Thu ngân sách tăng mạnh, Chính phủ quyết liệt tháo gỡ rào cản đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Ảnh minh họa: internet

Theo báo cáo của Bộ Tài chính về tình hình thực hiện trong 5 tháng đầu năm 2026, bức tranh thu NSNN ghi nhận những kết quả khả quan. Lũy kế thu NSNN 5 tháng ước đạt 1.341 nghìn tỷ đồng, bằng 53% dự toán, tăng 15,4% so cùng kỳ năm 2025.

Sự tăng trưởng này được dẫn dắt bởi nguồn thu nội địa khi ước đạt 1.168,2 nghìn tỷ đồng, bằng 53,1% dự toán, tăng 15,8% so với cùng kỳ năm 2025. Bên cạnh đó, thu từ dầu thô cũng đạt kết quả tốt, ước đạt 24,8 nghìn tỷ đồng, bằng 57,7% dự toán, tăng 15,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đóng góp vào ngân sách còn có nguồn thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu ước đạt 147,2 nghìn tỷ đồng, bằng 52,9% dự toán.

Không chỉ tập trung thu ngân sách, cơ quan Thuế, Hải quan tiếp tục triển khai các chính sách miễn, giảm thuế, phí, lệ phí đã ban hành để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân tháo gỡ khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Ước tính lũy kế tổng số tiền đã miễn giảm trong 5 tháng đầu năm khoảng 72,8 nghìn tỷ đồng.

Về mặt điều hành chi, luỹ kế chi 5 tháng ước đạt 845,4 nghìn tỷ đồng, bằng 26,8% dự toán, tăng 3,3% so cùng kỳ năm 2025. Hoạt động chi ngân sách 5 tháng đầu năm đáp ứng các nhu cầu chi phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, quản lý Nhà nước và thanh toán các khoản chi trả nợ đến hạn, đảm bảo chi trả kịp thời các khoản lương, lương hưu, trợ cấp xã hội từ NSNN, thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội.

Chính phủ cũng phản ứng linh hoạt trước các tình huống cấp bách khi dự phòng ngân sách Trung ương đã chi 5.605 tỷ đồng bổ sung cho các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương để khắc phục hậu quả do thiên tai, dịch bệnh và xử lý các nhiệm vụ đột xuất, cấp bách theo quy định. Đồng thời, Nhà nước đã thực hiện xuất cấp 15.709 tấn gạo dự trữ quốc gia theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ để cứu trợ, cứu đói cho nhân dân trong dịp Tết Nguyên đán và giáp hạt đầu năm. Nhờ điều hành hợp lý, cân đối ngân sách Trung ương và ngân sách các cấp địa phương được đảm bảo.

Năm 2026, nền kinh tế đón nhận nguồn lực khổng lồ khi tổng kế hoạch vốn năm 2026 đã được Quốc hội giao là 1,08 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay và cao hơn khoảng 175 nghìn tỷ đồng so với kế hoạch vốn năm 2025. Tính đến hết tháng 5/2026, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án là 1.004.037,1 tỷ đồng.

Tuy nhiên, dù tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tháng 5 đã có chuyển biến tích cực hơn so với các tháng đầu năm, song tỷ lệ giải ngân 5 tháng vẫn ở mức thấp so yêu cầu và so với cùng kỳ. Giải ngân từ đầu năm đến hết ngày 31/5/2026 là 219.358,8 tỷ đồng, đạt 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Nguyên nhân của sự chậm trễ này đến từ nhiều điểm nghẽn. Một trong những khó khăn lớn nhất là tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng, chưa đáp ứng kịp nhu cầu gia tăng nhanh trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư công. Giá nguyên vật liệu tăng cao so với dự toán được duyệt, làm phát sinh chênh lệch chi phí, dẫn đến phải thực hiện điều chỉnh hợp đồng. Thêm vào đó là những vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù, chưa thể triển khai thi công theo kế hoạch.

Bên cạnh đó, việc lập kế hoạch chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, cùng với chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt, dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai. Năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, nhà thầu vẫn còn hạn chế, chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công.

Để tạo đà bứt tốc, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục phát huy mạnh mẽ vai trò người đứng đầu các bộ, cơ quan, người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương, kịp thời tháo gỡ khó khăn vướng mắc theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền giải quyết. Đặc biệt, cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương, xử lý nghiêm khắc các chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân cố tình gây khó khăn, cản trở, thiếu trách nhiệm.

Bộ Xây dựng được giao nhiệm vụ chủ động đôn đốc, phối hợp với địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, bình ổn giá vật liệu xây dựng, dự báo biến động giá cả để kịp thời xử lý theo thẩm quyền.