Học sinh dự thi vào lớp 10 ở Hà Nội. Ảnh: HH

Tiện ích từ "những cú chạm" trong tuyển sinh số

Trong bối cảnh sĩ số học sinh gia tăng nhanh chóng tại các đô thị lớn, “bài toán” tuyển sinh đầu cấp luôn là áp lực thường trực đối với ngành Giáo dục Thủ đô cũng như nhiều thành phố lớn trên cả nước.

Tình trạng quá tải cục bộ, chênh lệch quy mô trường lớp giữa các khu vực khiến việc phân tuyến tuyển sinh nhiều năm qua gặp không ít khó khăn, thậm chí từng trở thành nỗi ám ảnh đối với các bậc phụ huynh mỗi dịp hè về.

Thực hiện định hướng từ Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia, UBND thành phố Hà Nội đã từng bước đưa công nghệ vào công tác điều hành giáo dục, coi đây là một mũi nhọn để tháo gỡ điểm nghẽn.

Trong đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong phân tuyến được xem là một giải pháp mang tính đột phá toàn diện.

Nhiều năm trước, Hà Nội thực hiện tuyển sinh đầu cấp theo tuyến do UBND các quận, huyện, thị xã (cũ) quy định. Cách làm này về cơ bản giúp các địa phương chủ động tính toán, phân bổ học sinh dựa trên địa giới hành chính, nhưng thực tế cũng bộc lộ không ít bất cập.

Điển hình là có không ít trường hợp học sinh phải đi học xa dù nhà ở ngay gần trường chỉ vì vướng ranh giới "không đúng tuyến" cứng nhắc.

Nhằm khắc phục nghịch lý đó, từ năm học 2026 - 2027, Hà Nội ứng dụng AI và GIS để phân tuyến tuyển sinh theo nơi cư trú. Cách làm này nhận được sự đồng tình từ phía người dân.

Việc xác định đối tượng ưu tiên trong tuyển sinh mầm non, lớp 1 và lớp 6 tại Hà Nội năm nay được chia làm hai trường hợp, áp dụng thống nhất toàn thành phố.

Cụ thể, đối tượng ưu tiên 1 bao gồm những học sinh cư trú tại địa bàn có khoảng cách đến trường gần nhất. Trong khi đó, đối tượng ưu tiên 2 là những học sinh ở khu vực giáp ranh, có khoảng cách đến một trường ở địa bàn khác ngắn hơn so với khoảng cách tới trường trên chính địa bàn cư trú của mình.

Nhìn vào những con số thực tế tại cơ sở, chúng ta mới thấy hết giá trị của hệ thống "tuyển sinh số". Chỉ tính riêng tại xã Hoài Đức trong năm học 2026 - 2027, địa phương phải đón nhận quy mô tuyển sinh rất lớn với 472 trẻ mầm non, 1.497 học sinh vào lớp 1 và 1.360 học sinh vào lớp 6.

Một khối lượng hồ sơ khổng lồ như vậy nếu xử lý thủ công sẽ gây quá tải cho hệ thống 26 trường học trên địa bàn.

Áp dụng phương thức "tuyển sinh số" có hỗ trợ từ phần mềm AI và bản đồ GIS đã giúp xã Hoài Đức ưu tiên phân luồng học sinh vào trường gần nhất, bảo đảm quyền lợi và hạn chế tối đa tình trạng dồn ứ cục bộ.

Mùa tuyển sinh 2026 cũng ghi dấu ấn đặc biệt khi đây là năm đầu tiên Hà Nội triển khai đăng ký dự thi vào lớp 10 THPT công lập hoàn toàn bằng hình thức trực tuyến.

Anh Nguyễn Văn Học, trú tại phường Thanh Xuân không giấu được sự phấn khởi. Anh chia sẻ, khi con đầu đăng ký dự thi vào lớp 10 cách đây 3 năm, giáo viên chủ nhiệm phải nhiều lần tổ chức họp phụ huynh để tư vấn, thậm chí phải photo đơn dự thi để gia đình tập điền nháp nhằm tránh sai sót.

Nhưng năm nay, giao diện cổng đăng ký rất dễ tiếp cận, các bước khai báo chi tiết và rõ ràng. Phụ huynh có thể tự thao tác đăng ký và sửa đổi nguyện vọng bất cứ lúc nào trong khoảng thời gian cho phép.

Hơn thế, hệ thống còn liên tục cập nhật số liệu nguyện vọng của từng trường để học sinh theo dõi và điều chỉnh chiến lược thi một cách phù hợp nhất. Điều này đã giúp giảm thiểu vô vàn áp lực.

Chuẩn hóa dữ liệu học sinh

Không chỉ tạo thuận lợi cho phụ huynh, học sinh, chuyển đổi số trong tuyển sinh đầu cấp còn giúp tiết kiệm nguồn lực xã hội, tránh lãnh phí.

Nhiều năm trước, để phục vụ cho các kỳ thi đầu cấp, toàn xã hội phải tiêu tốn một khoản kinh phí lớn cho việc in ấn, hồ sơ bản giấy.

Kèm theo đó là chi phí vận chuyển, tiếp nhận, không gian lưu trữ tài liệu, cùng với rất nhiều thời gian, công sức và chi phí đi lại của các bậc phụ huynh.

Với hình thức đăng ký thi trực tuyến những lãng phí trên đã không còn, mang lại một phương thức quản trị tinh gọn, khoa học hơn.

Lợi ích của công nghệ còn mang tính kế thừa sâu sắc. Mã số học sinh được cấp không chỉ dùng để xét tuyển đầu vào mà sẽ đồng hành xuyên suốt những năm học tiếp theo của các em.

Toàn bộ hồ sơ, học bạ đều được số hóa và lưu trữ trên hệ thống điện tử, giúp chuẩn hóa dữ liệu từ lúc nhập học cho đến khi ra trường.

Điều này giúp ngành Giáo dục giảm thiểu tối đa những sai sót khi cập nhật thủ công, tránh lãng phí thời gian và nguồn lực của cả nhà trường lẫn gia đình.

Cách làm này cũng chấm dứt hoàn toàn cảnh tượng người dân phải mang ghế nhựa xếp hàng xuyên đêm trước cổng trường để tranh suất mua hồ sơ trong những năm về trước.

Để thực hiện tuyển sinh số, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền chia sẻ, quan điểm xuyên suốt của Sở là lấy người học làm trung tâm, ưu tiên tối đa việc học gần nơi cư trú.

Trong quá trình vận hành mô hình quản lý mới bằng bản đồ số, mọi vướng mắc phát sinh liên quan đến xác thực nơi ở sẽ được ngành Giáo dục, Công an và chính quyền cơ sở phối hợp tháo gỡ khẩn trương.

Lộ trình thực hiện cũng được quy định hết sức nghiêm ngặt, minh bạch hóa tiến độ: Thời gian tuyển sinh lớp 1 từ ngày 1 - 3/7; tuyển sinh trẻ mầm non từ ngày 4 - 6/7 và tuyển sinh lớp 6 từ ngày 7 - 9/7.

Các trường phải công khai đầy đủ chỉ tiêu và bản đồ phân tuyến ít nhất 30 ngày trước kỳ tuyển sinh để người dân có thời gian nghiên cứu và giám sát. Các đơn vị cần bố trí nhân sự hỗ trợ phụ huynh gặp vướng mắc về công nghệ thông tin để việc tuyển sinh được thuận lợi.