(Thanh tra) - Việc thực hiện Kết luận thanh tra không thể được xem là hoàn thành chỉ trên cơ sở báo cáo của đối tượng thanh tra. Kết quả khắc phục phải được đối chiếu, kiểm chứng bằng những việc đã làm và kết quả đạt được trên thực tế.
Từ Kết luận thanh tra số 82 và các báo cáo thực hiện kết luận của Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh có thể đặt ra một số vấn đề nghiệp vụ về yêu cầu này.
Kiến nghị thanh tra vừa có vai trò xác định phương hướng xử lý, vừa là căn cứ, cơ sở để kiểm tra, đánh giá việc chấp hành của đối tượng thanh tra. Do đó kiến nghị phải đủ cụ thể để sau đó xác định rõ từng chủ thể phải thực hiện, nội dung nào phải thực hiện và căn cứ nào để đánh giá kết quả thực hiện.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với những kết luận thanh tra có nhiều nhóm vi phạm, thiếu sót, liên quan đến trách nhiệm của nhiều cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân trong nhiều thời kỳ.
Đối với Kết luận thanh tra số 82, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi niên độ thanh tra kéo dài từ ngày 01/01/2024 đến ngày 30/09/2025, bao gồm cả thời kỳ trước và sau khi sáp nhập 3 Sở Y tế cũ.
Nhiều thiếu sót được chỉ ra phát sinh tại các địa phương trước thời điểm sáp nhập, như việc phân công cán bộ tiếp công dân chưa phù hợp tại Bình Dương hoặc việc chậm đôn đốc thực hiện các kết luận thanh tra đã ban hành trước đó. Tuy nhiên, Kết luận thanh tra số 82 chưa phân định cụ thể trách nhiệm của từng cá nhân gắn với thời điểm và địa bàn xảy ra thiếu sót; trong đó, trách nhiệm hành chính của các nguyên Thủ trưởng, Giám đốc Sở Y tế tỉnh cũ trong thời kỳ trực tiếp điều hành chưa được làm rõ tương xứng. Việc quy trách nhiệm chủ yếu cho Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh tại thời điểm ban hành kết luận có thể gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện, kiểm điểm và xác định trách nhiệm đúng chủ thể, đúng thời kỳ.
Cùng với đó, Kết luận thanh tra số 82 xác định nhiều hạn chế, thiếu sót trong việc thực hiện pháp luật về công tác thanh tra, tiếp công dân, xử lý đơn và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Tuy nhiên, phần kiến nghị đối với Giám đốc Sở Y tế được khái quát thành hai nhóm: tổ chức chấn chỉnh, khắc phục; tăng cường bồi dưỡng, nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ. Về nguyên tắc, các kiến nghị phù hợp với yêu cầu khắc phục những tồn tại được phát hiện. Song ở góc độ nghiệp vụ, liệu những kiến nghị này đã thực sự cụ thể để bảo đảm có thể kiểm tra việc thực hiện?
Đơn cử như việc không gửi dự thảo kết luận thanh tra lấy ý kiến đầy đủ các thành viên đoàn thanh tra, thiết nghĩ, cần phải đặt vấn đề kết luận thanh tra đó đã bảo đảm nguyên tắc khách quan hay chưa, liệu còn có ý kiến, quan điểm xử lý khác nhau trong đoàn thanh tra ngay trong quá trình thanh tra mà chưa được xem xét hay không? Từ đó phải kiến nghị biện pháp khắc phục cụ thể đối với trường hợp này.
Ví dụ như phải kiến nghị yêu cầu tổ chức họp lại hoặc lấy ý kiến trực tiếp của các thành viên đoàn thanh tra chưa được lấy ý kiến. Nếu có sự thống nhất thì là thiếu sót về thủ tục, nhưng nếu phát sinh ý kiến, quan điểm khác nhau trong quá trình thanh tra, ảnh hưởng đến tính chính xác, khách quan của kết luận thanh tra thì phải xem xét, xử lý. Trường hợp kết luận thanh tra chưa khách quan hoặc có sai sót đủ điều kiện thanh tra lại thì phải tiến hành thanh tra lại theo quy định của pháp luật.
Hay như việc Kết luận thanh tra số 82 chỉ ra 03/8 cuộc thanh tra không có văn bản kiến nghị Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp chỉ đạo việc thực hiện kết luận; 03/8 cuộc thanh tra chưa ban hành văn bản tổ chức thực hiện kết luận thanh tra… thì kiến nghị thanh tra phải rõ, có yêu cầu phải ban hành văn bản kiến nghị, văn bản tổ chức thực hiện kết luận đó nữa hay không chứ không chỉ kiến nghị chung chung là Sở Y tế phải khắc phục những tồn tại, hạn chế đã nêu trong phần kết luận, kiến nghị. Điều này sẽ gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện, nhất là trong bối cảnh không còn cơ quan thanh tra sở.
Thực tế là Kế hoạch tổ chức thực hiện kết luận thanh tra và báo cáo kết quả thực hiện kết luận thanh tra của Sở Y tế đều rất mờ nhạt trong việc thực hiện kiến nghị nêu trên cũng như một số nội dung kiến nghị khác có liên quan.
Thực hiện Kết luận thanh tra số 82, Sở Y tế ban hành Kế hoạch số 468/KH-SYT ngày 16/1/2026. Kế hoạch xác định mục đích khắc phục những hạn chế, thiếu sót được chỉ ra qua thanh tra; phân công trách nhiệm, đầu mối theo dõi và báo cáo kết quả. Sở báo cáo đã thực hiện công khai kết luận trong toàn cơ quan, ban hành quy trình nội bộ về xử lý đơn; chuẩn bị tổ chức hội nghị tập huấn và cử cán bộ tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng.
Đối chiếu Kế hoạch 468 với nội dung Kết luận thanh tra số 82 có thể thấy các yêu cầu của kết luận, kiến nghị đã được thể hiện khá đầy đủ dù còn chung chung, cơ bản chỉ chuyển tiếp nội dung từ kết luận thanh tra sang Kế hoạch mà thiếu bước cụ thể hóa, nhiều nội dung chưa chi tiết, chưa rõ người, rõ việc, rõ thời hạn hoàn thành.
Các báo cáo kết quả thực hiện kết luận thanh tra cũng cho thấy còn nhiều nội dung chưa rõ kết quả thực hiện, đặc biệt là việc khắc phục những tồn tại, hạn chế cụ thể trong công tác thanh tra như 05/8 cuộc thanh tra không gửi dự thảo kết luận thanh tra đến đầy đủ các thành viên khác của Đoàn thanh tra; 04/8 cuộc thanh tra thực hiện giám sát hoạt động Đoàn thanh tra chưa đúng quy định; 03/8 cuộc thanh tra không có văn bản kiến nghị Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp chỉ đạo thực hiện kết luận… đều không rõ đã được khắc phục như thế nào?
Điều này có nguyên nhân xuất phát từ việc kiến nghị tại Kết luận thanh tra số 82 đã không nêu cụ thể yêu cầu về việc khắc phục, dẫn đến kết quả thực hiện trong báo cáo của Sở Y tế không rõ ràng, cụ thể, thậm chí có thể là Sở Y tế chưa biết thực hiện việc khắc phục những tồn tại, hạn chế nêu trên như thế nào. Lý do là vì hiện nay không còn tổ chức thanh tra sở để tham mưu khắc phục những nội dung về công tác thanh tra, nên chưa có kết quả, sản phẩm cụ thể để đưa vào báo cáo kết quả thực hiện kết luận thanh tra. Việc này cần có sự kiểm tra, làm rõ để có biện pháp khắc phục cụ thể, không để tình trạng việc thực hiện kết luận thanh tra bị “trôi đi”, ảnh hưởng đến kết quả chung của toàn ngành Thanh tra trong công tác theo dõi, đôn đốc, tổ chức thực hiện các kết luận thanh tra đã ban hành.
Báo cáo thực hiện Kết luận thanh tra số 82 cho thấy, Sở Y tế đã tổ chức họp chấn chỉnh ngày 8/1/2026; đã ban hành các quy trình về tiếp công dân, xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị. Về công tác bồi dưỡng nghiệp vụ, Sở xây dựng kế hoạch tổ chức hội nghị hướng dẫn trong quý I/2026 và tiếp tục cử cán bộ tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng trong năm 2026… Sau đó, báo cáo bổ sung xác định Sở Y tế đã hoàn thành việc thực hiện 2 kiến nghị của Kết luận thanh tra số 82 và đề nghị kết thúc việc thực hiện.
Từ góc độ nghiệp vụ, cần phân biệt rõ việc triển khai biện pháp thực hiện kiến nghị với việc khắc phục đầy đủ nội dung được kết luận. Cần phải làm rõ Sở đã ban hành, hoàn thiện quy trình nào, nội dung gì, có đúng vào những vấn đề được phát hiện qua thanh tra hay không? Quy trình đó có khắc phục được thiếu sót đã được chỉ ra trong kết luận thanh tra hay không…
Đối với các kết luận thanh tra cũ, việc xác định đã hoàn thành cũng cần dựa trên từng kiến nghị cụ thể: nội dung phải thực hiện là gì, đơn vị nào chịu trách nhiệm, đã thực hiện bằng tài liệu nào và còn nội dung nào chưa hoàn thành, nguyên nhân tại sao. Vì vậy, việc kết thúc theo dõi một kết luận thanh tra phải dựa trên kết quả thực hiện thực tế và tài liệu chứng minh, không chỉ căn cứ vào việc đối tượng thanh tra có báo cáo.
Nói cách khác, "hậu" thanh tra không nên chỉ dừng ở việc xác nhận đối tượng thanh tra đã có động thái khắc phục, mà phải xác định được nội dung kiến nghị đã được thực hiện đến đâu, kết quả có phù hợp với yêu cầu của kết luận hay không và nguyên nhân dẫn đến tồn tại, hạn chế, thiếu sót trước đây đã được xử lý hay chưa.
Luật Thanh tra hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra. Theo dõi là nắm tình hình, kết quả thực hiện; đôn đốc là yêu cầu thực hiện đầy đủ, đúng thời hạn; kiểm tra được đặt ra khi có căn cứ cho thấy kết luận chưa được thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ. Đây không phải là ba cách diễn đạt khác nhau của cùng một hoạt động, mà là những mức độ tác động khác nhau trong quá trình bảo đảm thực hiện kết luận.
Do đó, từ trường hợp của Kết luận thanh tra số 82 có thể rút ra một chuỗi yêu cầu nghiệp vụ đối với công tác thanh tra nói chung: Kết luận phải xác định rõ vấn đề, nguyên nhân và trách nhiệm; kiến nghị phải sát với vấn đề đã kết luận, rõ biện pháp khắc phục; kế hoạch thực hiện phải bám sát từng nội dung kiến nghị; kết quả thực hiện phải được báo cáo cụ thể, rõ ràng và phải dựa trên tài liệu, hồ sơ có thể kiểm chứng; khi chuỗi nghiệp vụ đó có vấn đề thì phải kiểm tra, làm rõ để giải quyết.
Cụ thể trong trường hợp này, yêu cầu nghiệp vụ đáng lưu ý nhất là phải kiểm tra, làm rõ ngay kết quả thực chất của việc thực hiện Kết luận thanh tra số 82, đó chính là thước đo chất lượng của một kết luận thanh tra trách nhiệm và thể hiện rõ vai trò của hoạt động thanh tra trách nhiệm trong quản lý Nhà nước.
Mặc dù vậy, Kết luận thanh tra số 82 đã được ban hành, việc khắc phục những vấn đề liên quan đến Kết luận thanh tra đòi hỏi phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Theo quy định tại Điều 25 Luật Thanh tra năm 2025 và Điều 48 Nghị định số 216/2025/NĐ-CP của Chính phủ thì những trường hợp nội dung trong kết luận thanh tra không phù hợp với những chứng cứ thu thập được trong quá trình tiến hành thanh tra dẫn đến việc đánh giá không đúng, tăng nặng, giảm nhẹ hoặc bỏ lọt hành vi vi phạm pháp luật của đối tượng thanh tra hoặc kiến nghị xử lý không phù hợp với tính chất, mức độ của hành vi vi phạm đã được phát hiện đều phải được thanh tra lại theo quy định của pháp luật.
Thiết nghĩ, đối với Kết luận thanh tra số 82, đây cũng là vấn đề cần được xem xét một cách khách quan và thấu đáo để đảm bảo hiệu quả hoạt động thanh tra./.
