UBND tỉnh Khánh Hoà nhận rõ những "khoảng trống" thẩm quyền cấp xã cần sớm khắc phục. Ảnh: MN

Cấp xã gánh thêm việc nhưng thẩm quyền chưa rõ

Một trong những mục tiêu lớn của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là đưa việc giải quyết công việc đến gần dân hơn, giảm tầng nấc trung gian và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, cùng với việc được giao thêm nhiệm vụ, nhiều địa phương cũng đang đối mặt với những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn vận hành.

Trong báo cáo tổng hợp khó khăn, vướng mắc sau gần một năm triển khai mô hình mới, xã Đại Lãnh kiến nghị UBND tỉnh Khánh Hòa sớm hướng dẫn cụ thể về thẩm quyền thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng đối với các dự án trong Khu kinh tế.

Theo Quyết định số 28/2026/QĐ-UBND của UBND tỉnh Khánh Hòa, UBND cấp xã không được phân cấp thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai đối với các dự án thuộc khu kinh tế. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về cơ quan đầu mối chủ trì thực hiện các nội dung này.

Vướng mắc trên không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hành chính.

Trên thực tế, cấp xã là đơn vị nắm rõ nhất hiện trạng sử dụng đất, nguồn gốc đất đai, tình hình dân cư và những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai dự án. Đồng thời, đây cũng là nơi đầu tiên tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân.

Tuy nhiên, khi phát sinh các nội dung liên quan đến thu hồi đất, bồi thường hay tái định cư trong khu kinh tế, chính quyền cơ sở lại không có đầy đủ thẩm quyền để xử lý. Trong khi đó, đầu mối chịu trách nhiệm thực hiện chưa được xác định rõ, khiến nhiều địa phương phải chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến qua nhiều cấp trước khi triển khai công việc.

Tại xã Ninh Sơn, địa phương cũng kiến nghị sớm ban hành hướng dẫn về quy trình, thẩm quyền giải quyết các thủ tục liên quan đến đất đai và cấp phép xây dựng theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đặc biệt đối với các cụm công nghiệp và dự án đầu tư quy mô lớn.

UBND xã Đại Lãnh rất cần hướng dẫn cụ thể về thẩm quyền thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng trong khu kinh tế. Ảnh: MN

“Khoảng trống” thẩm quyền và áp lực từ cơ sở

Điều các địa phương lo ngại không phải là thiếu trách nhiệm, mà là thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng để thực hiện trách nhiệm đó.

Trong công tác giải phóng mặt bằng, từ xác định nguồn gốc đất, kiểm đếm tài sản đến lập phương án bồi thường và bố trí tái định cư đều cần xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp. Nếu đầu mối thực hiện chưa được quy định cụ thể, tiến độ dự án rất dễ bị ảnh hưởng.

Đối với các dự án thuộc Khu kinh tế Vân Phong, khu vực được xác định là động lực tăng trưởng chiến lược của Khánh Hòa, việc chậm giải phóng mặt bằng có thể kéo theo hệ lụy về tiến độ đầu tư, thu hút doanh nghiệp và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai.

Ở góc độ quản lý nhà nước, khoảng trống thẩm quyền cũng làm gia tăng áp lực đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

Sau khi bỏ cấp huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện đảm nhiệm được chuyển xuống cấp xã. Trong khi khối lượng công việc tăng lên, không ít địa phương vẫn thiếu nhân lực có chuyên môn sâu về đất đai, xây dựng và công nghệ thông tin.

Khi quy trình xử lý chưa rõ ràng, cán bộ cơ sở dễ rơi vào tình trạng vừa làm vừa dò đường hoặc thận trọng quá mức để tránh rủi ro pháp lý.

Người dân và doanh nghiệp cũng chịu tác động trực tiếp. Khi cần tìm hiểu thông tin dự án, chính sách bồi thường hay thủ tục đất đai, điều họ cần nhất là biết hồ sơ thuộc thẩm quyền của cơ quan nào, thời gian giải quyết bao lâu và ai chịu trách nhiệm xử lý. Nếu những câu hỏi này chưa có câu trả lời rõ ràng, hiệu quả cải cách hành chính sẽ khó được cảm nhận đầy đủ từ thực tiễn.

Kinh tế đêm ở trung tâm phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hoà. Ảnh: MN

Cần quy trình liên thông rõ người, rõ việc

Từ thực tiễn tại Đại Lãnh và Ninh Sơn, nhiều ý kiến cho rằng việc hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.

Trước mắt, cần sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về cơ quan chủ trì thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án thuộc khu kinh tế. Đồng thời, làm rõ vai trò của Ban Quản lý khu kinh tế và khu công nghiệp tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng và chính quyền cấp xã trong từng khâu công việc.

Song song đó, cần xây dựng quy trình phối hợp liên thông thay thế vai trò điều phối trước đây của cấp huyện. Mỗi nhiệm vụ phải được xác định theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả”, tránh tình trạng hồ sơ phải đi nhiều vòng hoặc mất thời gian xin ý kiến qua nhiều cấp.

Liên thông dữ liệu đất đai, quy hoạch và thủ tục hành chính trên môi trường số cần được đẩy nhanh. Ảnh: MN

Một yêu cầu khác là tăng cường năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ cấp xã trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng và giải phóng mặt bằng. Dù không phải cơ quan chủ trì mọi công việc, cấp xã vẫn là lực lượng trực tiếp bám địa bàn, vận động người dân và xử lý các tình huống phát sinh trên thực tế.

Bên cạnh đó, việc liên thông dữ liệu đất đai, quy hoạch và thủ tục hành chính trên môi trường số cũng cần được đẩy nhanh. Khi các cơ quan cùng khai thác một hệ thống dữ liệu thống nhất, quá trình phối hợp xử lý hồ sơ sẽ minh bạch và hiệu quả hơn.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang mở ra cơ hội nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, những phản ánh từ Đại Lãnh và Ninh Sơn cho thấy quá trình chuyển đổi vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện.

Một hướng dẫn rõ ràng về thẩm quyền, một quy trình phối hợp minh bạch và một cơ chế liên thông hiệu quả có thể là những thay đổi không dễ nhận thấy ngay. Nhưng với cán bộ cơ sở, đó là điều kiện để yên tâm thực thi nhiệm vụ; còn với người dân và doanh nghiệp, đó chính là thước đo cho một nền hành chính vận hành thông suốt, gần dân và phục vụ tốt hơn.