Phó Chánh Thanh tra tỉnh Lai Châu Vũ Văn Quý làm việc tại cơ quan. Ảnh: Bùi Bình

Chủ động nhìn trước một bước

Triển khai Kế hoạch số 3097 ngày 28/8/2026 của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh Lai Châu xác định đổi mới phương thức hoạt động thanh tra là nhiệm vụ trọng tâm. Điểm đáng chú ý nằm ở cách lựa chọn vấn đề và xử lý sau thanh tra.

Thay vì chủ yếu phát hiện, xử lý khi vi phạm đã xảy ra, cơ quan thanh tra được yêu cầu chủ động nắm tình hình, nhận diện và cảnh báo kịp thời những nguy cơ. Mục tiêu là không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn, đồng thời tháo gỡ khó khăn trong quản lý.

Việc xây dựng kế hoạch, lựa chọn đối tượng dựa trên yêu cầu quản lý, phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro; tập trung vào những lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc ảnh hưởng đến đời sống Nhân dân.

Ông Vũ Văn Quý, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Lai Châu, cho rằng thanh tra không chỉ là phát hiện và xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là phải nhận diện nguy cơ từ sớm để phòng ngừa. Theo ông Quý, cơ quan thanh tra sẽ chú trọng nắm tình hình từ cơ sở, nâng cao chất lượng kết luận và theo dõi đến cùng việc thực hiện, qua đó hạn chế vi phạm tái diễn.

Một cuộc thanh tra không kết thúc khi kết luận được ban hành. Theo kế hoạch, kết quả thực hiện kết luận, thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm, hoàn thiện thể chế và mức độ ngăn ngừa vi phạm tái diễn là căn cứ quan trọng để nhìn vào hiệu quả.

Cán bộ Thanh tra tỉnh Lai Châu khai thác dữ liệu, phục vụ công tác chuyên môn. Ảnh: Bùi Bình

Không dừng ở việc chỉ ra cái sai

Yêu cầu này xuất phát từ những điểm làm giảm giá trị của kết luận sau thanh tra: phát hiện vi phạm nhưng chậm xử lý, chậm thu hồi tài sản, chậm kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách hoặc để vi phạm lặp lại.

Vì vậy, các kết luận, kiến nghị còn tồn đọng sẽ được rà soát, tập trung xử lý, nhất là những vấn đề liên quan đến tài sản lớn, đất đai, trách nhiệm cá nhân và dấu hiệu vi phạm có nguy cơ hết thời hiệu.

Cùng với đó, chất lượng kết luận được siết chặt. Kiến nghị phải rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ kết quả; tiến độ các cuộc thanh tra được theo dõi, cảnh báo sớm khi chậm mà không có lý do chính đáng.

Cách tiếp cận này làm thay đổi thước đo của một cuộc thanh tra. Không chỉ hỏi đã phát hiện bao nhiêu sai phạm, hoạt động thanh tra còn phải trả lời: sai phạm đã được xử lý chưa, tài sản đã được thu hồi chưa, trách nhiệm đã được làm rõ chưa, bất cập trong quản lý đã được khắc phục chưa và nguy cơ tái diễn có giảm không.

Một hướng đi khác là đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và khai thác cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động thanh tra. Dữ liệu được định hướng thống nhất, liên thông, an toàn, đồng thời kết nối với những lĩnh vực cần thiết như thuế, đất đai, tài chính, ngân hàng.

Khi có thêm dữ liệu, việc lựa chọn đối tượng thanh tra dựa trên dấu hiệu bất thường và mức độ rủi ro. Từ đó, nguồn lực tập trung vào nơi cần thiết, hạn chế dàn trải, trùng lặp hoặc bỏ sót.

Quan trọng hơn, phân tích dữ liệu hướng tới nhận diện bất thường, xếp hạng rủi ro và cảnh báo sớm. Đây là điểm nối giữa dữ liệu và cách làm thanh tra: nhìn thấy dấu hiệu trước khi vấn đề trở thành một sai phạm lớn.

Những thay đổi trong kế hoạch của Thanh tra tỉnh Lai Châu vì thế không chỉ là thêm công cụ hay quy trình. Điều đáng chú ý hơn là cách tiếp cận đang dịch chuyển: từ phản ứng trước sai phạm sang chủ động nhìn vào nguy cơ; từ việc chỉ ra cái sai sang theo dõi kết quả khắc phục; từ xử lý từng vụ việc sang tìm những điểm yếu trong quản lý để ngăn vi phạm lặp lại.

Nếu thực hiện được tinh thần đó, giá trị của thanh tra sẽ không chỉ nằm ở những con số sau mỗi cuộc thanh tra. Một nguy cơ được nhận diện sớm, một kiến nghị được xử lý kịp thời hay một bất cập được sửa trước khi gây hậu quả đều cho thấy hoạt động thanh tra đang tiến gần hơn tới mục tiêu phòng ngừa và phục vụ quản lý hiệu quả.