Đồ họa: Dương Anh

Phóng viên Báo Thanh tra đã có cuộc trao đổi với TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ - Tổ trưởng Tổ soạn thảo để làm rõ những điểm mới đột phá mà dự thảo lần này hướng tới.

Cơ sở pháp lý cho “trục xương sống" dữ liệu số thống nhất

Phóng viên: Thưa ông, xin ông cho biết vì sao chúng ta cần một nghị định riêng về Cơ sở dữ liệu quốc gia trong lĩnh vực tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo vào thời điểm này?

TS. Trần Đăng Vinh: Công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo là nhiệm vụ chính trị quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân và sự ổn định xã hội. Tuy nhiên, hiện nay dữ liệu của chúng ta vẫn còn rời rạc, chưa liên thông đồng bộ giữa các cấp, các ngành.

Dự thảo Nghị định này được xây dựng nhằm tạo ra cơ sở pháp lý cho “trục xương sống" dữ liệu số thống nhất trên toàn quốc.

Mục tiêu không chỉ là để quản lý mà là để chuyển đổi phương thức làm việc từ thủ công, giấy tờ sang môi trường số toàn diện, giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả và tính minh bạch trong hoạt động của các cơ quan Nhà nước trong công tác này.

Đồ họa: Dương Anh

Bên cạnh đó, việc xây dựng Nghị định còn nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, cụ thể hóa các quy định của pháp luật đã được Quốc hội thông qua. Đáng chú ý, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, công khai, minh bạch, có tính khả thi cao, bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động thông suốt của các cơ quan Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và tháo gỡ các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nhấn mạnh yêu cầu có kế hoạch đưa toàn bộ hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị lên môi trường số, bảo đảm tính liên thông, đồng bộ, bí mật Nhà nước. Đồng thời xây dựng các nền tảng số dùng chung quốc gia, phát triển hệ thống giám sát, điều hành thông minh để nâng cao hiệu quả quản lý công.

Đặc biệt, Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo đã lần đầu tiên quy định rõ việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia trong lĩnh vực này, giao Chính phủ quy định chi tiết. Đây chính là cơ sở pháp lý trực tiếp, đặt ra yêu cầu phải ban hành một nghị định riêng để cụ thể hóa, bảo đảm triển khai thống nhất, đồng bộ trên toàn quốc.

Mỗi vụ việc sẽ có một mã định danh

Phóng viên: Vậy đâu là những điểm mới cốt lõi trong dự thảo mà tổ soạn thảo muốn nhấn mạnh để lấy ý kiến từ phía các cơ quan và người dân, thưa ông?

TS. Trần Đăng Vinh: Có rất nhiều điểm mới, nhưng tôi muốn nhấn mạnh vào 2 yếu tố mang tính nền tảng và căn cơ, cốt lõi nhất:

Thứ nhất là xác lập giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử. Dự thảo quy định dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia có giá trị như bản gốc điện tử. Điều này có nghĩa là hồ sơ số sẽ dần thay thế hồ sơ giấy trong các hoạt động nghiệp vụ, giúp giảm thiểu chi phí và thời gian cho cả cơ quan Nhà nước và người dân.

Thứ hai là việc định danh vụ việc bằng một mã số duy nhất trên toàn quốc. Dù người dân gửi đơn ở cấp xã, cấp tỉnh hay Trung ương, vụ việc đó sẽ chỉ có một mã định danh. Điều này giúp theo dõi xuyên suốt quá trình giải quyết, tránh tình trạng trùng lặp, "vòng vo" đơn thư hoặc giải quyết chồng chéo.

TS. Trần Đăng Vinh nhận định về điểm mới cốt lõi trong dự thảo Nghị định quy định Cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Đồ họa: Dương Anh

Phóng viên: Dự thảo lần này đề cập khá nhiều đến quyền lợi của người dân trên môi trường số. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về việc người dân sẽ được giám sát quá trình xử lý vụ việc của mình như thế nào?

TS.Trần Đăng Vinh: Đây là tinh thần "lấy người dân làm trung tâm" mà chúng tôi thấy cần phải hướng tới. Khi Nghị định đi vào đời sống, mỗi công dân khi gửi đơn sẽ được cấp quyền truy cập để theo dõi trạng thái, tiến độ xử lý vụ việc của mình trên hệ thống trực tuyến, trừ những nội dung thuộc bí mật Nhà nước. Người dân không còn phải đi lại nhiều lần để hỏi "đơn của tôi đã đi đâu, ai đang thụ lý", và có thể yên tâm chờ đợi cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Nghị định cũng đã có sự đồng bộ với các quy định có liên quan khi ghi nhận nội dung có tính nguyên tắc là thông tin, dữ liệu "thu thập một lần, sử dụng nhiều lần". Khi dữ liệu đã có trên hệ thống hoặc kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cán bộ, công chức không được yêu cầu người dân phải cung cấp lại những thông tin đó.

Có thể dùng AI rà soát, phân tích, cảnh báo các vụ việc trùng lặp

Phóng viên: Một điểm rất thú vị là dự thảo có nhắc đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ này sẽ hỗ trợ gì cho cán bộ, công chức trong việc tiếp nhận và xử lý đơn thư?

TS. Trần Đăng Vinh: Với khối lượng đơn thư khổng lồ như hiện nay, việc rà soát thủ công để phát hiện đơn trùng lặp nội dung hoặc đơn đã có quyết định thụ lý hoặc đã có quyết định giải quyết có hiệu lực pháp luật là rất khó khăn.

Chúng tôi dự kiến ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn để tự động đối chiếu, rà soát, phân tích, cảnh báo các vụ việc trùng lặp. Điều này không chỉ giúp cán bộ, công chức giảm tải áp lực mà còn đảm bảo tính chính xác, khách quan, tránh việc một vụ việc bị thụ lý nhiều lần hoặc chồng chéo, thiếu thống nhất trong xử lý, giải quyết.

Đồ họa: Dương Anh

Phóng viên: Thưa ông, để hoàn thiện dự thảo trước khi gửi thẩm định và trình Chính phủ, tổ soạn thảo mong muốn nhận được sự đóng góp ý kiến tập trung vào những khía cạnh nào từ phía các bộ, ngành, địa phương và Nhân dân?

TS. Trần Đăng Vinh: Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến về tính khả thi của quy trình số hóa toàn trình, đặc biệt là tại cấp cơ sở. Làm sao để việc cập nhật dữ liệu trở thành hoạt động thường xuyên, bắt buộc nhưng không gây quá tải cho cán bộ, công chức? Bên cạnh đó là các ý kiến về hạ tầng kỹ thuật, bảo mật thông tin và tính thuận tiện của các giao diện tương tác với người dân.

Mọi ý kiến đóng góp dù là nhỏ nhất cũng là cơ sở quý báu để chúng tôi hoàn thiện một văn bản pháp luật thực chất, hiện đại và thực sự phục vụ lợi ích của Nhân dân cũng như góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả cho các cơ quan Nhà nước.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!