Theo thống kê của Bộ Y tế, tính đến hết tháng 5/2013, cả nước có khoảng 213.313 người nhiễm HIV. Hình thái lây truyền HIV qua đường tình dục đang có xu hướng ngày càng tăng cao so với qua đường máu. Bên cạnh đó, Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) cảnh báo, nguồn lây HIV từ tiêm chích ma tuý cũng là nguyên nhân phổ biến với tỉ lệ nhiễm HIV trong số người tiêm chích ma túy là hơn 24%, tại một số tỉnh con số này lên tới 60%.

Ông Đoàn Hữu Bảy, Phó Vụ trưởng Vụ Văn xã, Văn phòng Chính phủ, nhận định: Mặc dù các chính sách và văn bản quy phạm pháp luật về HIV đã có nhiều tiến bộ, song vẫn còn một số tồn tại như các quy định của pháp luật, cơ chế chính sách liên quan đến công tác phòng, chống AIDS và tệ nạn ma tuý, mại dâm chưa đồng bộ, nhất quán; việc triển khai thực hiện các văn bản pháp luật, cơ chế chính sách còn chậm, chưa đáp ứng được yêu cầu và đòi hỏi thực tiễn và việc kiểm tra, phát hiện chưa thường xuyên, kịp thời, xử phạt chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe.

Chị Ngô Thị Mộng Linh, một đồng đẳng viên tại TP Hồ Chí Minh, cho biết, người có H hiện vẫn khó hoà nhập cộng đồng và khó khăn lớn nhất là họ không biết tìm nơi để tự bảo vệ. Chị Linh kể: “Năm 2011, tôi làm việc cho Nhóm Tự lực, buổi tối phục vụ quán cà phê. Sau khi xuất hiện với vai trò là 1 trong 50 nhân vật tại Triển lãm Ảnh “Đối mặt với ma tuý” của nhiếp ảnh gia Phạm Hoài Thanh, tôi bất ngờ bị đuổi việc. Thất vọng hơn là các đồng nghiệp kỳ thị về việc tôi nhiễm HIV”.

May mắn là, sau cú sốc đó, chị Linh đã tìm được sự hỗ trợ pháp lý từ người điều phối Nhóm Tự lực. Sau khi đệ đơn khiếu nại tới các cơ quan chức năng như Hội Liên hiệp Phụ nữ quận, Phòng Lao động quận, chị Linh đã được chủ cơ sở bồi thường 3 tháng tiền lương, xin lỗi công khai và mời trở lại làm việc. “Nhiều người có H không có thông tin như tôi để tìm đến sự trợ giúp pháp lý, bởi đa số vẫn mặc cảm về bản thân, cũng như không hiểu biết về quyền lợi và các cơ sở bảo vệ mình. Mong rằng các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội cần mở rộng quyền pháp lý, tập huấn quyền công dân của người có H khi bị kỳ thị đối xử”, chị Linh nói.

Tại hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Dự án Sáng kiến Chính sách Y tế của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID/HPI) diễn ra mới đây, ông Joakim Parker, Giám đốc USAID Việt Nam cho biết, 5 năm triển khai (từ năm 2008) với tổng kinh phí tài trợ trên 500 triệu USD, USAID/HPI đã hỗ trợ Chính phủ, xã hội dân sự và các bên liên quan khác trong việc thúc đẩy xây dựng luật pháp, chính sách, kế hoạch và chương trình dựa trên bằng chứng và thực hành tốt nhất về dự phòng, chăm sóc, điều trị và giảm tác động của HIV/AIDS.

 Dự án đã giúp Việt Nam sửa đổi và ban hành 13 chính sách về HIV/AIDS. Tác động của các chính sách này đang tạo sự thay đổi phương thức cai nghiện ma tuý tại Việt Nam, hướng đến việc điều trị cai nghiện tự nguyện tại cộng đồng và đang mở rộng chương trình bao cao su trong dự phòng HIV cho những người bán dâm và khách hàng của họ.

Các cán bộ Dự án USAID/HPI cũng đã tập huấn cho 65 Nhóm Tự lực của những người có HIV/AIDS nhằm giúp họ lãnh đạo và quản lý nhóm tốt hơn. Bên cạnh đó, dự án cũng cung cấp các dịch vụ trợ giúp pháp lý liên quan đến HIV/AIDS cho hơn 5.000 người và hợp tác với Chính phủ Việt Nam để chuyển đổi các dịch vụ trợ giúp pháp lý, từ chỗ là các cơ sở trợ giúp đơn lẻ trở thành mô hình lồng ghép trong hệ thống trợ giúp pháp lý trên toàn quốc của Bộ Tư pháp…

Bác sĩ Nguyễn Văn Định, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS Nghệ An cho biết: Những người sống chung với HIV là nhóm đối tượng dễ bị bỏ quên nhất. Đó là những người vợ, con của người có H luôn phải sống trong sự kỳ thị, không có cơ hội tìm việc làm, không được đến trường… Để người nhiễm HIV và sống chung với HIV được đối xử công bằng hơn, Dự án USAID/HPI đã thành lập các trung tâm trợ giúp pháp lý để tư vấn và hỗ trợ pháp lý cho những người nhiễm và/hoặc người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS và gia đình của họ ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Chị Phạm Thị Minh, điều phối viên thực địa quận Đống Đa và quận Hai Bà Trưng của TP Hà Nội cho biết thêm: Dự án đã cung cấp bao cao su để giúp bạn tình an toàn hơn, không bị dương tính với HIV. Tổ chức các hoạt động hỗ trợ giúp họ tự tin hơn, yêu quý bản thân hơn, tạo điều kiện để các chị em có tiếng nói trong gia đình, thu nhập bảo đảm. Trong số 1.500 chị em thì chỉ có 3 bạn tình từ âm tính với HIV chuyển sang dương tính do không chủ động phòng tránh.

Ông Joakim Parker cam kết: “HPI sắp kết thúc nhưng hỗ trợ của USAID cho phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam thì vẫn tiếp tục. Tôi cũng hy vọng chúng ta có thể nối tiếp những gì HPI có thể làm trong tương lai”.

Thanh Phương