Toàn cảnh hội thảo

Báo cáo tổng quan tình hình nông thôn, nông dân Việt Nam giai đoạn 2006 - 2012 do Trung tâm Tư vấn chính sách-CAP thuộc Viện IPSARD cho thấy, thu nhập và chi tiêu của hộ nông dân tăng mạnh trong giai đoạn 2006 - 2010 nhưng tốc độ giảm dần trong những năm gần đây; tỷ lệ hộ nghèo không giảm trong giai đoạn 2010 - 2012 đi cùng với hộ tái nghèo tăng; thu nhập từ nông nghiệp giảm dần trong khi đó thu nhập từ phi nông nghiệp lại tăng nhẹ…

Mức độ khó khăn càng tăng lên đối với nhóm hộ nghèo. Trong số hộ điều tra của nhóm nghiên cứu thì có tới 50% phải vay nợ. Đáng chú ý, số tiền nợ chủ yếu từ vay tư nhân, tín dụng chính thức tư ngân hàng chỉ chiếm khiêm tốn hơn 13%.

Báo cáo của nhóm nghiên cứu Viện IPSARD cũng chỉ ra rằng, có 20% số hộ trong diện điều tra có ít nhất 1 người di cư chính thức hoặc không chính thức và 60% là di cư tạm thời.

Di cư hiểu theo nhóm nghiên cứu là đi làm công nhân khu công nghiệp, đi học, lao động tự do mang tính thời vụ… Đa số hộ nông dân đều chưa an tâm khi di cư chính thức bởi phải đối mặt với bao khó khăn , thách thức về việc làm ổn định, giáo dục cho con cái, đặc biệt vấn đề tiếp cận các dịch vụ công ở thành phố…

Sản xuất nông nghiệp thì khá manh mún; đất đai phân tán, tính ổn đinh thấp, tích tụ ruộng đất diễn ra chậm, mức độ thương mại còn thấp.

Vấn đề tiếp cận phúc lợi xã hội trung bình của hộ nông dân theo báo cáo mức cải thiện hơn trong năm 2012 so với năm 2006. Tuy nhiên, trong giai đoạn này, 3 chỉ tiêu đánh giá về phúc lợi xã hội có sự suy giảm ở một số thời điểm. Vốn xã hội thông qua sự hỗ trợ của các hội đoàn thể tác động tích cực đáng kể lên phúc lợi của nông hộ, trong khi đó hỗ trợ từ phía các cơ quan Chính phủ “có tác động âm, còn quá ít so với hộ quá nghèo”.

TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Tư vấn chính sách-CAP thuộc Viện IPSARD cho rằng, khủng hoảng và suy giảm kinh tế rõ ràng có tác động tới thu nhập của nông dân và làm giảm tốc độ giảm nghèo, tăng tỷ lệ hộ tái nghèo ở nông thôn.

Báo cáo chuyên đề “Rủi ro và cơ chế ứng phó với rủi ro của nông hộ” cũng cho thấy, nông dân hiện đang phải đối mặt với nhiều “cú sốc” và phần lớn gặp khó khăn khi ứng phó. Có cú sốc mang tính cá nhân như ốm đau, thất nghiệp, mất đất, trình độ giáo dục thấp, gánh nặng đóng góp… Cũng có những cú sốc mang tính tập thể (cả cộng đồng cùng chịu) như thiên tai, dịch bệnh mất mùa, biến động thị trường, giá lương thực…

Tham dự hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận sâu về nhu cầu thông tin về nông nghiệp nông thôn, các vấn đề cần quan tâm của nông nghiệp, nông thôn, các vấn đề cần quan tâm của nông nghiệp nông thôn hiện nay và cách thức duy trì và phát huy hiệu quả cuộc điều tra và nghiên cứu trong tương lai.

Nguyễn Thanh