(Thanh tra) - Dự kiến lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng từ 1/7. Tuy nhiên, đại biểu Quốc hội thấy chưa đủ mạnh để bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công và đề nghị nâng lên mức 2,65-2,7 triệu đồng/tháng.
Sáng 21/4, thảo luận kinh tế - xã hội, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) dành toàn bộ thời gian phát biểu để phân tích về mức độ tương thích giữa việc tăng lương cơ sở và nhu cầu đảm bảo cuộc sống.
Theo đại biểu Quốc hội, trong tiến trình cải cách chính sách tiền lương, việc điều chỉnh mức lương cơ sở không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định trực tiếp đến đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Ông Bình ghi nhận những năm gần đây, Nhà nước đã có bước điều chỉnh tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng rồi 2,34 triệu đồng/tháng, và dự kiến tiếp tục tăng lên 2,53 triệu đồng từ 1/7.
Tuy nhiên, theo ông Bình, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là có tăng hay không, mà là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp với khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực phát triển khu vực công.
“Mức 2,53 triệu đồng/tháng từ 1/7 là một bước tăng hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chưa đủ mạnh để nói rằng đã bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công”, ông Bình nhận định.
Đại biểu tỉnh Vĩnh Long phân tích, mức này chỉ tăng khoảng 8,12% so với 2,34 triệu đồng hiện hành, tức là cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 (3,63%) và cũng cao hơn mức CPI bình quân quý I/2026 là 3,51%, nên về danh nghĩa và khả năng thực tế, người hưởng lương ngân sách có thêm một phần thu nhập dương.
Cạnh đó, theo ông Bình, mức tăng này khá gần với nhịp tăng lương tối thiểu vùng năm 2026 của khu vực doanh nghiệp - khoảng 7,2%.
“Nếu hỏi, mức đó đã đủ để người khu vực công sống được bằng lương chưa, theo tôi là chưa, nhất là đối với người mới vào nghề, người không có nguồn thu bổ sung và người làm việc ở đô thị lớn”, đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long nêu quan điểm.
Ông tính toán với một công chức mới vào nghề, hệ số lương 1,86 thì chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6 đến 7 triệu đồng/tháng. Điều này cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản.
Hệ quả, theo ông Bình, là người lao động khó sống độc lập bằng lương, phải phụ thuộc vào nguồn thu nhập bổ sung, giảm động lực và chất lượng cuộc sống.
Từ phân tích trên, ông Bình nhận định mức 2,53 triệu đồng chỉ đạt mục tiêu ổn định, chưa đạt mục tiêu bảo đảm đời sống.
Ông cho biết từ năm 2026, lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp đã lên 5,31 triệu đồng ở vùng I; 4,73 triệu đồng ở vùng II; 4,14 triệu đồng ở vùng III và 3,7 triệu đồng ở vùng IV. Bình quân bốn vùng là khoảng 4,47 triệu đồng/tháng.
Nếu lấy mức lương cơ sở mới 2,53 triệu nhân với hệ số khởi điểm thấp là 1,86 thì tiền lương theo công thức cũ chỉ khoảng 4,7 triệu đồng/tháng. Với hệ số 2,1 thì khoảng 5,3 triệu đồng/tháng.
“Nói cách khác, người ở nhóm thấp nhất chỉ vừa nhỉnh hơn mức lương tối thiểu vùng bình quân, còn người ở nhóm 2,1 thì chỉ vừa chạm ngưỡng vùng I”, đại biểu Bình nói.
Với mặt bằng chi phí ở đô thị, ông cho rằng thu nhập trên chỉ đủ cầm cự, chưa phải mức bảo đảm cuộc sống ổn định.
Trong khi đó, theo ông Bình, ngay trong năm 2025, nhiều nhóm chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn CPI chung, như nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 8,3%; thuốc và dịch vụ y tế tăng 12,92%.
“Dù lương cơ sở tăng 8,12%, cảm nhận thực tế của nhiều người có thể là đỡ hơn trước chứ chưa đạt mức an tâm, nhất là khi còn nuôi con, thuê nhà, đi lại, học hành và chăm sóc y tế”, ông Bình nói.
Vì vậy, đại biểu Quốc hội đề nghị tăng lương cơ sở lên mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng, tức là tăng khoảng 13 đến 15% so với mức hiện hành.
Nhận định đây là một phương án hợp lý và khả thi hơn, ông Bình phân tích, người có hệ số 1,86 có thể đạt khoảng 4,9 đến 5 triệu đồng/tháng. Người có hệ số 2,1 đạt trên 5,5 triệu đồng/tháng. So với mức 2,53 triệu đồng thì thu nhập tăng thêm khoảng 200.000 đến 400.000 đồng/tháng.
Quan trọng hơn, theo đại biểu Quốc hội, mức tăng này giúp thu hẹp khoảng cách với lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp và áp lực thiếu hụt chi tiêu thiết yếu.
“Mức tăng lên 2,65 đến 2,7 triệu đồng tuy chưa thể bảo đảm hoàn toàn sống được bằng lương ở đô thị lớn nhưng có ý nghĩa quan trọng giúp người lao động giảm phụ thuộc vào nguồn thu nhập ngoài lương, tạo cảm nhận rõ ràng về sự cải thiện thu nhập thay vì chỉ tăng danh nghĩa, góp phần ổn định tâm lý và nâng cao động lực làm việc”, ông Bình nêu quan điểm.
Ở góc độ cân đối ngân sách, đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long nhìn nhận, mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng không tạo áp lực quá lớn lên ngân sách Nhà nước.
Mức lương cơ sở này có thể thực hiện nếu đi kèm tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi tiêu công, giảm các khoản chi kém hiệu quả; đạt được sự cân bằng giữa khả năng chi trả và yêu cầu cải thiện đời sống.
Ông Bình nhấn mạnh, tăng lương lên mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng là phương án tối ưu về tổng thể, vừa đảm bảo tính khả thi vừa tạo được bước chuyển biến thực chất, đồng thời mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới.
