(Thanh tra) - Tuyển sinh đầu cấp luôn là vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm, nhất là tại các đô thị lớn như Hà Nội. Với việc ứng dụng bản đồ số GIS và trí tuệ nhân tạo (AI), Hà Nội kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng “chạy hộ khẩu” vào trường “hot”, tạo môi trường tuyển sinh công bằng, minh bạch dựa trên tọa độ cư trú thực tế.
Bản đồ số tuyển sinh, phá vỡ rào cản hành chính
Trong nhiều năm qua, khái niệm “tuyến tuyển sinh” gắn liền với cuốn sổ hộ khẩu thường trú đã vô tình tạo ra không ít bất cập trong công tác giáo dục tại Hà Nội.
Những hệ lụy kéo theo như tình trạng “chạy hộ khẩu” vào trường “hot”, áp lực dân cư quá tải tại khu vực trung tâm… luôn là những bài toán khó giải đối với các nhà quản lý.
Đứng trước thực trạng đó, từ năm học 2026 - 2027, Hà Nội thực hiện phương án tuyển sinh đầu cấp trên nguyên tắc “đưa trường học đến gần học sinh” bằng việc ứng dụng bản đồ số GIS và công nghệ AI trong việc phân tuyến tuyển sinh; tăng cường xác thực dữ liệu dân cư quốc gia qua ứng dụng VNeID để tăng độ khách quan, chính xác.
Đánh giá về bước ngoặt này, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản nhận định, việc xác định trường học theo khoảng cách địa lý không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại mà còn là giải pháp giúp phân bổ học sinh hợp lý hơn giữa các trường. Qua đó, tình trạng nhức nhối "nơi quá đông, nơi thiếu học sinh" vốn tồn tại nhiều năm được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể.
Chủ trương này nhanh chóng nhận được sự đồng thuận lớn từ phía dư luận. Anh Lê Văn Quân, phụ huynh có con đang học lớp 5 tại Trường Tiểu học Nguyễn Trãi (phường Hà Đông) cho rằng, trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ, việc Hà Nội áp dụng bản đồ số GIS cùng công nghệ AI để thay thế hoàn toàn phương thức tuyển sinh dựa trên hộ khẩu truyền thống là một bước đi đúng đắn.
Theo anh Quân, có nhiều trường hợp phụ huynh muốn cho con học trường gần nhà nhưng hộ khẩu lại thuộc phường khác nên không thể nộp hồ sơ. Việc thành phố có chính sách tuyển sinh gần nhà được kỳ vọng là giải pháp tuyệt vời để các cháu học sinh đỡ phải đi học xa.
Anh bày tỏ mong muốn chính quyền và ngành Giáo dục Thủ đô thấu hiểu để tạo điều kiện cho người dân thông qua các quyết sách đúng đắn, nhân văn. Đây thực chất là nỗ lực xóa bỏ rào cản “đúng tuyến” cứng nhắc, hướng tới một nền giáo dục hiện đại hơn.
Là phụ huynh có hộ khẩu thường trú tại phường Thanh Xuân nhưng lại cư trú trên địa bàn phường Hà Đông, chị Nguyễn Thị Hiển có con học lớp 5 cho hay, trong nhiều năm qua, khái niệm “tuyến tuyển sinh” gắn liền với hộ khẩu thường trú đã tạo ra không ít bất cập.
Tình trạng “chạy hộ khẩu” vào trường “hot”, áp lực dân cư quá tải tại khu vực trung tâm là những bài toán khó giải. Việc Hà Nội áp dụng bản đồ số GIS, xóa bỏ rào cản hộ khẩu thường trú khi tuyển sinh đầu cấp giúp học sinh tiếp cận công bằng hơn với giáo dục công lập là điều phụ huynh mong muốn.
Đổi mới công nghệ, quản lý đồng bộ
Trước sự thay đổi lớn, các cơ sở giáo dục trên địa bàn Hà Nội đã có sự chuẩn bị. Tại Trường Tiểu học Vĩnh Tuy (phường Vĩnh Tuy), năm học tới, trường dự kiến tuyển 320 học sinh lớp 1 (tương đương 8 lớp học), nhà trường cho biết đã chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân lực và hệ thống thông tin nhằm sẵn sàng vận hành phương thức tuyển sinh mới.
Bà Nguyễn Phương Hoa, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, trường sẽ triển khai tuyển sinh theo bản đồ GIS với tinh thần học sinh “nhà ở đâu thì học ở đó”. Khi nhiều phụ huynh thắc mắc qua fanpage hoặc đến tận nơi hỏi về tuyển sinh, nhà trường đã giải thích cặn kẽ, dù địa giới hành chính có thay đổi, cha mẹ vẫn có quyền cho con vào trường nếu các cháu ở gần. Nhà trường sẵn sàng đón nhận các cháu dù khác phường.
Ở khối trung học, Hiệu trưởng Trường THPT Lê Văn Thiêm (phường Việt Hưng) Nguyễn Công Sở cho hay, sau khi nhận chỉ tiêu tuyển sinh từ Sở Giáo dục và Đào tạo, trường sẽ thông tin cụ thể tới phụ huynh và tổ chức đăng ký trực tuyến.
Trường tiến hành xét học bạ và xét điểm kỳ thi vào lớp 10; ngay khi có điểm, hệ thống đăng ký trực tuyến sẽ được mở. Căn cứ vào danh sách đăng ký, nhà trường sẽ cắt điểm theo điểm chuẩn cần xét tuyển. Với cách làm mới này, tình trạng chen lấn, xô đẩy ở cổng trường như những năm trước đây đã không còn xảy ra.
Chia sẻ về phương án tuyển sinh mới, bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (phường Hồng Hà) đánh giá, việc tuyển sinh theo nơi cư trú kết hợp ứng dụng bản đồ số GIS và công nghệ AI là một định hướng tiến bộ, phù hợp với xu hướng quản lý giáo dục hiện đại.
Cách làm này giúp việc phân tuyến trở nên khoa học hơn, hạn chế cơ chế xin - cho và giảm áp lực đi lại cho học sinh, phụ huynh.
Tuy nhiên, để triển khai đạt hiệu quả tối ưu, bà Vân Hồng cũng chỉ ra rằng dữ liệu dân cư phải bảo đảm chính xác và được cập nhật thường xuyên, tránh sai lệch dẫn tới phân tuyến chưa hợp lý.
Đồng thời, thuật toán phân tuyến cần công khai nguyên tắc, bảo đảm sự cân đối về quy mô học sinh giữa các trường. Đối với những khu vực có mật độ dân cư cao hoặc ít trường học, cần thiết phải có một cơ chế linh hoạt để tránh tình trạng quá tải cục bộ.
Song song với phân tuyến bằng công nghệ, Nhà nước cần đầu tư đồng đều chất lượng giáo dục cũng như cơ sở vật chất giữa các trường để phụ huynh yên tâm cho con học trường gần nhà.
