Ông Dương Hữu Đức, Hiệu trưởng Trường THCS Quang Trung, phường Gò Vấp trả lời phỏng vấn Báo Thanh tra. Ảnh: Phú Đức

Từng bước hình thành phương thức quản trị mới

Chuyển đổi số trong giáo dục đang là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của TPHCM nhằm xây dựng nền giáo dục hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Từ việc sử dụng sổ điểm điện tử, học bạ số, phần mềm quản lý học sinh đến triển khai chữ ký số, văn phòng điện tử và kho học liệu số, mô hình Trường học số đã từng bước hiện diện trong hoạt động thường ngày của nhiều cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, để Trường học số thực sự trở thành trạng thái vận hành thường xuyên, thay vì chỉ dừng lại ở việc số hóa một số quy trình, ngành Giáo dục thành phố vẫn cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, liên thông dữ liệu, hồ sơ điện tử.

Tại Trường THCS Quang Trung, phường Gò Vấp, việc xây dựng Trường học số được triển khai theo Bộ tiêu chuẩn công nhận Trường học số trên địa bàn TPHCM ban hành kèm theo Quyết định số 4418/QĐ-UBND ngày 04/10/2024 của Chủ tịch UBND Thành phố.

Theo ông Dương Hữu Đức, Hiệu trưởng nhà trường, đến nay đơn vị đã đạt Mức độ II trong quá trình xây dựng và phát triển mô hình Trường học số (DTI). Kết quả này được hình thành từ quá trình đẩy mạnh chuyển đổi số trong nhiều năm, tập trung vào số hóa hoạt động quản lý, điều hành và giáo dục.

Nhà trường đã triển khai quản lý dữ liệu tập trung, quản lý nhân sự trên nền tảng số, tổ chức tập huấn kiến thức chuyển đổi số cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Hệ thống văn phòng điện tử, chữ ký số và giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số cũng được đưa vào sử dụng.

Nhờ kết quả cập nhật và chuẩn hóa dữ liệu, nhà trường đã được Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM tuyên dương, đề xuất khen thưởng theo Quyết định số 280/SGDĐT-VP ngày 17/1/2025.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo nhà trường, những kết quả đạt được mới chỉ là nền tảng ban đầu. Mục tiêu tiếp theo là xây dựng hệ thống quản trị số thống nhất, bảo đảm dữ liệu được kết nối, đồng bộ và liên thông giữa các phần mềm, qua đó hạn chế tình trạng giáo viên phải nhập cùng một thông tin trên nhiều hệ thống khác nhau.

Dữ liệu được định hướng cập nhật theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, bảo đảm chính xác, đầy đủ, nhất quán và kịp thời. Đây được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và chia sẻ dữ liệu trong quá trình xây dựng Trường học số.

Ở góc độ giáo viên trực tiếp giảng dạy, thầy Trần Hải Đăng, giáo viên môn Địa lý Trường THCS Lý Tự Trọng, phường An Hội Đông, cho biết chuyển đổi số đã xuất hiện trong phần lớn công việc hằng ngày của giáo viên.

Sổ điểm điện tử, học bạ số, nhóm liên lạc trực tuyến, phần mềm quản lý học sinh, kho học liệu số và nền tảng giao bài đã trở thành những công cụ quen thuộc. Các nền tảng này góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, giúp thông tin được cập nhật nhanh hơn và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường với phụ huynh.

Chuyển đổi số cũng tạo điều kiện để giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua video, bản đồ số, học liệu tương tác, trò chơi học tập, bài kiểm tra trực tuyến và các công cụ trí tuệ nhân tạo. Học sinh có thêm cơ hội tự học, tiếp cận tài liệu và nhận phản hồi nhanh hơn.

Hạ tầng và liên thông dữ liệu vẫn là điểm nghẽn

Mặc dù mô hình Trường học số đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực, song để trở thành phương thức vận hành bình thường tại tất cả cơ sở giáo dục, ngành Giáo dục TPHCM vẫn còn nhiều việc phải làm.

Theo ông Dương Hữu Đức, trở ngại lớn hiện nay không chỉ nằm ở nhận thức mà chủ yếu liên quan đến hạ tầng số và khả năng liên thông giữa các phần mềm.

Đối với những trường có quy mô lớn, hệ thống mạng, máy chủ, thiết bị đầu cuối và phần mềm quản lý phải đáp ứng nhu cầu sử dụng đồng thời của hàng nghìn học sinh, giáo viên và nhân viên. Khi đường truyền chưa ổn định hoặc các phần mềm chưa kết nối với nhau, giáo viên vẫn phải nhập liệu nhiều lần, làm tăng khối lượng công việc và giảm hiệu quả vận hành.

Để khắc phục, Trường THCS Quang Trung đã ưu tiên nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, mở rộng vùng phủ sóng Wi-Fi, nâng cấp đường truyền Internet tốc độ cao và bổ sung thiết bị phục vụ quản lý, giảng dạy.

Nhà trường cũng từng bước xây dựng hệ thống quản trị số thống nhất, hướng tới nguyên tắc “nhập một lần - sử dụng nhiều lần”. Việc này không chỉ giảm nhập liệu trùng lặp mà còn góp phần hình thành nền tảng dữ liệu chính xác, đầy đủ và thường xuyên được cập nhật.

Từ thực tiễn triển khai, ông Dương Hữu Đức cho rằng xã hội hóa có thể giúp các trường cải thiện nhanh hạ tầng, nhưng quá trình huy động nguồn lực phải được thực hiện thận trọng, đúng quy định và bảo đảm hiệu quả.

Những khó khăn của Trường học số cũng được thể hiện rõ tại cấp học mầm non. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, hệ thống giáo dục mầm non của thành phố hiện lớn nhất cả nước, với hơn 5.000 cơ sở giáo dục, trên 524.000 trẻ và gần 73.000 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên.

Đến nay, 97,7% cơ sở giáo dục mầm non đã hoàn thành cập nhật dữ liệu ngành; hơn 524.000 hồ sơ trẻ mầm non được số hóa; tỷ lệ định danh trẻ đạt 94,65%.

Số trẻ từ 5 - 6 tuổi được xác thực định danh phục vụ tuyển sinh đầu cấp là 164.280 trên tổng số 165.899, đạt tỷ lệ 99,02%. Đối với hồ sơ cán bộ, giáo viên, nhân viên, có 69.267 trên tổng số 71.821 hồ sơ đã được cập nhật thông tin xác thực định danh, đạt tỷ lệ 96,44%.

Hơn 90% cơ sở giáo dục mầm non đã triển khai nền tảng EDUi, góp phần tăng cường kết nối giữa nhà trường, gia đình và cơ quan quản lý.

Tính đến thời điểm báo cáo, có 2.508 trên tổng số 5.004 cơ sở giáo dục mầm non triển khai xây dựng kho học liệu số, đạt tỷ lệ 50,12%. Tổng số học liệu số được xây dựng, cập nhật và chia sẻ trên hệ thống là 85.635. Hàng trăm giáo viên đã chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế hoạt động giáo dục và xây dựng môi trường học tập hiện đại cho trẻ.

Tuy nhiên, dữ liệu ngành dù đã có quy mô lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả để phục vụ dự báo và ra quyết định. Dữ liệu trẻ mầm non thường xuyên biến động do tuyển mới, chuyển trường, nghỉ học hoặc thay đổi thông tin cá nhân, đặc biệt tại các nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập.

Khoảng cách về năng lực số giữa các đơn vị cũng còn khá rõ. Ở một số nơi, chuyển đổi số vẫn được xem là nhiệm vụ của bộ phận công nghệ thông tin, chưa trở thành trách nhiệm và nhu cầu của từng cán bộ quản lý, giáo viên.

Bà Lê Thụy Mỵ Châu, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, nhấn mạnh chuyển đổi số phải lấy sự thuận tiện của nhà trường, giáo viên và sự phát triển của trẻ làm trung tâm.

Trong năm học 2026 - 2027, Phòng Giáo dục mầm non được giao tham mưu ban hành Chiến lược chuyển đổi số giáo dục mầm non giai đoạn 2026 - 2030, ưu tiên hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung. Dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc chỉ nhập một lần, được sử dụng cho nhiều mục đích và liên thông từ cơ sở đến cấp sở.

Ngành Giáo dục cũng sẽ rà soát, tinh giản các loại báo cáo, hồ sơ, sổ sách không cần thiết, từng bước chuyển sang quản lý bằng hồ sơ điện tử, giảm áp lực hành chính để giáo viên tập trung cho công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ.

Thực tế cho thấy, Trường học số tại TPHCM đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm và từng bước đi vào hoạt động quản lý, giảng dạy. Tuy nhiên, để mô hình này trở thành trạng thái vận hành bền vững, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ về hạ tầng, hoàn thiện dữ liệu liên thông, giảm thủ tục trùng lặp và nâng cao năng lực số của đội ngũ.

Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, Trường học số mới thực sự phát huy vai trò trong đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng giáo dục và phục vụ người học hiệu quả hơn.