Sai phạm gần 2.200 tỷ đồng từ 6 dự án BOT
Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận về việc chấp hành quy định của pháp luật với 6 dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT), hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT) thuộc lĩnh vực giao thông, môi trường tại TP HCM, gồm: Xây dựng cầu Phú Mỹ; đường kết nối cầu Phú Mỹ; dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1A đoạn An Sương - An Lạc; dự án xa lộ Hà Nội; dự án cầu Bình Triệu 2; dự án xây dựng đường nối từ đường Nguyễn Duy Trinh vào khu công nghiệp Phú Hữu.
Kết luận chỉ rõ, từ năm 2010 đến tháng 6/2015 trên địa bàn TP HCM có 13 dự án BOT, BT trong lĩnh vực giao thông, môi trường được xây dựng giá trị gần 33.000 tỷ đồng của 8 nhà đầu tư. Trong số đó có 5 dự án giao thông đã hoàn thành với tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng. 8 dự án còn lại đang triển khai với tổng mức đầu tư gần 26.000 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, hầu hết các dự án BOT nêu trên đều chậm tiến độ, từ đó dẫn đến giảm doanh thu, tăng chi phí, lãng phí vốn đầu tư.
UBND TP HCM bị cho là đã thiếu trách nhiệm trong công việc nên nhiều hợp đồng BOT, BT chưa đủ trình tự, thủ tục, điều khoản mâu thuẫn, sai quy định. Tổng vốn đầu tư tăng sai dẫn đến thời gian khai thác thu phí hoàn vốn không đúng quy định...
Trong khâu thẩm định dự án, UBND TP HCM có nhiều sai sót, nội dung dự án thiếu sự cần thiết phải đầu tư, phương án so sánh (như dự án xây dựng cầu Phú Mỹ và đường nối); không lập hồ sơ và báo cáo thẩm định dự án điều chỉnh tại cầu Phú Mỹ.
Tại dự án mở rộng Xa lộ Hà Nội, UBND TP HCM đã để nhà đầu tư phê duyệt dự án vượt thẩm quyền; phê duyệt chưa đầy đủ, thiếu tính chính xác, tăng sai tổng mức đầu tư tại dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1A đoạn An Sương - An Lạc; dự án Xa lộ Hà Nội; dự án cầu Bình Triệu 2; dự án xây dựng đường nối từ đường Nguyễn Duy Trinh vào khu công nghiệp Phú Hữu.
Theo kết luận Thanh tra Chính phủ, qua việc chọn nhà thầu tại dự án BOT cầu Phú Mỹ, UBND TP HCM đã “ưu ái” chọn Công ty Cổ phần (CP) Đầu tư xây dựng Phú Mỹ làm nhà đầu tư khi chưa rõ năng lực. Hồ sơ chuẩn bị đầu tư của doanh nghiệp thiếu phương án huy động vốn, chưa đủ giấy tờ cam kết của ngân hàng hoặc nhà cấp vốn, nhưng lại được lựa chọn làm nhà đầu tư.
Tại dự án xây dựng đường kết nối vào cầu Phú Mỹ theo hình thức BT với tổng mức đầu tư trên 1.440 tỷ đồng, UBND TP HCM cũng không thực hiện việc xây dựng công bố danh mục kêu gọi đầu tư và đấu thầu rộng rãi mà giao luôn cho Công ty CP Đầu tư xây dựng Phú Mỹ thực hiện.
Thanh tra Chính phủ phát hiện quá trình thực hiện dự án BOT nâng cấp cải tạo quốc lộ 1A đoạn An Sương - An Lạc (do Bộ GTVT ký kết với chủ đầu tư chuyển giao TP HCM quản lý năm 2010), Công ty CP Đầu tư phát triển hạ tầng IDICO đã đề xuất bổ sung xây dựng hai nút giao thông và lắp đặt dải phân cách làn xe cơ giới và thô sơ với tổng mức đầu tư trên 700 tỷ đồng. Thay vì bổ sung dự án vào danh mục và kêu gọi các nhà đầu tư tham gia theo quy định, UBND TP HCM lại chỉ định IDICO làm nhà đầu tư.
Từ kết luận trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành và TP HCM xử lý khoản tiền sai phạm theo kết quả thanh tra là gần 2.200 tỷ đồng. Trong đó phê duyệt không đúng khoản tiền 1.400 tỷ đồng, phê duyệt tăng sai 67 tỷ đồng; giảm tổng vốn đầu tư, điều chỉnh hợp đồng các dự án với giá trị 90 tỷ đồng...
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân đối với UBND TP HCM, Bộ GTVT, UBND tỉnh Bình Dương đã vi phạm các quy định pháp luật, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm đã giao nêu trong kết luận thanh tra.
Ám ảnh tuyến tránh Biên Hòa
Tuyến tránh TP Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) do Công ty CP Đầu tư Đồng Thuận làm chủ đầu tư, thực hiện theo hình thức BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) dài hơn 12km, với tổng vốn cùng với đoạn cải tạo 10km Quốc lộ 1A là 1.500 tỷ đồng, được đưa vào sử dụng năm 2014.
Sau khi được đưa vào sử dụng, tuyến đường này được đặt tên Đại tướng Võ Nguyên Giáp, với hình mẫu là con đường rộng đẹp, rợp bóng cây xanh. Thế nhưng, hiện nay lại là con đường bụi đến mức kinh hoàng.
Nguyên nhân của tình trạng trên là do xe ben chở đá ào ạt từ khu mỏ Tân Cang (xã Phước Tân, TP Biên Hòa) ngày đêm kéo đuôi nhau đua tốc độ trên tuyến tránh. Cảnh tượng đường ngập trong khói bụi và đất đá văng ra từ các xe chở đá ngày nào cũng xảy ra. Đặc biệt, từng đoàn xe ben cũng phá nát mặt đường, gây mất an toàn giao thông, trở thành nỗi kinh hoàng cho người dân mỗi khi ngang qua.
Đến hiện tại, ít ai ngờ con đường được kỳ vọng là "kiểu mẫu" ngày nào giờ dường như chỉ để phục vụ xe vào ra từ các mỏ đá, với tần suất rất lớn. Trong khi công năng chính của con đường này gánh trọng trách của quốc lộ 1A nối Bắc - Nam, giảm tải cho TP Biên Hòa. Người dân lưu thông qua đây phải đeo kín khẩu trang, thỉnh thoảng lại tấp sang bên đường để… lánh nạn. Dọc hai bên đường, nhà cửa, tiệm kinh doanh đóng kín cửa nhưng các vật dụng trong nhà vẫn bị bụi phủ một lớp.
"Từ khi có con đường này, những hộ gia đình như chúng tôi rất khổ sở với khói bụi, mất an toàn giao thông do xe ben chở đá chạy qua rầm rập cả ngày. Kiểu mẫu đâu chưa thấy, chỉ làm chúng tôi thêm khổ" - chị Trần Thị Ngọc Bích, chủ quán tạp hóa bên đường nói.
Theo ông Lê Huy Triển, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý đường bộ IV.2 (Tổng cục Đường bộ), đơn vị quản lý khu vực - cho biết đã nhiều lần kiểm tra, yêu cầu chủ đầu tư khắc phục tình trạng này nhưng một phần kinh phí duy tu hạn hẹp, phần khác hệ lụy do tình trạng xe ben từ mỏ đá của các doanh nghiệp gây ra nên chưa thể khắc phục được triệt để.
Trạm thu phí BOT tuyến tránh TP Biên Hòa lại được đặt trên quốc lộ 1A khiến người dân phản ứng vì đặt trạm sai chỗ. Sau đó, Tổng cục Đường bộ cùng chủ đầu tư lên kế hoạch giảm, miễn phí cho 108 phương tiện của các hộ dân chủ yếu ở xã Trung Hòa, huyện Trảng Bom - vị trí đặt trạm. Thông tin này đã gây ra nhiều ý kiến trái chiều về việc vì sao chỉ giảm cho một số người dân quanh trạm, căn cứ nào để đưa ra miễn giảm...
Lãnh đạo Sở GTVT Đồng Nai, Thanh tra Sở GTVT Đồng Nai cho biết vẫn đang phối hợp với Bộ GT VT để xử lý các vướng mắc.
Trong một diễn biến khác, ngày 20/8, trên đường Đinh Quang Ân (xã Phước Tân, TP Biên Hòa), tiếp nối với tuyến tránh Biên Hòa, liên tục chịu áp lực xe vào ra từ mỏ đá, người dân lại một lần nữa chặn đường ngăn không cho xe qua. Trên cung đường này những năm qua liên tục xảy ra tai nạn giao thông chết người do xe chở đá tung hoành. Từ các mỏ đá ở các khu vực này, có con đường chuyên dụng được thực hiện từ nhiều năm nay nhưng hiện vẫn chưa được đưa vào sử dụng. Đường chuyên dụng này do doanh nghiệp mà chồng của bà Phan Thị Mỹ Thanh, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Nai, Phó Bí thư Tỉnh ủy Đồng Nai thực hiện. Bà Thanh vừa bị Trung ương kỷ luật vì các sai phạm, con đường này cũng trong diện liên quan, đang được làm rõ.
Bài và ảnh: BẢO TRÂM
