Ngày 20/8, Bộ Tư pháp tổ chức họp Hội đồng Thẩm định hồ sơ dự án Luật về văn bản quy phạm pháp luật. Các Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, Đặng Hoàng Oanh đồng chủ trì cuộc họp.

Bổ sung nhiều quy định mới, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật

Trình bày dự thảo Tờ trình, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp - cơ quan chủ trì soạn thảo - cho biết, việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Kết luận 09 và Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật.

Trong đó, hoàn thiện cấu trúc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng tinh gọn, khoa học, thống nhất, đồng bộ, ổn định, minh bạch và dễ tiếp cận. Đặc biệt, nâng cao năng lực phản ứng chính sách, bảo đảm kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm.

Toàn cảnh cuộc họp Hội đồng thẩm định. Ảnh: Minh Nguyệt

So với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15, dự thảo Luật bổ sung các nguyên tắc về xử lý sớm, tổng thể, đồng bộ những điểm nghẽn có nguyên nhân từ thể chế; xác định các luật có tính nền tảng; gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng, ban hành với tổ chức thi hành VBQPPL.

Đồng thời, bổ sung và hệ thống hóa thành một điều riêng các quy định về văn bản quy định chi tiết, dự thảo văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị, trình đồng thời; bổ sung quy định không đăng tải trên công báo điện tử và cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật đối với văn bản thuộc danh mục bí mật Nhà nước hoặc trường hợp điều ước quốc tế có quy định không đăng tải.

Về nguyên tắc thí điểm, dự thảo Luật bổ sung các yêu cầu phải xác định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và không gian thực hiện thí điểm; bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách theo quy định của pháp luật.

Các đại biểu tại cuộc họp Hội đồng thẩm định. Ảnh: Minh Nguyệt

Ảnh: Minh Nguyệt

Bên cạnh đó, bổ sung quy định luật có tính nền tảng và luật quan trọng khác có thể được xem xét, thông qua theo quy trình nhiều kỳ họp; bổ sung trường hợp Thường trực Hội đồng Dân tộc, Thường trực Ủy ban của Quốc hội trực tiếp chủ trì tổ chức hội nghị tham vấn chính sách; bổ sung Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vào nhóm chủ thể phải được lấy ý kiến trực tiếp trong quá trình soạn thảo luật, pháp lệnh.

Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung thời hạn Chủ tịch nước công bố luật, pháp lệnh được xây dựng, ban hành theo trình tự, thủ tục rút gọn hoặc trong trường hợp đặc biệt chậm nhất là 5 ngày kể từ ngày luật, pháp lệnh được thông qua. Đồng thời, dự thảo lệnh của Chủ tịch nước do Chính phủ soạn thảo phải được Bộ Tư pháp thẩm định trước khi trình Chủ tịch nước xem xét, ký ban hành…

Tại cuộc họp, các thành viên Hội đồng thẩm định cũng như các chuyên gia độc lập cho ý kiến về các nội dung tại dự thảo Tờ trình, nhất là nội dung sửa đổi, hoàn thiện.

Đề nghị cân nhắc quy định về nguy cơ tham nhũng, tiêu cực

Dự thảo Luật bổ sung quy định một trong những nguyên tắc xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật là kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; phòng chống lợi ích nhóm, cục bộ; xử lý sớm tổng thể, đồng bộ những điểm nghẽn có nguyên nhân từ thể chế, không để quy định của pháp luật bị lợi dụng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (khoản 4 Điều 5).

Đồng thời, bổ sung quy định về đánh giá tác động của chính sách (Điều 26), thẩm định chính sách (Điều 28), thẩm định (Điều 32), thẩm tra dự án luật, pháp lệnh (Điều 35) nội dung đánh giá việc nhận diện, xử lý xử lý tổng thể, đồng bộ các điểm nghẽn có nguyên nhân từ quy định của pháp luật và nguy cơ giải pháp thực hiện chính sách, nguy cơ quy định trong dự thảo bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Góp ý về nội dung này, bà Tạ Thị Tài, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc, xem xét theo hướng không quy định nội dung này trong dự thảo.

Bà Tạ Thị Tài (ảnh đứng), Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ góp ý tại cuộc họp. Ảnh: Minh Nguyệt

Theo bà Tạ Thị Tài, nội dung thẩm định “Nguy cơ quy định trong dự thảo bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” mang tính định tính, việc nhận diện để phân tích, đánh giá trong giai đoạn xây dựng dự thảo văn bản là rất khó. Hơn nữa, khái niệm “tiêu cực” cũng chưa có trong các quy định pháp luật, mà mới có trong các văn bản của Đảng. Vì vậy, bà Tài cho rằng, để nhận diện nguy cơ có thể bị lợi dụng bộc lộ, thể hiện nhiều ở giai đoạn thực hiện các quy định đó (ý chí chủ quan của người thực hiện).

“Chúng ta quy định các văn bản chặt chẽ, minh bạch nhưng người thực hiện cố tình lợi dụng thì vẫn có thể xảy ra các hành vi tham nhũng”, bà Tài phân tích.

Theo bà Tài về nguyên tắc, nếu chỉ nhận diện là nguy cơ thì hầu như các quy định, chính sách nào có liên quan như: Phân bổ nguồn lực, cấp phép, hỗ trợ, ưu đãi, hay đầu tư, quản lý tài sản, tài sản công, tuyển dụng… đều có thể nói là có nguy cơ. Do đó, bà Tài cho rằng, việc quy định vào dự thảo Luật nội dung đánh giá này sẽ trở nên hình thức, không bảo đảm tính khả thi.

Xác định rõ trách nhiệm trong tổ chức thi hành pháp luật

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh đánh giá dự thảo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là nội dung phức tạp, có nhiều vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn, trong khi thời gian hoàn thiện gấp. Vì vậy, Thứ trưởng đề nghị các đơn vị liên quan tiếp tục phối hợp chặt chẽ, nghiên cứu kỹ các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo, đồng thời tập trung nâng cao chất lượng báo cáo thẩm định, bảo đảm đầy đủ, có giá trị nội dung, góp phần hoàn thiện dự án Luật.

Về nguyên tắc xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng đề nghị rà soát theo hướng xác định rõ trách nhiệm, quyền hạn; bảo đảm kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền con người. Đặc biệt, cần làm rõ mối liên hệ giữa xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, tổ chức thi hành pháp luật hiệu quả để bảo đảm tính khả thi của văn bản, đồng thời kịp thời phát hiện những hạn chế, bất cập trong quá trình thực thi để đề xuất hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh (ảnh đứng) kết luận cuộc họp. Ảnh: Minh Nguyệt

Thứ trưởng cũng lưu ý phải xác định rõ trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh theo hướng “chịu trách nhiệm”. Cụ thể, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ chịu trách nhiệm tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật thuộc ngành, lĩnh vực được giao quản lý. Còn UBND các cấp chịu trách nhiệm tổ chức thi hành văn bản pháp luật trong phạm vi địa phương.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về áp dụng, hướng dẫn, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị, kiểm tra tổ chức thi hành pháp luật và đánh giá chính sách theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm. Đối với rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật, cần đổi mới tư duy, gắn kết quả rà soát với việc phát hiện hạn chế, vướng mắc và đề xuất giải pháp xử lý.

Cuối cùng, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh đề nghị báo cáo thẩm định được xây dựng ngắn gọn, trọng tâm, trọng điểm nhưng vẫn bảo đảm toàn diện và thể hiện được những nội dung cốt lõi, qua đó tạo thuận lợi cho cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật.