Đập Thảo Long nằm trên hạ lưu sông Hương, vừa là công trình điều tiết nước, vừa mang tuyến giao thông qua khu vực phá Tam Giang. Ảnh: Minh Tân

Công trường đặc biệt

Ngày 29/8, trên công trường sửa chữa đập Thảo Long, không khí thi công khẩn trương bao trùm cả khu vực. Giữa dòng sông Hương, những sà lan cỡ lớn nối tiếp nhau, mang theo máy móc, thiết bị và vật liệu phục vụ thi công.

Hàng chục kỹ sư, công nhân được huy động làm việc liên tục. Tiếng máy móc, tiếng thiết bị thi công hòa cùng dòng nước tạo nên một công trường đặc biệt – nơi mọi hoạt động sửa chữa đều phải tính toán kỹ lưỡng theo từng mực nước, dòng chảy và yêu cầu vận hành của công trình.

Đến nay, các nhà thầu đã hoàn thành nhiều hạng mục quan trọng như đóng cừ Larsen chống thấm, dựng khung vây thượng và hạ lưu, lắp văng chống lớp trên, đào móng, đổ bê tông bịt đáy ở cả hai phía thượng và hạ lưu, bơm hạ nước.

Cùng với đó, các cửa van cũ được đưa lên phục vụ sửa chữa, sơn lại và chuẩn bị lắp đặt. Hệ thống cửa và thiết bị vận hành của đập cơ bản đã hoàn thành phần thi công, đang được các đơn vị khẩn trương lắp ráp.

Hệ thống khung vây, cừ Larsen được dựng giữa lòng sông Hương để phục vụ thi công, xử lý hố móng đập Thảo Long. Ảnh: Minh Tân

Ông Đặng Văn Hải, Chỉ huy trưởng Công ty Cổ phần Lilama 10, cho biết đơn vị đang duy trì khoảng 50 kỹ sư, công nhân làm việc mỗi ngày trên công trường. “Các anh em tập trung thi công liên tục, tranh thủ từng ngày, từng giờ để bảo đảm tiến độ”, ông Hải cho biết.

Đây là cuộc chạy đua với thời gian nhưng không đơn thuần là câu chuyện tiến độ của một dự án xây dựng. Bởi công trường nằm ngay trên dòng sông, trong khi đập Thảo Long vẫn phải thực hiện chức năng điều tiết nước.

Đập Thảo Long nằm ở hạ lưu sông Hương, được xây dựng năm 2001 và đưa vào sử dụng năm 2006. Với chiều dài 575m, công trình gồm 15 khoang cửa van đóng mở bằng hệ thống xi lanh thủy lực, điều khiển tự động từ xa.

Thời điểm đưa vào sử dụng, đây từng là công trình ngăn mặn, giữ ngọt lớn nhất Đông Nam Á. Không chỉ có nhiệm vụ kiểm soát mặn, giữ nguồn nước ngọt cho vùng hạ lưu, đập Thảo Long còn có khoang âu thuyền phục vụ tàu thuyền qua lại. Trên thân đập là cây cầu rộng 10m với hai làn xe, giữ vai trò tuyến giao thông quan trọng trên Quốc lộ 49B ven biển và khu vực phá Tam Giang.

Hàng chục kỹ sư, công nhân được huy động thi công xuyên ngày đêm trên công trường sửa chữa đập Thảo Long. Ảnh: Minh Tân

Hơn 20 năm vận hành, nhiều hạng mục của công trình bắt đầu xuống cấp, đặc biệt là các khoang cửa van, hệ thống thủy lực và thiết bị điện tử. Cuối năm 2025, dự án sửa chữa cấp bách đập Thảo Long được triển khai bằng nguồn vốn ngân sách Trung ương.

Dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn TP Huế làm chủ đầu tư, tổng mức đầu tư gần 349 tỷ đồng, thời gian thực hiện 2 năm.

Trong năm 2026, các đơn vị tập trung sửa chữa các khoang 1, 2, 9, 10, 11, 12 và sửa chữa các cửa van cũ. Dự kiến toàn bộ dự án hoàn thành vào năm 2027.

Theo ông Lê Văn Mẫn, Trưởng phòng Quản lý dự án thuộc Ban Quản lý dự án, ngay từ khi triển khai, chủ đầu tư và các nhà thầu đã phải tính toán nhiều kịch bản thời tiết, thủy văn để vừa bảo đảm thi công liên tục, vừa duy trì khả năng vận hành của công trình.

“Đập vẫn phải thực hiện nhiệm vụ ngăn mặn, giữ môi trường nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt cho người dân. Đến mùa mưa lũ, công trình phải vận hành để tiêu thoát nước trên sông Hương, góp phần giảm ngập cho lưu vực và khu vực trung tâm TP Huế”, ông Mẫn nói. Chính yêu cầu “hai trong một” này khiến việc sửa chữa đập Thảo Long trở nên đặc biệt phức tạp.

Chạy đua từng ngày để kịp trả mặt bằng

Theo các kỹ sư, một trong những phần việc khó nhất là xử lý khu vực tiếp giáp với trụ cầu cũ, đồng thời ngăn hiện tượng thấm ngược từ dưới lên để làm khô hố móng.

Việc tháo dỡ, đưa các cửa van cũ lên bờ để sửa chữa cũng đòi hỏi nhiều công đoạn kỹ thuật. Từng thiết bị phải được đánh giá, xử lý, bảo đảm sau khi lắp đặt trở lại có thể vận hành an toàn và chính xác.

Khó khăn còn đến từ chính vị trí thi công. Phần lớn công việc diễn ra trên mặt nước bằng hệ thống sà lan di động. Nhà thầu gần như không có một mặt bằng thi công cố định như những công trình thông thường.

Máy móc, sà lan và hệ thống khung vây được bố trí dày đặc giữa dòng sông Hương, phục vụ thi công sửa chữa đập Thảo Long. Ảnh: Minh Tân

Sà lan vừa là phương tiện vận chuyển, vừa là nơi tập kết thiết bị, máy móc và tổ chức thi công. Mọi hoạt động đều phụ thuộc vào điều kiện dòng chảy, thời tiết và yêu cầu vận hành của đập.

Trong bối cảnh đó, các nhà thầu phải đồng thời giải bài toán tiến độ, an toàn lao động và bảo đảm điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất của người dân.

Theo chủ đầu tư, thời điểm hiện tại được xem là giai đoạn “nước rút” của công trường. Các nhà thầu đang tổ chức thi công xuyên ngày đêm, kể cả trong những ngày lễ, nhằm hoàn thành các hạng mục trên lòng sông theo kế hoạch. Mốc thời gian quan trọng được đặt ra là ngày 31/8.

Sau thời điểm này, toàn bộ phương tiện, máy móc và thiết bị phục vụ thi công trên sông sẽ được rút khỏi công trình, trả lại mặt bằng để đập Thảo Long sẵn sàng vận hành trong mùa mưa lũ ở Huế, dự kiến từ tháng 9 đến tháng 12.

Việc trả mặt bằng đúng thời hạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi mùa mưa lũ đang đến gần. Bởi lúc này, yêu cầu đối với đập Thảo Long không còn chỉ là bảo đảm tiến độ của một dự án sửa chữa, mà trước hết phải bảo đảm an toàn cho công trình và khả năng tiêu thoát lũ trên sông Hương.

Từ tháng 9/2026, công tác thi công sẽ chuyển trọng tâm sang các hạng mục trên khô như sửa chữa nhà quản lý, hoàn thiện hệ thống máy phát điện dự phòng, chế tạo các cánh cửa van và chuẩn bị các phần việc còn lại để tiếp tục triển khai trong năm 2027.

Sau hơn 20 năm chống chọi với thời gian và điều kiện khắc nghiệt của môi trường sông nước, đập Thảo Long đang được sửa chữa, gia cố để tiếp tục đảm nhận vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước cho vùng hạ lưu sông Hương.

Phía trước vẫn còn nhiều phần việc phải hoàn thành. Nhưng trên dòng sông Hương những ngày cuối tháng 8, cuộc chạy đua với thời gian của hàng chục kỹ sư, công nhân đang hướng đến một mục tiêu rõ ràng: Sửa chữa công trình nhưng không để việc sửa chữa làm gián đoạn nhiệm vụ ngăn mặn, giữ ngọt và đặc biệt là phải sẵn sàng đón mùa lũ đang đến.