(Thanh tra) - Nghị định số 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã bổ sung chế tài xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ trái phép tác phẩm báo chí trên mạng xã hội. Tuy nhiên, liệu có phải mọi hành vi chia sẻ thông tin đều bị coi là vi phạm?
Chỉ sau ít phút một bài báo được đăng tải, nội dung đó có thể xuất hiện trên hàng loạt fanpage, tài khoản mạng xã hội dưới nhiều hình thức như dẫn link, sao chép nguyên văn, chụp màn hình, cắt ghép hoặc viết lại. Trong môi trường số, việc lan truyền thông tin diễn ra nhanh chóng nhưng cũng đặt ra bài toán về bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí.
Nghị định số 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin đã bổ sung chế tài xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ trên mạng xã hội. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi chia sẻ thông tin đều bị coi là vi phạm. Việc nhận diện đúng ranh giới giữa chia sẻ hợp pháp và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là vấn đề cần được hiểu rõ để thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Đối với hành vi vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội, điểm d khoản 1 Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định: Xử phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc đối với tác phẩm chưa được phép lưu hành, đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu.
Việc bổ sung quy định này thu hút sự quan tâm của dư luận bởi lâu nay, hành vi sao chép, đăng tải lại nội dung báo chí trên mạng xã hội diễn ra khá phổ biến. Không ít bài viết được các trang mạng, tài khoản cá nhân đăng lại gần như nguyên vẹn chỉ sau thời gian ngắn xuất bản, trong khi cơ quan báo chí - đơn vị đầu tư nhân lực, thời gian và chi phí để sản xuất nội dung - lại bị giảm lượng truy cập, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác sản phẩm báo chí.
Tuy nhiên, quy định mới không đồng nghĩa với việc mọi hành vi chia sẻ thông tin trên mạng xã hội đều bị xử phạt. Điều cần phân biệt là pháp luật bảo vệ tác phẩm báo chí chứ không “độc quyền” đối với mọi thông tin.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm báo chí là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản, trong đó chủ sở hữu có quyền sao chép bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào, truyền đạt tác phẩm đến công chúng hoặc cho phép người khác khai thác tác phẩm theo quy định của pháp luật; có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không cho người khác xuyên tạc…
Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định rõ các đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả, bao gồm tin tức thời sự thuần túy đưa tin; văn bản quy phạm pháp luật, văn bản hành chính, văn bản khác thuộc lĩnh vực tư pháp và bản dịch chính thức của văn bản đó; quy trình, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý và số liệu.
Điều đó cho thấy pháp luật không bảo hộ bản thân sự kiện hay thông tin khách quan, mà bảo hộ cách thức thể hiện thông tin thông qua lao động sáng tạo của tác giả. Chính sự khác biệt này tạo nên ranh giới giữa việc sử dụng thông tin hợp pháp và hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm báo chí.
Chia sẻ tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2026, định hướng hoạt động 6 tháng cuối năm lĩnh vực thông tin điện tử, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, cần phân biệt rõ giữa việc chia sẻ đường dẫn (link) của bài báo và chia sẻ chính nội dung của tác phẩm báo chí.
Theo ông Lê Quang Tự Do, đường dẫn chỉ là phương tiện giúp người dùng truy cập đến bài báo, không phải là tác phẩm báo chí. Vì vậy, khi người dùng chia sẻ đường link trên mạng xã hội, người xem bấm vào vẫn được chuyển đến trang của cơ quan báo chí để tiếp cận nội dung. Trường hợp này không bị coi là hành vi xâm phạm bản quyền.
Ngược lại, nếu người sử dụng chia sẻ đường link kèm một phần hoặc toàn bộ nội dung bài báo mà chưa được cơ quan báo chí cho phép, thì có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan.
Thực tế, không phải mọi trường hợp chia sẻ lại thông tin đều vi phạm. Nếu nội dung được sử dụng chỉ là những thông tin công khai, phổ biến mà nhiều nguồn đều có thể tiếp cận như thông báo của cơ quan Nhà nước, tình hình giao thông, dự báo thời tiết hoặc các sự kiện diễn ra công khai thì việc khai thác lại các dữ liệu này hoặc chia sẻ lại không mặc nhiên bị coi là vi phạm.
Ngược lại, đối với những thông tin mang tính độc quyền do cơ quan báo chí tự thu thập, xác minh, điều tra hoặc được thể hiện bằng cách thức sáng tạo riêng, việc sao chép nguyên văn hoặc sử dụng lại phần thể hiện của tác phẩm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu quyền tác giả.
Có thể thấy, ranh giới không nằm ở việc người sử dụng đăng lại nhiều hay ít câu chữ, mà nằm ở việc họ có khai thác trái phép phần nội dung được pháp luật bảo hộ hay không.
Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, Luật sư Nguyễn Doãn Hùng, Giám đốc Công ty Luật TNHH HTC Việt Nam cho rằng, việc bổ sung chế tài xử phạt tại Nghị định số 174/2026/NĐ-CP không nhằm hạn chế quyền tiếp cận hay chia sẻ thông tin của người dân mà hướng tới bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan cũng như quyền khai thác hợp pháp các sản phẩm báo chí trong môi trường số.
Theo luật sư Hùng, cần phân biệt rõ giữa “thông tin” và “tác phẩm báo chí”. Một sự kiện xảy ra trong đời sống không thuộc quyền sở hữu riêng của bất kỳ cơ quan báo chí nào. Song tiêu đề, cách lựa chọn chi tiết, bố cục bài viết, hình ảnh, video, đồ họa, ngôn ngữ thể hiện và toàn bộ thành quả lao động sáng tạo của nhà báo lại là đối tượng được pháp luật về quyền tác giả bảo hộ.
Tuy nhiên, việc bổ sung chế tài xử phạt không đồng nghĩa với việc pháp luật cấm mọi hành vi sử dụng tác phẩm của người khác. Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ đã quy định một số trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả, trong đó có việc trích dẫn hợp lý tác phẩm để bình luận, giới thiệu, minh họa trong tác phẩm của mình; để viết báo, sử dụng trong ấn phẩm định kỳ, trong chương trình phát sóng, phim tài liệu, với điều kiện không làm sai ý tác giả, ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm, đồng thời không mâu thuẫn với việc khai thác bình thường tác phẩm; không gây thiệt hại một cách bất hợp lý đến lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.
Như vậy, việc xác định một hành vi có xâm phạm bản quyền hay không cơ quan có thẩm quyền cần xem xét toàn diện bản chất của tác phẩm, phạm vi sử dụng, mục đích khai thác, mức độ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu quyền cũng như các trường hợp ngoại lệ được pháp luật cho phép. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm việc áp dụng chế tài đúng tính chất, mức độ của hành vi vi phạm mà không làm ảnh hưởng đến quyền tiếp cận và sử dụng thông tin hợp pháp của người dân.
Theo luật sư Nguyễn Doãn Hùng, cùng với việc xử lý các hành vi vi phạm, cơ quan quản lý cũng cần tiếp tục hướng dẫn cụ thể hơn đối với các trường hợp chia sẻ, trích dẫn, sử dụng nội dung báo chí trên môi trường mạng để người dân, doanh nghiệp và các nền tảng số có cơ sở thực hiện thống nhất.
Song, quan trọng nhất vẫn là ý thức của người sử dụng mạng xã hội trong việc tôn trọng quyền tác giả, quyền liên quan. Mỗi cá nhân cần hình thành thói quen sử dụng thông tin đúng quy định, ưu tiên chia sẻ đường dẫn thay vì sao chép nội dung tác phẩm báo chí, qua đó góp phần xây dựng môi trường số văn minh và lành mạnh.
Việc bổ sung chế tài tại Nghị định số 174/2026/NĐ-CP không chỉ góp phần hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số mà còn tạo điều kiện để hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng. Mục tiêu của quy định không phải là gia tăng các trường hợp xử phạt, mà là thiết lập môi trường khai thác và sử dụng thông tin minh bạch, tôn trọng thành quả lao động sáng tạo của người làm báo, đồng thời vẫn bảo đảm quyền tiếp cận thông tin hợp pháp của người dân trong kỷ nguyên số.
