Việt Nam đứng trong nhóm 10 nước hàng đầu trên thế giới về tiêu thụ amiang. Ảnh minh họa: Internet

Phát biểu tại hội thảo, ông Phillip Haelton, Cố vấn trưởng Dự án Quan hệ lao động tại Việt Nam (Tổ chức Lao động Quốc tế - ILO) cho biết,  hiện nay, hơn 40 quốc gia trên thế giới đã cấm sử dụng các sản phẩm có chứa amiang. Trong khi đó Việt Nam vẫn tiếp tục sử dụng các sản phẩm amiang và mức độ tiêu thụ ngày càng tăng.

Tính đến thời điểm hiện nay, Việt Nam đứng trong nhóm 10 nước hàng đầu thế giới về tiêu thụ amiang (trung bình 60.000 tấn/năm, trong đó năm 2012 là 78.000 tấn), đứng thứ 7 thế giới tính theo bình quân tiêu thụ đầu người (0,9kh/người/năm) và là 1 trong 7 nước phản đối đưa amiang trắng vào Phụ lục III của Công ước Rotterdam (6 nước còn lại đều là nước xuất khẩu amiang, liên quan lợi ích kinh tế) trên tổng số 154 nước tham gia Hội nghị Công ước tại Geneva, Thụy Sĩ, tháng 5/2013.

Mặc dù có sự trợ giúp của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ILO nhưng trong Dự án Điều chỉnh quy hoạch tổng thế phát triển vật liệu xây dựng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 do Bộ Xây dựng trình Chính phủ tháng 1/2014 vẫn đề nghị tiếp tục sử dụng amiang trắng lâu dài.

Trước tình hình đó, NGO-IC và EBHPD nhận thấy tầm quan trọng phải có một mạng lưới, một liên minh các cơ quan tổ chức các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực vận động chính sách về cấm sử dụng amiang tại Việt Nam (Vn-BAN). Mạng lưới này sẽ đóng vai trò giám sát, đánh giá độc lập cung cấp bằng chứng khoa học giúp Quốc hội, Chính phủ ra được chính sách phù hợp thực hiện đúng lộ trình cấm sử dụng amiang ở Việt Nam vào năm 2020 và giải quyết hậu quả để lại của amiang với sức khỏe cộng đồng và môi trường sống.

Thông qua 4 chuyến khảo sát các cơ sở sản xuất tấm lợp amiang tại các nhà máy, cơ sở sản xuất tấm lợp fibro và các cộng đồng dân cư tại Thanh Hóa và Yên Bái, đoàn khảo sát đã ghi nhận thực tế các doanh nghiệp đều biết amiang trắng gây độc hại cho sức khỏe con người và các công ty đều có chiến lược hoặc đã chuyển đổi sang sản xuất tấm lợp không amiang hay đa dạng hóa sản phẩm.

Bên cạnh đó, chuyến khảo sát cũng ghi nhận môi trường lao động ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người công nhân do dây chuyền sản xuất thủ công chưa được tự động hóa. Tấm lợp amiang được sản xuất và cung cấp chủ yếu cho người dân vùng núi, dân nghèo và Chương trình 135 để phát cho hộ nghèo mấy năm trước. Trong vòng 4-6 tháng gần đây, sức tiêu thụ tấm lợp có amiang đều sụt giảm.

Nghiên cứu cũng cho thấy tấm lợp amiang hiện rất phổ biến tại cộng đồng với hơn 85% sử dụng tấm lợp amiang, trong đó xấp xỉ 50% số có mái nhà lợp bằng tấm lợp amiang. Chỉ có khoảng 1/3 người dân có nghe thông tin về amiang nhưng chưa đến ¼ người dân nghe nói đến amiang có trong tấm lợp và chỉ 5% người dân biết tác hại của amiang với sức khỏe và môi trường.

Sau khi tiếp cận thông tin tác hại của amiang, 2/3 hộ gia đình đang sử dụng tấm lợp amiang sẽ thay bằng vật liệu an toàn khác và khoảng 75% hộ gia đình chấp nhận vay vốn để chuyển đổi.

Ông Furuya, Tổng Thư ký A-BAN, Trung tâm Nguồn lực y tế và An toàn vệ sinh y tế Nhật Bản chia sẻ, kinh nghiệm của Nhật Bản và các nước châu Á cho thấy việc thành lập Liên minh của các nhà khoa học, nạn nhân và sự ủng hộ của các bộ liên quan đã thúc đẩy hiệu quả lộ trình cấm sử dụng amiang.

Ông Furuya cho biết, kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy sự đồng thuận và hợp tác giữa các Bộ, ngành liên quan với các nhà khoa học và nạn nhân sẽ tạo ra tác động hiệu quả đến Chính phủ đưa ra quyết định cấm sử dụng amiang.

Tại hội thảo, các đại biểu thảo luận và đưa ra đề xuất quy chế thành lập và hoạt động của VN- BAN cùng với bản kiến nghị và chiến lược hành động trong giai đoạn 2015 - 2017.

Phương Anh