Một trong những điểm khai thác vàng trái phép đã bị triệt phá tại tỉnh Bắc Kạn. Ảnh: Đặng Văn Quang

Tính đến thời điểm này, các địa phương thuộc tỉnh Bắc Kạn đã tạm thu, giữ gần 30 chiếc máy xúc, máy ủi do các đối tượng sử dụng vào việc khai thác vàng trái phép. Nhưng, vấn đề xử lý thế nào với số tang vật này thì còn có nhiều ý kiến trái chiều, bởi không chỉ người dân, mà cả lãnh đạo một số cơ quan thuộc Khối Nội chính cấp huyện, cấp tỉnh vẫn chưa hiểu đúng bản chất của một sự việc đơn giản. 

Không hiểu hay… cố tình không hiểu?

Mới đây, Tòa án Nhân dân (TAND) tỉnh Bắc Kạn đưa ra xét xử sơ thẩm vụ án hành chính. Nguyên đơn là ông Nguyễn Duy Cầm, trú tại Khu chợ I, xã Bằng Vân, hyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Bị đơn chính là… Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn, người đã ký và cho ban hành Quyết định số 83/QĐ-UBD ngày 10/1/2012 về việc xử phạt hành chính trong lĩnh vực khoáng sản.

Nội dung vụ việc tóm tắt như sau: Ông Nguyễn Duy Cầm cho ông Triệu Văn Phương (ở thôn Sành, xã Thượng Ân, huyện Ngân Sơn) thuê 2 chiếc máy xúc để dùng vào việc đắp bờ, khơi thông dòng chảy tại khu ruộng canh tác của gia đình. Trên thực tế, ông Phương đã dùng 2 chiếc máy xúc để khai thác vàng trái phép. Vì vậy, cả 2 chiếc máy xúc cùng các tang vật khác như dàn tuyển sắt, máy nổ, củ sên, vòi nước… (được ông Phương sử dụng vào việc khai thác vàng trái phép) đã bị tổ công tác liên ngành huyện Ngân Sơn phát hiện, tạm giữ, báo cáo UBND tỉnh xử lý theo các quy định pháp luật hiện hành.

Ngày 10/1/2012, UBND tỉnh Bắc Kạn ban hành Quyết định số 83/QĐ-UBND, phạt vi phạm hành chính đối với ông Phương 70 triệu đồng (hình phạt chính) và tịch thu toàn bộ phương tiện, trong đó có 2 chiếc máy xúc là tang vật vi phạm, sung vào công quỹ Nhà nước (hình phạt bổ sung).

Cho rằng hình phạt bổ sung kể trên là trái các quy định pháp luật hiện hành, chủ phương tiện là ông Nguyễn Duy Cầm đã kiện Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn ra tòa.

Trong đơn gửi tòa án, ông Cầm trình bầy, ông là chủ phương tiện, ông Phương chỉ là người thuê phương tiện, có hợp đồng thuê ngày 1/11/2011 giữa 2 bên, giá 55 triệu đồng/máy/tháng. Việc ông Phương sử dụng phương tiện bất hợp pháp, ông Cầm không biết nên việc xử phạt bổ sung của Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn (tịch thu 2 máy xúc, là tài sản của ông) là không đúng quy định pháp luật.

Ông Cầm đề nghị TAND tỉnh Bắc Kạn hủy bỏ phần hình phạt bổ sung tại Quyết định xử phạt hành chính số 83 của Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn, bồi thường toàn bộ thiệt hại từ khoản thu lợi của 2 chiếc máy xúc kể từ ngày tạm giữ (9/11/2011) đến ngày xét xử (30/10/2012), mỗi tháng là 110 triệu đồng. Tổng số tiền tỉnh phải bồi thường cho ông là 1.117 triệu đồng. Bên cạnh đó, tỉnh còn phải bồi thường về những hao hụt do mất mát về những thiết bị của 2 máy xúc kể từ ngày tạm giữ, bồi thường chi phí như xăng xe đi lại, án phí và tổn thất tinh thần từ khi đi khởi kiện vụ án đến khi xét xử.

Còn ông Triệu Văn Phương là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án, trong bản tự khai và tại phiên tòa, cho rằng: Ông và ông Cầm là anh em quen biết nhau nên ông đặt vấn đề thuê 2 máy xúc của ông Cầm để kè lại bờ ruộng, khơi thông dòng chảy và san lấp ruộng. Hai bên đã làm hợp đồng thuê vào ngày 1/11/2011. Trong quá trình làm thì phát hiện có vàng sa khoáng nên ông đã tận thu để có thêm tiền trả tiền thuê máy xúc.

Ông Phương thừa nhận hành vi khai thác vàng trái phép và chấp nhận bị xử phạt hành chính (70 triệu đồng). Còn việc tịch thu 2 chiếc máy xúc mà ông đã thuê của ông Cầm là sai, ông đề nghị trả lại 2 chiếc máy xúc cho chủ sở hữu là ông Nguyễn Duy Cầm.

Trắng đen đã rõ

Từ hành vi khai thác vàng trái phép của ông Phương bị tổ công tác huyện Ngân Sơn lập biên bản vào ngày 9/11/2011 và ngày 10/11/2011, UBND xã Thượng Ân ra quyết định tạm giữ tang vật. Khi lập biên bản, cả chủ sở hữu lẫn người sử dụng đều bỏ chạy nên không xác định được chủ sở hữu phương tiện, buộc UBND huyện Ngân Sơn phải ra thông báo, trong thời hạn 30 ngày, ai là chủ sở hữu 2 máy xúc đến Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện làm việc.

Ngày 30/11/2011, ông Cầm mới đến cơ quan chức năng trình báo và khai nhận là chủ sở hữu 2 máy xúc đó.

Kể từ đó, ông Cầm đã làm đơn đòi lại 2 chiếc máy xúc mà mình đã cho ông Phương thuê rồi đem đi khái thác vàng trái phép, với lý lẽ là mình không hề biết ông Phương làm việc bất hợp pháp nên ông đòi lại tài sản của mình.

Tuy nhiên, khi đi kiện, ông Cầm đã “quên” một điều khoản ràng buộc đối với ông Phương tại hợp đồng thuê máy là “nếu thuê máy sử dụng sai mục đích thì người thuê máy phải chịu hoàn toàn trước pháp luật”. Như vậy, ở đây, ông Phương là người thuê máy đã sử dụng sai mục đích thì ông Phương phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật. Vì vậy, 2 chiếc máy xúc và một số vật dụng khác như máy nổ, dàn tuyển sắt, củ sên, vòi nước… mà ông Phương đã sử dụng vào việc khai thác vàng trái phép, bị UBND tỉnh Bắc Kạn tịch thu sung công quỹ là tuân thủ đúng quy định pháp luật tại điểm c khoản 5 Điều 11 Nghị định số 150/2004/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại điểm b khoản 6 Điều 11 và khoản 3 Điều 1 Nghị định số 77/2007/NĐ-CP là hoàn toàn đúng quy định của pháp luật.

Căn cứ hành vi vi phạm pháp luật (khai thác khoáng sản trái phép, cụ thể trong vụ án này là kim loại vàng) của ông Triệu Văn Phương và các quy định pháp luật có liên quan, mới đây, tại Bản án hành chính sơ thẩm số 02/2012/HC-ST, TAND tỉnh Bắc Kạn đã công nhận Quyết định số 83/QĐ-UBD ngày 10/1/2012 về việc xử phạt hành chính trong lĩnh vực khoáng sản của UBND tỉnh Bắc Kạn là đúng, bác toàn bộ yêu cầu (đòi lại máy và bồi thường chi phí, thiệt hại…) của nguyên đơn là ông Nguyễn Duy Cầm.

Bản án này được đánh giá sẽ góp phần giữ gìn kỷ cương, phép nước nói chung, kỷ cương trong lĩnh vực quản lý tài nguyên, khoáng sản trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn nói riêng.

Đặng Văn Quang