Ông Lê Trọng Nguyên, Chánh Thanh tra TP Cần Thơ phát biểu khai mạc lớp bồi dưỡng, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực và thực hiện nghiêm việc kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ sớm. Ảnh: Phú Đức

Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ đặt ra yêu cầu phát hiện, xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là phải dựng được “hàng rào” phòng ngừa đủ chặt để quyền lực được kiểm soát, tài sản, thu nhập được minh bạch và trách nhiệm của cán bộ, công chức được xác định rõ.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt được Thanh tra TP Cần Thơ đặt ra tại lớp bồi dưỡng nghiệp vụ về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực năm 2026.

Phát biểu khai mạc, ông Lê Trọng Nguyên, Thành ủy viên, Chánh Thanh tra TP Cần Thơ nhấn mạnh, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, gắn với xây dựng bộ máy trong sạch, kỷ cương, liêm chính, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Trong đó, phòng ngừa được xác định là giải pháp căn bản; kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tài sản, thu nhập và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Kê khai tài sản không thể chỉ là hoàn thành biểu mẫu

Một trong những nội dung đáng chú ý tại lớp bồi dưỡng là việc cập nhật các quy định và yêu cầu mới đối với kê khai tài sản, thu nhập.

Theo nội dung trao đổi của ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng Cục IV, Thanh tra Chính phủ, thực tiễn triển khai các quy định trước đây vẫn xuất hiện những sai sót trong kê khai và kiểm soát tài sản, thu nhập. Trong khi đó, hệ thống pháp luật đang ngày càng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, cụ thể hơn, đặt mục tiêu kiểm soát tài sản, thu nhập thực chất và toàn diện hơn.

Điểm đáng lưu ý là việc kê khai đang được đặt trong yêu cầu chuyển mạnh từ “kê khai” sang kiểm soát tính trung thực của tài sản, thu nhập.

Theo nội dung được phổ biến tại lớp bồi dưỡng, quy định mới sử dụng một mẫu kê khai thống nhất cho các phương thức kê khai, thay cho nhiều mẫu, phụ lục trước đây. Cách thiết kế này hướng đến vừa thuận lợi cho người kê khai, vừa tạo điều kiện kiểm soát, theo dõi liên tục quá trình biến động tài sản.

Thông tin phục vụ kiểm soát cũng được cụ thể hơn, trong đó có thông tin cá nhân, người thân, các khoản nợ và tài sản số. Đáng chú ý, các khoản nợ từ 150 triệu đồng trở lên thuộc nội dung phải kê khai; phạm vi không chỉ là nợ tiền mà còn có thể gồm vật tư, nguyên vật liệu xây dựng, hàng hóa.

Ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng Cục IV, Thanh tra Chính phủ, báo cáo viên tại lớp bồi dưỡng, trao đổi những quy định mới và các yêu cầu trong kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập; lưu ý việc kê khai phải gắn với kiểm soát tính trung thực, biến động và nguồn gốc tài sản. Ảnh: Phú Đức

Yêu cầu này cho thấy kê khai tài sản, thu nhập không còn đơn thuần là ghi nhận những gì một cá nhân đang sở hữu. Việc kiểm soát phải có khả năng làm rõ biến động, nguồn hình thành tài sản và những nghĩa vụ tài chính có liên quan.

Một điểm được ông Nguyễn Văn Cảnh đặc biệt lưu ý là “ngày chốt thông tin dữ liệu”. Người kê khai và cơ quan chức năng phải xác định rõ, thống nhất thời điểm chốt dữ liệu về tài sản, thu nhập. Đây là căn cứ quan trọng khi cơ quan kiểm soát yêu cầu cung cấp thông tin để xác minh.

Cùng với đó là yêu cầu lưu giữ hóa đơn, chứng từ. Cán bộ, công chức cần hình thành thói quen lấy và lưu giữ đầy đủ chứng từ khi giao dịch, mua bán tài sản để có căn cứ chứng minh nguồn gốc khi được kiểm tra, xác minh.

Minh bạch tài sản phải trở thành công cụ phòng ngừa thực chất

Nếu kê khai chỉ đầy đủ trên giấy nhưng thiếu khả năng kiểm chứng thì mục tiêu phòng ngừa khó đạt được. Vì vậy, giá trị của kê khai tài sản, thu nhập nằm ở khả năng kiểm soát, đối chiếu và xác minh khi cần thiết.

Điều này cũng đặt trách nhiệm trực tiếp lên người có nghĩa vụ kê khai. Thông tin phải chính xác, đầy đủ, có căn cứ; biến động tài sản phải được giải trình theo quy định. Ở chiều ngược lại, cơ quan kiểm soát cũng phải thực hiện đúng trách nhiệm, tránh để việc kê khai trở thành thủ tục hành chính được thực hiện theo chu kỳ rồi lưu hồ sơ.

Theo Chánh Thanh tra TP Cần Thơ Lê Trọng Nguyên, trong bối cảnh hệ thống pháp luật tiếp tục hoàn thiện, yêu cầu đối với công tác tham mưu và tổ chức thực hiện ngày càng cao. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải nắm vững quy định, xác định rõ trách nhiệm, thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và chủ động nhận diện nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay từ cơ sở.

Toàn cảnh lớp bồi dưỡng nghiệp vụ về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực năm 2026 do Thanh tra TP Cần Thơ tổ chức sáng 19/9, trong đó kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập là một trong những nội dung trọng tâm. Ảnh: Phú Đức

Không chỉ khu vực Nhà nước, yêu cầu phòng ngừa còn được đặt ra đối với doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài Nhà nước thông qua nâng cao nhận thức pháp luật, xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ, tăng tính minh bạch và trách nhiệm trong quản trị, điều hành.

Lãnh đạo Thanh tra TP Cần Thơ yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp chủ động rà soát những lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tăng cường công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và thực hiện nghiêm quy định về kê khai, công khai, kiểm soát tài sản, thu nhập.

Thông điệp từ lớp bồi dưỡng vì vậy không dừng ở cập nhật quy định mới. Điều quan trọng hơn là biến quy định thành công cụ phòng ngừa thực chất, để kê khai tài sản, thu nhập thực sự góp phần kiểm soát quyền lực, nhận diện bất thường và ngăn ngừa nguy cơ tham nhũng ngay từ khi chưa phát sinh thành vi phạm.