TS. Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ thanh tra và ông Bùi Duy Hiền, Phó Chánh Thanh tra TPHCM đồng chủ trì tọa đàm. Ảnh: Nhài Nhật Huyền

TS. Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ thanh tra, chủ nhiệm đề tài cho biết, thực hiện nhiệm vụ được giao, nhiều năm qua ngành Thanh tra đã triển khai nhiều kế hoạch rà soát, xử lý, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo (KN,TC) phức tạp, kéo dài, điển hình là Kế hoạch số 329/KH-TTCP ngày 25/9/2025; Kế hoạch số 1910/KH-TTCP ngày 29/10/2021; Kế hoạch số 1130/KH-TTCP ngày 10/5/2012… đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, việc khảo sát, thu thập thông tin, tài liệu và rút ra những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn của địa phương, trên cơ sở đó đề xuất với Tổng Thanh tra Chính phủ hoàn thiện chính sách, pháp luật chưa được triển khai 1 cách quy mô, bài bản.

Mục tiêu của tọa đàm nói riêng và nhiệm vụ nghiên cứu khoa học lần này là ghi nhận các kinh nghiệm từ thực tiễn địa phương, tổng kết và đánh giá về công tác giải quyết KN,TC. Qua đó thu thập số liệu thực tiễn, cung cấp dữ liệu để đánh giá đúng thực trạng, kiến nghị sửa đổi về cơ chế chính sách và chuẩn hóa, biên tập thành cẩm nang giải quyết KN,TC.

Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: Nhài Nhật Huyền

TS. Nguyễn Huy Hoàng cho biết, tại tọa đàm lần thứ nhất tại Hải Phòng, có 1 điểm nghẽn về cơ chế chính sách đã nhận được sự tán đồng cao của các đơn vị. Đó là, thiếu tiêu chí để “đưa ra” khỏi danh sách đối với các vụ việc đã được rà soát, giải quyết. Tiêu chí “đưa vào” danh sách thì đã có, đã rõ nhưng tiêu chí đưa ra đang còn thiếu, không rõ ràng.

Tại tọa đàm, các đại biểu thống nhất đánh giá thực trạng rà soát KN,TC kéo dài của TPHCM đã đạt nhiều kết quả quan trọng; qua rà soát cho thấy sự phối hợp của các sở ngành, phân định rõ trách nhiệm, rõ người, rõ việc.

Ông Bùi Duy Hiền, Phó Chánh Thanh tra TPHCM cho biết, theo Kế hoạch rà soát của Thanh tra Chính phủ, TPHCM có 46 vụ việc KN,TC tồn đọng, kéo dài chiếm trên 20% toàn quốc. Nếu tính tổng số các vụ việc KN,TC trên địa bàn thì số vụ việc nói trên chỉ chiếm 0,01%. Mỗi năm, TP tiếp nhận trên 45 ngàn đơn thư các loại.

Hầu hết các vụ việc KN,TC kéo dài trên địa bàn tập trung vào 2 loại: Thu hồi đất và giải phóng mặt bằng. Trước đây là 70 - 80%, nay còn 30%. Loại thứ 2 là liên quan đến các dự án. Khách hàng đã mua mà chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; chưa được giao nền, giao căn hộ dù đã thanh toán…

Nguyên nhân khách quan do yếu tố lịch sử, pháp luật thay đổi. Nguyên nhân chủ quan là người dân thì muốn được lợi nhiều hơn, còn tâm lý lên trung ương thì được trả quyền lợi cao hơn; việc giải quyết của cấp dưới còn chưa thỏa đáng…

Ông Bùi Duy Hiền, Phó Chánh Thanh tra TPHCM chia sẻ tại toạ đàm. Ảnh: Nhài Huyền Nhật

Qua rà soát của TPHCM, cần sự chặt chẽ trong rà soát, tiêu chí đánh giá, gặp gỡ, đối thoại với người dân. Nếu quá trình rà soát đó phát hiện ra chi tiết nào “lệch” thì tiếp tục giải quyết. Đồng thời, cần sự quyết liệt của cả hệ thống chính trị xem xét yếu tố hài hòa lợi ích giữa các quy định pháp luật với nguyện vọng của người dân, hài hòa giữa quyền lợi của chủ đầu tư và khách hàng…

Ông Hiền đề xuất, Thanh tra Chính phủ cần tham mưu, đề xuất với Chính phủ rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật, nhất là về đất đai; về tiếp công dân và giải quyết KN,TC. Đơn cử, ngành Tòa án có quy định rất rõ tình tiết nào là căn cứ để xem xét lại vụ án. Đối với lĩnh vực giải quyết KN,TC của ngành Thanh tra thì chưa có quy định đó. Tiêu chí nào để xác định vụ việc là phức tạp, đông người? Tiêu chí nào để xác định “đưa ra” khỏi danh sách vụ việc phức tạp? Những điều này rất quan trọng để nâng cao chất lượng công tác giải quyết KN,TC.

Tại toạ đàm, đại diện Công an TPHCM cho biết, trong 210 vụ việc KN,TC tồn đọng theo danh sách từ Trung ương gửi về thì TPHCM có 46 vụ việc. Công an TPHCM xác định có 12 vụ việc có yếu tố phức tạp cần quan tâm giải quyết, tiềm ẩn phức tạp.

“Chúng tôi cũng đang bối rối trong việc tham mưu giải quyết các vụ việc KN,TC tồn đọng. Một là, tình hình đặc điểm các vụ việc mang tính chất phức tạp, đông người có sự thay đổi sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Công dân có xu hướng gửi đơn đồng thời đến nhiều cơ quan, sử dụng AI hoặc mạng xã hội để liên kết lại với nhau nên có những vụ việc nội dung không phức tạp nhưng tính chất không đơn thuần. Hai là, các vụ việc được chỉ đạo theo danh sách từ cơ quan trung ương trong khi nhiều vụ việc phức tạp được theo dõi, xác định trách nhiệm chủ trì, phân công; các cơ quan địa phương đã xem xét cụ thể, tham mưu giải quyết đúng pháp luật. Ba là, chất lượng rà soát của các địa phương chưa đồng đều, chưa đúng thời hạn, chưa gắn trách nhiệm, có nơi thì chưa gắn với thời hiệu cụ thể”, lãnh đạo phòng PA02 chia sẻ.

Vị đại diện này cũng cho rằng, việc xác định tiêu chí để đưa vụ việc ra khỏi danh sách rà soát đang gặp khó. Vì trên thực tế, địa phương đã thực hiện xong và ra thông báo chấm dứt nhưng công dân lại đến các cơ quan Trung ương để gửi đơn. Vì vậy, cần nắm tình hình chặt, nắm vụ việc từ đầu, ngay khi phát hiện các yếu tố có thể phát sinh. Nếu phát hiện sai phạm, cần xử lý nghiêm, kể cả các sai phạm của cán bộ thực hiện, thi hành công vụ.

Ông Nguyễn Văn Mạnh, Trưởng phòng Thanh tra, giải quyết KN,TC lĩnh vực nội chính, nội vụ, dân tộc, tôn giáo - Thanh tra TPHCM lại cho rằng: Vai trò người đứng đầu là yếu tố quan trọng nhất trong giải quyết các vụ việc KN,TC tồn đọng, kéo dài. Đồng thời, cần xác định rõ cơ quan thực hiện, tránh việc vào cuộc của nhiều cơ quan mà không xác định được người chịu trách nhiệm.

Ông Mạnh dân chứng, vừa rồi, có tình trạng cơ quan thanh tra phải “đi tìm” người KN ở đâu để mời đến giải quyết. Khi tìm được người dân KN thì thẩm quyền lại thuộc về UBND phường sở tại. Như vậy, không phải là vụ việc tồn đọng, kéo dài. Luật hiện nay chưa có cơ chế đủ mạnh để giải quyết việc KN,TC dai dẳng. Cần có tiêu chí thống nhất để đưa các vụ việc vào danh sách rà soát kéo dài này.

Quy định về trách nhiệm tiếp công dân của người đứng đầu đã rõ. Thanh tra TPHCM tuân thủ quy định này rất chặt chẽ. Nhưng có một thực tế là, công dân nào đến cũng yêu cầu Chánh Thanh tra/người đứng đầu tiếp. Mà nhiều vụ tiếp đi tiếp lại, không thể đáp ứng được đề nghị đó. Do vậy, cần có cơ chế để giải quyết các vụ việc KN,TC kéo dài.

Ông Nguyễn Văn Mạnh, Trưởng phòng Thanh tra, giải quyết KN,TC lĩnh vực nội chính, nội vụ, dân tộc, tôn giáo - Thanh tra TPHCM phát biểu tại toạ đàm. Ảnh: Nhài Huyền Nhật

Theo ông Mạnh, có một hạn chế là những vụ việc đã ban hành quyết định chấm dứt hoặc ra thông báo chấm dứt giải quyết nhưng người dân vẫn KN,TC; thậm chí là KN,TC đông người. Hoặc có những vụ việc có thông báo chấm dứt nhưng công dân vừa khởi kiện ra tòa vừa KN,TC đông người… Như vậy, trên thực tế là chưa chấm dứt. Do vậy, cần có cơ chế, quy định đối với những vụ việc này.

"Có một nguyên nhân là chưa có tiêu chí rõ ràng, minh bạch đưa các vụ việc vào danh sách kiểm tra, rà soát; quy trình thực hiện. Như vậy, cần phải xây dựng bộ tiêu chí đưa các vụ việc vào danh sách kiểm tra, rà soát. Đồng thời, cấn có quy định về quy trình để giải quyết các vụ việc này rõ ràng", ông Mạnh nêu ý kiến.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cũng cho rằng, KN về đất đai chiếm đến 80% các vụ việc, có nguyên nhân phát sinh những vụ việc KN kéo dài trong thời gian qua, trong đó có nguyên nhân cơ chế chính sách pháp luật nhiều lần sửa đổi.

Dự báo thời gian tới TPHCM sẽ gia tăng KN,TC do có nhiều dự án được triển khai, cần thu hồi đất, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị cần rà soát, phân loại theo tiêu chí các vụ việc; tăng cường đối thoại; công khai quy hoạch trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn, ông Nguyễn Tiến Lâm, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Hòa cho biết, bản chất vụ việc ở phường Bình Hòa là người dân “mua lúa non”. Mua đất khi chưa được cấp phép đầy đủ rồi phân lô bán nền. Khi phân lô xong thì chủ đầu tư rời đi.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm sau tọa đàm. Ảnh: Nhài Huyền Nhật

Xác định nguyên nhân cốt lõi của vụ việc, phường Bình Hòa phân tích có nguyên nhân là lỗi của chủ đầu tư, có lỗi của người dân và lỗi của cả chính quyền. Do vậy, bên cạnh việc báo cáo trung thực với cơ quan cấp trên, UBND phường xác định phân công rõ người, rõ việc, Thường trực Đảng ủy tham gia vào việc giải quyết KN,TC chứ không phải chỉ là của cán bộ chuyên môn.

Ông Lâm cũng tin tưởng các vụ việc sẽ được giải quyết dứt điểm bởi lẽ, trước đây, chính quyền 3 cấp thì phường không “nói” được chủ đầu tư. Hiện nay, UBND phường trực tiếp theo dõi, đánh giá năng lực của chủ đầu tư trong quá trình thực hiện dự án. Do vậy, sẽ nâng cao trách nhiệm để đảm bảo pháp luật được thực thi.

Ghi nhận bức tranh thực tiễn sinh động trong rà soát KN,TC của TPHCM, TS. Nguyễn Huy Hoàng cho biết, tổ thực hiện nhiệm vụ đề tài khoa học sẽ báo cáo đầy đủ, toàn diện các kiến nghị của các địa phương đến Tổng Thanh tra Chính phủ; tổng hợp và đánh giá khoa học, đầy đủ các số liệu về rà soát KN,TC kéo dài và biên soạn các vụ việc điển hình thành cẩm nang nghiệp vụ.

Ông Hoàng cũng mong muốn tiếp tục nhận được các kinh nghiệm quý của các sở ngành, địa phương để có đánh giá toàn diện, kiến nghị sửa đổi cơ chế chính sách phù hợp với thực tiễn.