Phó Tổng Thanh tra Dương Quốc Huy chủ trì buổi công bố quyết định thanh tra tại tỉnh Cao Bằng. Ảnh: LP

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình đã có ý kiến chỉ đạo tại Văn bản số 272/VPCP-V.I ngày 19/1/2026 của Văn phòng Chính phủ, yêu cầu UBND tỉnh Cao Bằng nghiêm túc thực hiện Kết luận thanh tra, bảo đảm kỷ cương, pháp luật trong quản lý đất đai và tài nguyên khoáng sản.

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Chất lượng thấp, thiếu đồng bộ

Kết luận thanh tra nêu, Cao Bằng là tỉnh miền núi, vùng cao, biên giới, có đường biên giới dài hơn 333km tiếp giáp với Quảng Tây (Trung Quốc), đồng thời nằm trong khu vực Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng. Địa hình phức tạp, tỷ lệ đất nông nghiệp chiếm tới hơn 92%, trong khi đất phi nông nghiệp chỉ khoảng 4,64%.

Mặc dù có nhiều tiềm năng về tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là đá vôi, cát, sỏi làm VLXD, song theo kết luận thanh tra, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và khoáng sản tại địa phương này còn bộc lộ không ít hạn chế, kéo dài qua nhiều năm.

Thanh tra Chính phủ chỉ rõ, giai đoạn trước năm 2020, việc bố trí nguồn lực cho công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện chưa được quan tâm đúng mức. Điều này dẫn tới chất lượng lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch sử dụng đất hàng năm còn thấp; nhiều kế hoạch chậm được phê duyệt, phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2021–2024, đến hết năm 2023 vẫn còn 14 chỉ tiêu đất không đạt theo kế hoạch, trong đó có những chỉ tiêu đạt tỷ lệ rất thấp hoặc bằng 0% như đất cơ sở văn hóa, giáo dục, đất khu kinh tế. Nhiều dự án đăng ký nhu cầu sử dụng đất nhưng chưa xác định được nguồn vốn và thời điểm triển khai, dẫn đến tỷ lệ thực hiện các công trình, dự án trong năm kế hoạch thấp.

Công tác công khai quy hoạch, cắm mốc giới ngoài thực địa chưa được quan tâm đúng mức. Quy hoạch sử dụng đất còn chồng chéo với quy hoạch các ngành, lĩnh vực; thiếu sự gắn kết giữa quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch xây dựng, quy hoạch nông thôn và quy hoạch khu công nghiệp.

Giao đất, cho thuê đất còn nhiều sai sót

Theo kết luận thanh tra, việc thẩm định nhu cầu sử dụng đất của một số dự án còn chậm, dẫn tới tình trạng tại thời điểm chấp thuận chủ trương đầu tư, giao đất, cho thuê đất, có dự án chưa phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện.

Bên cạnh đó, còn xảy ra tình trạng dự án chậm đưa đất vào sử dụng; lấn chiếm, chuyển mục đích sử dụng đất không đúng quy hoạch tại một số địa phương nhưng chưa được phát hiện, xử lý kịp thời. Việc chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, đất rừng của một số dự án chưa tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định.

Một tồn tại đáng chú ý khác là công tác cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân tại khu vực đô thị đạt tỷ lệ thấp. Nguyên nhân được chỉ ra, theo Thanh tra Chính phủ là do đặc thù địa hình đồi núi phức tạp, bản đồ địa chính được đo đạc từ lâu (từ năm 1995), hồ sơ địa chính chưa được cập nhật, chỉnh lý thường xuyên.

Cơ sở dữ liệu đất đai chưa được liên thông, thống nhất; nhiều thửa đất chưa được đăng ký, cấp GCN. Thậm chí, phần lớn UBND cấp huyện không xác định được tổng số GCN cần phải cấp do thiếu hồ sơ địa chính hoặc hồ sơ không đầy đủ, thiếu cơ sở pháp lý.

Thanh tra Chính phủ khẳng định, trách nhiệm đối với những tồn tại, hạn chế trên thuộc về UBND tỉnh Cao Bằng, Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), các sở, ngành liên quan và UBND các huyện, thành phố.

Bài 2: Hàng loạt dự án vi phạm, kiến nghị xử lý nghiêm trách nhiệm