Từ con số 13,85% đến danh sách 11 đơn vị giải ngân 0%

Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, kết quả giải ngân vốn đầu tư công của Khánh Hòa đến hết ngày 25/4/2026 mới đạt 13,85% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là con số cần được nhìn nhận nghiêm túc.

Tỷ lệ này cho thấy áp lực không nhỏ đối với mục tiêu hoàn thành giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026, nhất là khi tỉnh đang đặt yêu cầu tăng tốc phát triển, tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, dịch vụ công và năng lực hấp thụ vốn đầu tư.

Đáng chú ý, văn bản của UBND tỉnh nêu rõ còn 11 đơn vị chưa thực hiện giải ngân kế hoạch vốn được giao, tỷ lệ 0%. Trong đó, 2 đơn vị cấp tỉnh gồm: Trung tâm Phát triển quỹ đất Khánh Hòa và một đơn vị thuộc UBND tỉnh.

9 xã, phường gồm: UBND phường Hòa Thắng; UBND xã Tây Ninh Hòa; UBND xã Cam Hiệp; UBND xã Xuân Hải; UBND xã Vĩnh Hải; UBND xã Lâm Sơn; UBND xã Anh Dũng; UBND xã Mỹ Sơn; UBND xã Bác Ái Đông.

Việc nêu rõ tên các đơn vị giải ngân 0% không chỉ mang ý nghĩa thống kê. Đây còn là tín hiệu cho thấy công tác điều hành đầu tư công cần đi vào từng đầu mối cụ thể, từng dự án cụ thể, từng chủ đầu tư cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở tỷ lệ chung toàn tỉnh.

Đặc biệt, 9/11 đơn vị thuộc cấp xã, phường đặt ra một vấn đề đáng chú ý. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu quản trị ở cấp cơ sở ngày càng lớn hơn. Cấp xã, phường không chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính thường xuyên, mà còn phải tham gia trực tiếp vào các khâu liên quan đến đất đai, mặt bằng, hồ sơ, thủ tục và tổ chức thực hiện dự án.

Khởi công bảo tàng Trường Sa tại Khánh Hoà dịp lễ 30/4. Ảnh: MN

Không chỉ thiếu tiền, điểm nghẽn nằm ở chuẩn bị dự án, mặt bằng và trách nhiệm

Văn bản của UBND tỉnh Khánh Hòa chỉ rõ việc giải ngân chậm do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ quan là chủ yếu. Các biểu hiện được nêu khá trực diện: Kỷ luật, kỷ cương hành chính có lúc, có nơi chưa nghiêm; sự lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện ở một số địa phương còn thiếu quyết liệt, sâu sát; thiếu quyết tâm chính trị; vai trò người đứng đầu chưa được phát huy.

Một nguyên nhân đáng chú ý khác là tình trạng công tác chuẩn bị dự án còn sơ sài, chưa được thực hiện nghiêm túc, dẫn đến “có vốn nhưng không có dự án đủ điều kiện để giao vốn”. Đây là nghịch lý trong quản trị đầu tư công: Nguồn lực đã bố trí nhưng chưa thể hấp thụ, vốn phải chờ thủ tục, trong khi nhu cầu hạ tầng và dịch vụ công vẫn hiện hữu.

Bên cạnh đó, công tác đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư ở một số địa phương còn chậm, chưa quyết liệt; công tác tuyên truyền, giải thích cho người dân còn hạn chế.

Ở cấp xã, phường, bài toán này càng rõ hơn. Đây là nơi gần dân nhất, nắm hiện trạng đất đai, nhân khẩu, nguồn gốc sử dụng đất và tâm tư của người dân. Nhưng cũng chính cấp cơ sở thường chịu áp lực lớn về nhân lực, chuyên môn đất đai, bồi thường, hồ sơ đầu tư và khả năng phối hợp với các cơ quan cấp trên.

Lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hoà họp bàn tháo gỡ tiến độ các dự án trọng điểm trên địa bàn. Ảnh: BKH

Điều chuyển vốn, cá thể hóa trách nhiệm và thước đo năng lực điều hành

Để hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026, UBND tỉnh Khánh Hòa yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương coi giải ngân vốn đầu tư công là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng hàng đầu. Đây là cách đặt vấn đề cho thấy giải ngân không còn là việc riêng của bộ phận tài chính, kế hoạch hay ban quản lý dự án, mà gắn với trách nhiệm điều hành của người đứng đầu.

Nhóm giải pháp được đưa ra khá cụ thể: Phân công lãnh đạo, cán bộ phụ trách từng dự án; cá thể hóa trách nhiệm để làm cơ sở đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ; xây dựng kế hoạch tiến độ giải ngân từng dự án theo tuần, tháng, quý và cả năm; tăng cường đôn đốc, kiểm tra, giám sát; kịp thời xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý các khó khăn, vướng mắc.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu thường xuyên rà soát, đánh giá tình hình giải ngân đối với từng dự án, xác định rõ tồn tại, yếu kém ở từng khâu, nhất là đền bù giải phóng mặt bằng, nghiệm thu, thanh quyết toán vốn đầu tư, giải quyết nguyên vật liệu. Cách tiếp cận này nếu thực hiện nghiêm sẽ giúp chuyển từ chỉ đạo chung sang quản trị tiến độ theo từng điểm nghẽn cụ thể.

Văn bản cũng yêu cầu phân loại dự án theo mức độ giải ngân: Tốt, chậm, không có khả năng giải ngân; từ đó kịp thời đề xuất điều chuyển vốn từ dự án giải ngân chậm sang dự án giải ngân tốt và có nhu cầu bổ sung vốn. Đây là giải pháp mạnh, nhằm tránh tình trạng vốn ngân sách “nằm im” trong khi nhiều công trình khác có khả năng triển khai lại thiếu nguồn lực.

Tuy nhiên, điều chuyển vốn cũng cần được nhìn nhận hai chiều. Với những dự án chậm do thiếu quyết liệt, chuẩn bị sơ sài, trách nhiệm không rõ, việc điều chuyển là cần thiết để bảo vệ hiệu quả ngân sách. Nhưng với những dự án vướng khách quan về mặt bằng, thủ tục, vật liệu, chính sách hoặc quy hoạch, cần có đánh giá kỹ để không tạo thêm áp lực hình thức cho cơ sở.