Giữa cái nắng và lớp đất dày năm tháng, lực lượng quy tập vẫn kiên trì tìm kiếm từng dấu tích của các liệt sĩ. Ảnh: Văn Thanh

Đội Quy tập đi tìm ký ức giữa đại ngàn

Theo lời kể của ông Phạm Quang Thư, Nguyên Trưởng Ban Chính sách Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa, Nguyên đội phó Đội quy tập từ năm 1989 cho biết: Mùa khô trên đất Hủa Phăn luôn bắt đầu rất sớm. Khi màn sương còn phủ kín những triền núi, những người lính Đội Quy tập, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa đã rời nơi đóng quân, mang theo ba lô, dụng cụ khảo sát và những tập hồ sơ đã bạc màu theo năm tháng.

Công tác cất bốc hài cốt liệt sĩ được thực hiện với sự cẩn trọng, tôn kính và trách nhiệm cao nhất. Ảnh: Văn Thanh

Điểm đến của họ không phải là một tọa độ đã được xác định sẵn. Mà là những cánh rừng chỉ còn được đánh dấu bằng ký ức. Có địa điểm được một cựu chiến binh nhớ lại sau hàng chục năm. Có nơi chỉ được người dân bản địa kể bằng một tên gọi cũ không còn trên bản đồ. Có nguồn tin chỉ vỏn vẹn vài dòng ghi chép trong hồ sơ lưu trữ. Từng thông tin, dù nhỏ nhất, đều được đối chiếu với bản đồ quân sự, tài liệu lịch sử và khảo sát thực địa trước khi lực lượng quy tập quyết định tổ chức tìm kiếm.

Đó là công việc đòi hỏi sự kiên trì gần như tuyệt đối. Bởi sau hơn nửa thế kỷ, chiến tranh đã lùi xa, nhưng thiên nhiên cũng đã xóa đi rất nhiều dấu tích. Những con đường hành quân năm xưa nay đã thành rừng rậm. Nhiều bản làng đã di dời. Địa hình thay đổi. Địa danh đổi tên. Không ít nhân chứng từng trực tiếp chôn cất bộ đội Việt Nam nay tuổi đã cao, trí nhớ không còn nguyên vẹn. Vì thế, có những cuộc khảo sát kéo dài nhiều ngày chỉ để kiểm chứng một nguồn tin. Có những khu vực phải quay lại nhiều lần.

“Có nơi đào hàng mét đất rồi lại lặng lẽ lấp xuống vì chưa đủ căn cứ. Thế nhưng, chưa bao giờ những người lính coi đó là sự vô ích. Bởi với họ, mỗi lần loại trừ được một vị trí cũng đồng nghĩa với việc tiến gần hơn tới nơi đồng đội đang yên nghỉ”, ông Phạm Quang Thư nhớ lại.

Dẫu thời gian đã lùi xa, công cuộc tìm kiếm các liệt sĩ vẫn chưa bao giờ dừng lại. Ảnh: Văn Thanh

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo tỉnh Thanh Hóa, mùa khô 2025-2026, Đội Quy tập được tổ chức thành hai hướng hoạt động trên địa bàn 10 huyện của tỉnh Hủa Phăn (Lào). Ngoài nhiệm vụ khảo sát, xác minh và tổ chức cất bốc hài cốt liệt sĩ theo đúng quy trình, cán bộ, chiến sĩ còn tranh thủ tiếp xúc với các cựu chiến binh, già làng, trưởng bản và người dân địa phương để thu thập thêm thông tin. Mỗi cuộc gặp gỡ đều có thể mở ra một hy vọng mới. Đó cũng là lý do những người lính luôn coi người dân nước bạn là những người đồng hành đặc biệt trong hành trình tìm kiếm.

19 cuộc trở về sau hơn nửa thế kỷ

Nhớ lại những cuộc tìm kiếm đồng đội của mình, một thành viên trong Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa ngược dòng ký ức: Không phải cuộc tìm kiếm nào cũng kết thúc bằng việc tìm thấy hài cốt. Có những ngày, khi mặt trời khuất sau những dãy núi, cả tổ công tác trở về với đôi giày phủ đầy bùn đất nhưng vẫn chưa có kết quả. Không ai nói nhiều. Bởi chúng tôi hiểu rằng, hành trình này không thể đo bằng số ngày hay số kilomet đã đi. Nó được đo bằng sự bền bỉ. Và bằng niềm tin rằng, dưới những cánh rừng ấy vẫn còn những người đồng đội đang chờ được trở về. Chính sự bền bỉ ấy đã đem lại kết quả đáng trân trọng.

Công tác cất bốc hài cốt liệt sĩ được thực hiện với sự cẩn trọng, tôn kính và trách nhiệm cao nhất. Ảnh: Văn Thanh

Trong mùa khô 2025-2026, Đội Quy tập Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa đã tìm kiếm, cất bốc và quy tập được 19 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại tỉnh Hủa Phăn, vượt chỉ tiêu Quân khu giao. Con số 19 không đơn thuần là một kết quả hoàn thành nhiệm vụ. Đó là 19 cuộc trở về sau hơn nửa thế kỷ. Là 19 lời hẹn với Tổ quốc được những người lính hôm nay thực hiện bằng mồ hôi, lòng kiên trì và trách nhiệm.

Đưa các anh trở về với đất mẹ, chiều ngày 23/5/2026, tỉnh Thanh Hóa đã long trọng tổ chức đón 19 hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào về nước. Sau đó, lễ truy điệu và an táng trọng thể được tổ chức vào ngày 27/5/2026 tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Đồng Tâm, xã Thiết Ống. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc tế Đồng Tâm, lễ truy điệu và an táng được tổ chức trong không khí trang nghiêm. Những lá cờ Tổ quốc phủ lên từng quách hài cốt. Tiếng nhạc "Hồn tử sĩ" vang lên giữa không gian tĩnh lặng. Những vòng hoa nối dài trong niềm tiếc thương và biết ơn.

Mỗi cuộc quy tập là một hành trình nối lại ký ức, trả lại sự đoàn tụ cho nhiều gia đình. Hành trình của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa tại Lào. Ảnh: Văn Thanh

Có mặt trong buổi lễ là đại diện lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa, Ban Công tác đặc biệt tỉnh Hủa Phăn cùng đông đảo cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân. Dù phần lớn các hài cốt chưa xác định được danh tính, nhưng tất cả đều được đón về bằng sự thành kính như nhau.

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa, điều khiến cán bộ, chiến sĩ xúc động nhất không phải là vượt chỉ tiêu, mà là cảm giác đã thực hiện được lời hứa với những người đã hy sinh. Bởi mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một gia đình có cơ hội vơi đi nỗi mong ngóng kéo dài hàng chục năm. Đó cũng là động lực để chúng tôi tiếp tục lên đường, dù biết phía trước sẽ còn rất nhiều khó khăn.

Hành trình đưa các anh trở về với đất mẹ, sau nhiều năm nằm lại nơi chiến trường. Giây phút Đội quy tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tìm thấy đồng đội của mình tại nước bạn Lào. Ảnh: Văn Thanh

Ở góc độ công tác chính sách, ông Đỗ Văn Mười, Trưởng phòng Người có công, Sở Nội vụ tỉnh Thanh Hóa cho rằng, phía sau mỗi cuộc quy tập thành công là thêm một gia đình được thắp lên hy vọng. Nhiều thân nhân liệt sĩ đã đi gần trọn cuộc đời vẫn đau đáu mong biết nơi người thân yên nghỉ. Bởi vậy, mỗi hài cốt được đưa về không chỉ mang ý nghĩa chính trị, mà còn góp phần xoa dịu những mất mát mà chiến tranh để lại.

Mỗi nắm đất được nâng lên là một niềm hy vọng tìm lại tên cho người đã ngã xuống. Đội quy tập, hài cốt liệt sĩ của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thanh Hóa tìm thấy hài cốt đồng đội bên nước bạn Lào. Ảnh: Văn Thanh

Thế nhưng, những người lính làm nhiệm vụ hiểu rõ rằng, phía sau 19 cuộc trở về ấy vẫn còn rất nhiều người đồng đội khác đang nằm lại giữa đại ngàn. Hành trình tri ân vì thế chưa thể dừng lại. Nó sẽ tiếp tục khi mùa khô mới bắt đầu. Tiếp tục bằng những bước chân lặng lẽ. Tiếp tục bằng những trang hồ sơ cũ được mở ra. Và tiếp tục bằng niềm tin, rồi sẽ có thêm nhiều người lính được trở về với đất mẹ.

Kỳ 3: Cuộc chạy đua với thời gian để không ai bị bỏ lại phía sau