Lãnh đạo tỉnh Nghệ An kiểm tra công tác lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc. Ảnh: Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An

Khó khăn trong hành trình tìm danh tính liệt sĩ

Nghệ An hiện có 116 nghĩa trang liệt sĩ với hơn 21.300 phần mộ. Qua khảo sát, toàn tỉnh còn 2.178 mộ chưa có thông tin cần lấy mẫu giám định ADN. Riêng Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc có tới 1.637 phần mộ, trong đó 72 mộ được lựa chọn triển khai làm trước trong đợt này.

Từ ngày 12 - 15/5/2026, lực lượng thực hiện nhiệm vụ gồm 70 cán bộ, chiến sĩ được chia thành 10 tổ chuyên trách, triển khai quy trình lấy mẫu theo tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt của Viện Pháp y Quân đội. Hàng chục loại vật tư chuyên dụng được chuẩn bị đồng bộ để phục vụ công tác khai quật, lấy mẫu, lưu trữ và số hóa hồ sơ.

Kết quả thực tế cho thấy, trong số 72 phần mộ liệt sĩ được mở, lực lượng chức năng lấy được 61 mẫu phẩm; trong đó có 34 mẫu đạt chất lượng tốt, 26 mẫu chất lượng trung bình và 1 mẫu nghi ngờ. Có 11 phần mộ không thể lấy được mẫu do hài cốt đã phân hủy hoàn toàn sau nhiều năm.

Điều đáng chú ý là toàn bộ quá trình được thực hiện với yêu cầu kỹ thuật gần như tuyệt đối. Nguyên tắc “một hài cốt tại một thời điểm” và “một thời điểm chỉ mở một hài cốt” được áp dụng nghiêm ngặt nhằm tránh nhiễm chéo ADN hoặc sai lệch mẫu phẩm. Sau mỗi lượt làm việc, hiện trường đều được niêm phong, mẫu phẩm được bảo quản tạm thời và hồ sơ được số hóa đầy đủ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng bộc lộ nhiều khó khăn chưa từng có. Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc đã qua nhiều lần nâng cấp nên kết cấu mộ kiên cố, phức tạp, gây trở ngại lớn cho công tác khai quật. Chất lượng hài cốt bị phân hủy mạnh theo thời gian khiến việc lựa chọn mẫu đủ điều kiện giám định ADN gặp nhiều hạn chế.

Ngoài ra, quy trình số hóa hiện hành yêu cầu phải hoàn thành toàn bộ thao tác với từng phần mộ mới được chuyển sang phần mộ tiếp theo. Điều này khiến các tổ khai quật và lấy mẫu không thể triển khai song song, ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ thực hiện.

Một số thiết bị ghi hình, nhập mã định danh cũng chưa đồng bộ với phần mềm quản lý do Viettel cung cấp, buộc các đơn vị phải chủ động mua sắm, bổ sung ngoài kế hoạch.

Sự phối hợp giữa các ngành, địa phương ở một số thời điểm còn thiếu nhịp nhàng; nhiều hướng dẫn kỹ thuật chưa thật sự sát với điều kiện thực tế tại hiện trường.

Chuẩn bị cho chiến dịch diện rộng trên toàn quốc

Đánh giá kết quả triển khai tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc, Thượng tướng Lê Quang Minh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Ủy viên Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia khẳng định đây là mô hình làm trước bài bản, khoa học và có nhiều điểm sáng tạo để các địa phương nghiên cứu, vận dụng trong thời gian tới.

Theo Thượng tướng Lê Quang Minh, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là “mệnh lệnh từ trái tim”, thể hiện trách nhiệm, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị yêu cầu các quân khu và địa phương khẩn trương hoàn thành việc làm trước tại một số nghĩa trang trong tháng 5/2026 để rút kinh nghiệm, làm cơ sở triển khai diện rộng trên toàn quốc từ tháng 6/2026.

Cùng với đó, các địa phương cần huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quân sự, y tế và các đơn vị giám định ADN; đồng thời nhanh chóng kiện toàn các tổ công tác chuyên trách có chuyên môn cao, tinh thần trách nhiệm và ý thức chính trị vững vàng.

Đặc biệt, yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin được đặt ra hết sức chặt chẽ. Các đơn vị phải quản lý đầy đủ dữ liệu trên phần mềm “Chiến dịch 500 ngày đêm”, đảm bảo tuyệt đối không để xảy ra thất lạc mẫu hay sai sót chuyên môn. Tập đoàn Viettel cùng các cơ quan chức năng cũng được đề nghị tiếp thu phản ánh từ thực địa để tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật và phần mềm quản lý.

Bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, công tác bảo đảm chế độ, chính sách cho lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ tại hiện trường cũng được yêu cầu thực hiện đầy đủ, kịp thời. Đồng thời, các địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, góp phần lan tỏa sâu rộng giá trị nhân văn của hành trình tìm lại danh tính cho những người đã hy sinh.

Trong hành trình ấy, từng mẫu phẩm được tìm thấy không chỉ là dữ liệu giám định ADN, mà còn là hy vọng nối dài cho thân nhân liệt sĩ sau nhiều thập kỷ mòn mỏi chờ đợi ngày người thân được trở về với tên tuổi đầy đủ của mình.