, chưa quan tâm đầy đủ đến việc phòng ngừa rủi ro, chăm sóc sức khỏe người lao động và tuân thủ các quy định về hồ sơ, thủ tục pháp lý. Công tác tổ chức thực hiện pháp luật lao động và ATVSLĐ còn thiếu bài bản, mang tính đối phó.

Thanh tra tỉnh khẳng định, trách nhiệm đối với những tồn tại, hạn chế, thiếu sót nêu trên thuộc về Giám đốc các công ty: Công ty TNHH số 17 tỉnh Điện Biên, Công ty TNHH Xây dựng Trung Đức và Công ty TNHH Xuân Thị Điện Biên.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Thanh tra tỉnh kiến nghị các doanh nghiệp nghiêm túc khắc phục vi phạm, hoàn thiện hồ sơ pháp lý về lao động, tiền lương, BHXH; tổ chức huấn luyện ATVSLĐ, quan trắc môi trường lao động, khám sức khỏe định kỳ cho người lao động theo quy định.

Đồng thời, kiến nghị Sở Nội vụ tổng hợp, tham mưu Bộ Nội vụ đề xuất Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 39/2016/NĐ-CP nhằm tháo gỡ những bất cập trong quy định về bố trí cán bộ ATVSLĐ và công tác y tế tại doanh nghiệp nhỏ.

Kết quả thanh tra 3 doanh nghiệp không chỉ chỉ ra vi phạm cụ thể, mà còn là lời cảnh báo về nguy cơ mất an toàn lao động tại các doanh nghiệp nhỏ nếu công tác quản lý không được siết chặt.