Theo Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp, đối thoại thực chất, giải quyết dứt điểm ngay từ nơi phát sinh sẽ góp phần hạn chế khiếu kiện vượt cấp, giảm áp lực cho Trung ương. Ảnh: Thu Trang

Chuyển từ phát hiện sai phạm sang nhận diện rủi ro

Trong nhiều năm, hoạt động thanh tra chủ yếu được nhìn nhận là công cụ phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới đang đặt ra đòi hỏi cao hơn đối với ngành Thanh tra: không chỉ xử lý hậu quả mà còn phải chủ động nhận diện nguy cơ, phòng ngừa vi phạm và kiểm soát rủi ro ngay từ sớm.

Theo Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Lại Hữu Phước, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, hoạt động thanh tra ngành Ngân hàng tiếp tục được đổi mới theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực, đối tượng tiềm ẩn rủi ro cao, dễ phát sinh tiêu cực, tham nhũng và vi phạm.

Trong 6 tháng đầu năm, Thanh tra ngành Ngân hàng đã triển khai 550 cuộc thanh tra, kiểm tra, trong đó có nhiều cuộc thanh tra đột xuất theo yêu cầu của Thanh tra Chính phủ. Qua thanh tra, nhiều hạn chế trong cơ chế quản trị, kiểm soát nội bộ của các tổ chức tín dụng đã được phát hiện; đồng thời kiến nghị hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro, nâng cao tính tuân thủ pháp luật và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.

Chánh Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Lại Hữu Phước phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Thu Trang

Điều đáng chú ý là việc lựa chọn đối tượng thanh tra ngày càng gắn với đánh giá mức độ rủi ro thay vì triển khai dàn trải. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu quản trị trong bối cảnh hoạt động kinh tế - tài chính ngày càng phức tạp, nhiều giao dịch được thực hiện trên môi trường số, đòi hỏi công tác thanh tra phải chủ động hơn trong nhận diện và kiểm soát nguy cơ phát sinh vi phạm.

Nếu đánh giá rủi ro là phương pháp thì dữ liệu chính là nền tảng để phương pháp đó phát huy hiệu quả.

Từ các tham luận tại hội nghị có thể thấy, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và đẩy mạnh chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quá trình đổi mới hoạt động của ngành Thanh tra.

Theo Chánh Thanh tra thành phố Hà Nội Trần Đức Hoạt, từ tháng 3/2026, Nền tảng quản lý công tác khiếu nại, tố cáo quốc gia đã được đưa vào vận hành trên địa bàn thành phố với hơn 6.200 tài khoản của 151 cơ quan, đơn vị.

Việc số hóa hồ sơ, kết nối và liên thông dữ liệu không chỉ giúp theo dõi tiến độ xử lý vụ việc theo thời gian thực mà còn từng bước hình thành cơ sở dữ liệu tập trung, phục vụ công tác quản lý, giám sát, phân tích, dự báo và cảnh báo sớm đối với những vụ việc có nguy cơ phát sinh phức tạp.

Theo ông Trần Đức Hoạt, đây không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin mà là sự chuyển đổi từ phương thức quản lý thủ công sang quản trị số, lấy dữ liệu làm nền tảng cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành.

Ở góc độ xây dựng thể chế, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) Trần Đăng Vinh cho biết, các luật sửa đổi về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho chuyển đổi số trong hoạt động của ngành Thanh tra.

Vụ trưởng Vụ Pháp chế Trần Đăng Vinh phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Thu Trang

Nhiều quy định mới liên quan đến tiếp công dân trực tuyến, hồ sơ điện tử, cơ sở dữ liệu dùng chung, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành đã được bổ sung, tạo điều kiện để đổi mới phương thức quản trị theo hướng hiện đại.

Theo ông Trần Đăng Vinh, đây là sự chuyển đổi từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ xử lý từng vụ việc riêng lẻ sang tăng cường phân tích, dự báo và nhận diện nguy cơ ngay từ sớm.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung và kết nối liên thông được kỳ vọng sẽ hỗ trợ cơ quan thanh tra khai thác thông tin hiệu quả hơn, phục vụ công tác phân tích, đánh giá rủi ro, lựa chọn đúng đối tượng, đúng lĩnh vực cần thanh tra, qua đó nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Hướng tới nền thanh tra hiện đại, chủ động

Một trong những điểm mới được nhiều tham luận nhấn mạnh là yêu cầu chuyển trọng tâm từ xử lý sang phòng ngừa.

Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế Trần Đăng Vinh, hệ thống pháp luật mới đã thể chế hóa quan điểm tăng cường kiểm soát quyền lực, nhận diện sớm rủi ro, nâng cao trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của người đứng đầu. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng nền quản trị công khai, minh bạch và liêm chính.

Trong lĩnh vực ngân hàng, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước tiếp tục tăng cường thanh tra trách nhiệm, kiểm soát quyền lực, thực hiện chuyển đổi vị trí công tác đối với các chức danh theo quy định và xác minh tài sản, thu nhập nhằm phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực.

Ở lĩnh vực tiếp công dân, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp cho rằng hiệu quả của cách làm mới là Thanh tra Chính phủ trực tiếp cùng địa phương rà soát, đối thoại và thống nhất phương án giải quyết các vụ việc ngay từ cơ sở.

Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Thu Trang

Theo ông, đối thoại thực chất, giải quyết dứt điểm ngay từ nơi phát sinh sẽ góp phần hạn chế khiếu kiện vượt cấp, giảm áp lực cho Trung ương và ngăn ngừa hình thành các điểm nóng về an ninh, trật tự.

Ban Tiếp công dân Trung ương cũng đề xuất tiếp tục mở rộng mô hình tiếp công dân trực tuyến từ cấp xã kết nối với Trung ương; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân và tăng cường chia sẻ thông tin giữa các cấp để nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi và cảnh báo sớm các vụ việc phức tạp.

Có thể thấy, dù ở lĩnh vực thanh tra chuyên ngành, thanh tra hành chính hay tiếp công dân, điểm chung đều hướng tới mục tiêu chủ động phòng ngừa, hạn chế phát sinh vi phạm và giảm thiểu những rủi ro trong quá trình quản lý.

Từ thực tiễn 6 tháng đầu năm 2026 có thể thấy, ngành Thanh tra đang từng bước định hình mô hình hoạt động theo hướng hiện đại, chủ động và dựa trên dữ liệu.

Trong mô hình đó, việc lựa chọn đối tượng thanh tra được thực hiện trên cơ sở đánh giá rủi ro; dữ liệu trở thành nền tảng phục vụ công tác quản lý, giám sát và ra quyết định; chuyển đổi số tạo điều kiện nâng cao hiệu quả điều hành; còn phòng ngừa được xác định là định hướng xuyên suốt trong hoạt động thanh tra.

Sự đổi mới này không chỉ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực của cơ quan thanh tra mà còn nâng cao chất lượng quản trị nhà nước, tăng cường tính công khai, minh bạch, hạn chế phát sinh vi phạm và đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn phát triển mới.