Nhiều lò gạch, ngói thủ công trong khu vực đất canh tác nông nghiệp và khu đông dân cư vẫn bốc khói. Ảnh: Trần Quý

Kết quả này không đạt lộ trình được quy định tại Quyết định số 817 ngày 25/5/2012 của UBND tỉnh Bắc Kạn và sẽ ảnh hưởng đến lộ trình tiếp theo: Cấm triệt để mọi hoạt động nung đốt lò gạch ngói thủ công trên địa bàn TP Bắc Kạn, huyện Bạch Thông và huyện Chợ Mới từ 1/1/2018 và cấm triệt để mọi hoạt động nung đốt lò gạch, ngói thủ công trên toàn tỉnh từ 1/1/2020. Hiện nhiều cơ sở sản xuất nung đốt gạch đất sét trong khu vực đất nông nghiệp và khu đông dân cư vẫn hoạt động.

Sau 1 năm thực hiện lộ trình, con số các lò gạch đất sét nung được xóa bỏ vẫn còn rất “khiêm tốn” so với số lượng các lò gạch thủ công đang hoạt động trên địa bàn tỉnh. Năm 2015, toàn tỉnh mới xóa bỏ được 6 lò gạch thủ công và hiện vẫn còn 25 cơ sở sản xuất gạch ngói thủ công hoạt động nung đốt gạch ngói trong khu vực đất canh tác nông nghiệp và khu đông dân cư chưa được xóa bỏ.

Theo thống kê của Sở Xây dựng, trên địa bàn tỉnh hiện còn khoảng 66 cơ sở sản xuất gạch đất nung bằng thủ công (TP Bắc Kạn 19 lò; huyện Bạch Thông 24 lò; Ba Bể 11 lò; Na Rì có 7 lò; Chợ Đồn 3 lò và Pác Nặm 2 lò).

Theo quan sát của PV, hiện trên địa bàn TP Bắc Kạn, 19 lò gạch thủ công vẫn ngày đêm bốc khói, đáng chú ý là nhiều lò gạch thủ công nằm sát khu dân cư.

Cùng với lộ trình xóa bỏ các lò gạch thủ công, UBND tỉnh đã ban hành Chỉ thị số 18 về việc tăng cường sử dụng vật liệu không nung và hạn chế sản xuất, sử dụng gạch đất sét nung trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Theo Thông tư 09/2012 của Bộ Xây dựng quy định các công trình của Nhà nước sử dụng vốn ngân sách từ năm 2014 trở đi sẽ phải sử dụng tối thiểu 50% loại vật liệu không nung để xây dựng và sau năm 2016 hoàn toàn phải sử dụng 100% vật liệu không nung cho xây dựng công trình.

Tuy nhiên, theo Sở Xây dựng, hiện nay các công trình vẫn sử dụng chủ yếu là gạch đất sét nung, tỷ lệ các công trình Nhà nước sử dụng vật liệu xây dựng không nung trên địa bàn tỉnh hiện còn rất thấp, cụ thể: Huyện Na Rì đạt 44% (12/27 công trình); huyện Chợ Đồn là 10% (2 công trình); huyện Pác Nặm, Ngân Sơn, Ba Bể đều không có công trình nào sử dụng vật liệu xây không nung.

Theo bà Hoàng Thị Thúy - Phó Giám đốc Sở Xây dựng, qua kiểm tra, cơ bản các chủ cơ sở sản xuất đều nắm được lộ trình và cũng có những cơ sở xin phép chuyển đổi sang công nghệ cao, tuy nhiên việc chuyển đổi sản xuất đòi hỏi kinh phí đầu tư khá lớn nên chưa thực hiện được.

Cơ sở sản xuất của anh Tạ Văn Tuân (HTX Tuân Bắc, TP Bắc Kạn) đang duy trì 3 lò sản xuất gạch thủ công tại thôn Phiêng My, phường Huyền Tụng với trên 30 lao động. Trung bình, anh trả công cho mỗi người là 160.000 - 180.000 đồng/ngày, tùy thời điểm. Hiện tại, anh Tạ Văn Tuân chưa tính đến việc chuyển sang sản xuất gạch không nung. Theo anh Tạ Văn Tuân, không có mỏ đá mà phải mua nguyên liệu thì sẽ đội chi phí lên nhiều, trong khi đó vốn đầu tư cho dây chuyền công nghệ cao lại rất lớn.

Việc chuyển đổi, tiến tới xóa bỏ lò gạch thủ công trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vùng nông thôn bởi ảnh hưởng trực tiếp đến công ăn việc làm của người lao động ở địa phương.

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, các lò gạch, ngói thủ công trên địa bàn tỉnh đang tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn lao động, nếu các lò gạch thủ công dừng hoạt động thì cuộc sống của một số người dân nơi đây sẽ rất khó khăn.

Một khó khăn phải tính đến trong lộ trình xóa bỏ lò gạch thủ công đó là nguồn cung cấp vật liệu không nung thay thế hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu cũng như chất lượng.

Hơn nữa, theo thói quen sử dụng của người dân, kể cả trong các công trình Nhà nước vẫn chủ yếu là sử dụng gạch đất sét nung, vật liệu không nung chỉ sử dụng xây các công trình phụ trợ.

Để bảo đảm lộ trình, theo bà Thúy, Sở Xây dựng sẽ tiếp tục đôn đốc, tăng cường kiểm tra việc thực hiện và đề nghị chính quyền địa phương phải tích cực vào cuộc. Bên cạnh đó, các ngành liên quan được giao nhiệm vụ trong Quyết định 817 cần nghiên cứu phương án hỗ trợ chuyển đổi, đào tạo nghề để thực hiện hiệu quả lộ trình xóa bỏ các lò gạch thủ công trên địa bàn tỉnh.

Trần Quý