Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số và khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Khát vọng đó đòi hỏi hành động phi thường của cả hệ thống chính trị, sự phát huy cao độ tinh thần yêu nước, sức mạnh của Nhân dân, cùng tư duy đổi mới mạnh mẽ và thực hiện đồng bộ, hiệu quả các quyết sách chiến lược.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Lương Cường, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và các đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ 10 - kỳ họp cuối cùng của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV. Ảnh: P.Thắng

Trong bối cảnh ấy, với vị trí Hiến định là “cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất”, Quốc hội, các đại biểu Quốc hội cố gắng, nỗ lực, quyết tâm cao hơn nữa, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì Nhân dân, vì đất nước như thông điệp được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh khi phát biểu bế mạc kỳ họp thứ 10 - kỳ họp cuối cùng của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV.

Nhiệm kỳ đặc biệt trong bối cảnh đặc biệt

Nhìn lại chặng đường 5 năm qua thấy Quốc hội khóa XV là một nhiệm kỳ đặc biệt trong bối cảnh đặc biệt.

Đầu nhiệm kỳ, đại dịch COVID-19 bùng phát và diễn biến rất phức tạp, gây hậu quả nghiêm trọng, đặt đất nước trước những thách thức chưa từng có. Quốc hội phải họp trực tuyến trong điều kiện giãn cách, nhiều đại biểu Quốc hội phải cách ly, đeo khẩu trang dự họp.

Ở giai đoạn cuối nhiệm kỳ, thiên tai, bão lũ liên tiếp xảy ra trên phạm vi cả nước, gây tổn thất nặng nề về người và tài sản của Nhà nước và Nhân dân. Trong khi, tình hình khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, khó lường.

Trước những thử thách chồng chất, Quốc hội đã thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, đổi mới sáng tạo, không ngừng nâng cao tính chuyên nghiệp, công khai, minh bạch, dân chủ, hiệu quả, thực hiện tốt chức năng lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định vấn đề quan trọng của đất nước, cũng như các hoạt động ngoại giao nghị viện, để lại nhiều dấu ấn nổi bật.

Việc tổ chức tới 19 kỳ họp, trong đó có 9 kỳ họp bất thường - nhiều nhất từ trước đến nay - không chỉ phản ánh khối lượng công việc đồ sộ, mà còn cho thấy tinh thần “Quốc hội họp mỗi khi Nhân dân cần, đất nước cần” đã thực sự được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể, quyết liệt và hiệu quả.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng lãnh đạo, Đảng, Nhà nước thực hiện nghi thức bấm nút khai trương Nền tảng “Bình dân học vụ số - Quốc hội số". Ảnh: Phạm Thắng

PGS.TS Trần Hoàng Ngân, người có 15 năm hoạt động nghị trường, chia sẻ rằng nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV để lại trong ông nhiều kỷ niệm sâu sắc. “Phiên họp đầu tiên, các đại biểu phải mang khẩu trang, cách ly từng đoàn với nhau và họp rất căng thẳng, nhưng Quốc hội đã trải qua 9 kỳ họp bất thường và 10 kỳ họp theo thường lệ. Có thể nói rằng, Quốc hội rất linh hoạt”, ông Ngân nhận định.

Minh chứng cho nhận định Quốc hội thay đổi rất linh hoạt theo biến động của đất nước, ông Ngân nhắc đến cách thức tổ chức kỳ họp. Khi ở thời điểm đại dịch, Quốc hội họp trực tuyến, sau đó kết hợp họp trực tuyến, trực tiếp và chia làm nhiều đợt trong một kỳ họp…

“Quốc hội khóa XV để lại rất nhiều dấu ấn”, ông Ngân nhấn mạnh. Một trong những dấu ấn nổi bật nhất là công tác lập Hiến, lập pháp với cường độ và quy mô chưa từng có trong lịch sử.

Quốc hội “làm ngày, làm đêm” lập nên “kỷ lục lập pháp”

Phát biểu trong phiên khai mạc kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ ra “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn”, đồng thời yêu cầu tháo gỡ nhanh nhất những điểm nghẽn có nguyên nhân từ quy định của pháp luật, không để những vướng mắc này cản trở và làm lỡ thời cơ phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Gặp mặt gần 2.000 đại biểu Quốc hội qua các thời kỳ nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 2/9, Tổng Bí thư tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu Quốc hội phải “đi trước một bước về thể chế; phải dám mở đường, dám sửa đường, dám quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa từng có tiền lệ”.

Các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu dự cuộc gặp mặt đại biểu Quốc hội qua các thời kỳ. Ảnh: P.Thắng

Tinh thần chỉ đạo đó nhanh chóng được cụ thể hóa bằng những hành động quyết liệt. Quốc hội cùng với Chính phủ đã nỗ lực “làm ngày, làm đêm” để khẩn trương rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành hàng loạt luật, nghị quyết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, kiến tạo phát triển.

Đến cuối nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XV đã hoàn thành khối lượng công tác lập pháp kỷ lục với 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua. Đặc biệt, năm 2025 đã đi vào lịch sử lập pháp của Việt Nam như một dấu mốc đổi mới mạnh mẽ về tư duy trong xây dựng pháp luật và phương thức hành động.

Tại kỳ họp bất thường lần thứ 9 (tháng 2), Quốc hội đã thông qua nhiều luật, nghị quyết quan trọng liên quan tổ chức bộ máy của Chính phủ và Quốc hội. Cùng với đó, Quốc hội thông qua nghị quyết bổ sung kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 với mục tiêu tăng trưởng đạt 8% trở lên.

“Đây là dấu mốc quan trọng trong tiến trình xây dựng pháp luật, có ý nghĩa rất quan trọng phục vụ cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thể chế, chính sách, tạo đột phá để hoàn thiện cơ sở hạ tầng, phát huy nguồn lực, kiến tạo không gian phát triển mới”, Chủ tịch Quốc hội cho hay.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: P.Thắng

Ba tháng sau, kỳ họp thứ 9 diễn ra tiếp tục ghi dấu ấn là kỳ họp mang tính lịch sử khi Quốc hội thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp với tỷ lệ đồng thuận tuyệt đối.

Cùng với 34 luật được thông qua tại kỳ họp này đã tạo nên khối lượng công việc lập pháp lớn nhất trong một kỳ họp tính đến thời điểm đó, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đổi mới, sắp xếp bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7.

Tiếp nối đà đổi mới, tới kỳ họp thứ 10, Quốc hội tiếp tục phá vỡ “kỷ lục lập pháp” khi thông qua 51 luật, 39 nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm được ban hành của cả nhiệm kỳ.

Gỡ điểm nghẽn, tạo động lực mới cho phát triển

Theo Chủ tịch Quốc hội, khối lượng luật, nghị quyết thông qua chính là minh chứng sinh động cho tinh thần pháp luật phải đi trước một bước, vừa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, vừa kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Ông Hà Sỹ Đồng, đại biểu Quốc hội ba khóa, nguyên Quyền Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho rằng, chưa có nhiệm kỳ nào áp lực và cường độ làm việc của Quốc hội lớn như nhiệm kỳ này.

“Nhiều đêm, hành lang của Quốc hội luôn sáng đèn, các Ủy ban họp nối tiếp. Đại biểu Quốc hội vừa kết thúc phiên họp buổi chiều đã phải về nghiên cứu hồ sơ và chuẩn bị nội dung cho sáng hôm sau”, ông Đồng chia sẻ lịch thường trực của đại biểu Quốc hội trong mỗi kỳ họp là “ngày họp, đêm về nghiên cứu tài liệu”.

Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng. Ảnh: P.Thắng

Theo các đại biểu, việc thông qua luật, nghị quyết, không chỉ là một lần bấm nút, mà còn là bước tháo gỡ nút thắt cho cả một giai đoạn phát triển. Tinh thần “dám mở đường, dám sửa đường, dám quyết định những vấn đề khó, những việc mới”, đã thực sự đi vào hành động của Quốc hội khóa XV.

“Quốc hội đã tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, mở ra động lực mới cho phát triển, trao cho Chính phủ những quyền mà luật chưa quy định và chưa sửa kịp thời bằng nghị quyết, giúp Chính phủ chủ động giải quyết công việc. Đây là một tinh thần đổi mới rất mạnh mẽ”, ông Đồng nhận định.

Nhiều nội dung quan trọng, mang tính cách mạng như sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, kết thúc hoạt động của cấp huyện, quyết định chủ trương đầu tư các dự án trọng điểm quốc gia về kết cấu hạ tầng giao thông, quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, các cơ chế, chính sách đặc thù cho một số lĩnh vực, địa phương đã được Quốc hội xem xét, quyết nghị kịp thời.

Cùng với đó, hoạt động giám sát được tăng cường, có trọng tâm, trọng điểm, đi vào thực chất và có nhiều đổi mới thiết thực; tập trung vào lĩnh vực, vấn đề có tính thời sự, tác động sâu rộng đến sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của Nhân dân. Việc lần đầu tiên tổ chức Diễn đàn giám sát của Quốc hội cho thấy nỗ lực nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát.

Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân đeo khẩu trang thảo luận tại nghị trường ngày 26/7/2021. Ảnh: P.Thắng

Quốc hội cũng đẩy mạnh hoạt động đối ngoại nghị viện và ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động. “Trước đây, họp xong phải mang thùng carton rất lớn để lưu giữ tài liệu, còn bây giờ gọn nhẹ hơn nhiều, rồi còn có cả trợ lý ảo”, GS Nguyễn Anh Trí (đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội) chia sẻ.

Bên cạnh những kết quả nổi bật, Quốc hội thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế cần khắc phục như chương trình lập pháp phải điều chỉnh, bổ sung nhiều; một số quy định pháp luật còn thiếu đồng bộ, khả thi, tính dự báo chưa cao.

Hoạt động giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước còn có mặt hạn chế, một số vấn đề nổi lên gây bức xúc trong dư luận chưa được tiến hành giám sát kịp thời; việc đôn đốc, theo dõi xử lý các kiến nghị sau giám sát trong một số trường hợp còn chưa quyết liệt, hiệu quả….

Việc chỉ rõ những điểm còn tồn tại không làm giảm giá trị của nhiệm kỳ, mà ngược lại, thể hiện tinh thần cầu thị, trách nhiệm và quyết tâm đổi mới của Quốc hội trước Nhân dân.

Định hướng cho chặng đường tương lai

Nhiệm kỳ mới sẽ là dấu mốc quan trọng trên chặng đường phát triển mới của đất nước, có ý nghĩa định hướng tương lai, bước vào kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam. Các đại biểu kỳ vọng Quốc hội khóa mới tiếp tục thực hiện tốt 3 chức năng quan trọng nhất là lập pháp, giám sát tối cao, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Toàn cảnh kỳ họp Quốc hội. Ảnh: P.Thắng

Trong đó, công tác xây dựng pháp luật cần tiếp tục thực hiện chủ trương đổi mới tư duy, tháo gỡ những điểm nghẽn, vướng mắc do quy định của pháp luật, xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, đưa thể chế từ điểm nghẽn trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực phát triển.

Hoạt động giám sát cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, bảo đảm giám sát đi vào chiều sâu, tập trung vào những vấn đề bức thiết của xã hội; đồng thời tập trung theo dõi, đôn đốc, tái giám sát việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát nhằm nâng cao hiệu lực thực tế.

“Giám sát là công cụ hiệu quả nhất để kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí và bảo vệ lợi ích của người dân”, đại biểu Quốc hội Huỳnh Thanh Phương (tỉnh Tây Ninh) nhấn mạnh.

Từ thực tiễn có tình trạng “giám sát xong rồi bỏ đó”, xem kiến nghị sau giám sát là “khuyến nghị, làm cũng được, không làm cũng không sao”, ông Phương đề nghị thiết lập “cơ chế hậu giám sát mang tính chất bắt buộc”, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện.

“Thực hiện tốt thì sao, không thực hiện tốt thì sao, chúng ta phải có biện pháp xử lý”, đại biểu Quốc hội khóa XV Huỳnh Thanh Phương tin rằng khi có quy định cụ thể thì hoạt động giám sát sẽ càng thực chất hơn.

Công tác quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước cần bảo đảm khách quan, công tâm, mọi quyết định phải thực sự đặt lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích của Nhân dân lên trên hết, trước hết; gắn việc ra quyết sách với điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là về nguồn lực, bộ máy và con người ở cơ sở.

Có thể khẳng định, những kết quả mầ Quốc hội khóa XV đã làm được không chỉ giải quyết kịp thời những vấn đề cấp bách của thực tiễn, mà còn tạo dựng nền tảng quan trọng cho chặng đường phát triển tiếp theo.

Những dấu ấn của nhiệm kỳ không chỉ được đo đếm bằng số lượng luật, nghị quyết, mà quan trọng hơn là ở sự thay đổi về tư duy, phương thức hành động và bản lĩnh quyết sách. Đây chính là tiền đề để Quốc hội khóa mới tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, xứng đáng với niềm tin và kỳ vọng của Nhân dân trong kỷ nguyên phát triển mới.