Những con ngựa trưởng thành được chăm sóc tại trại chăn nuôi Suối Dầu. ẢNH: VT

Chúng không phải là ngựa đua, cũng chẳng phục vụ du lịch, mà mang trên mình một sứ mệnh âm thầm nhưng lớn lao: hiến máu cho y học, góp phần cứu sống hàng triệu con người.

 Ngôi nhà chung của những “chiến binh thầm lặng”

Trại chăn nuôi Suối Dầu là cơ sở chăn nuôi động vật thí nghiệm lâu đời và có quy mô lớn nhất Việt Nam, trực thuộc Viện Vắc-xin và Sinh phẩm y tế (IVAC). Giữa không gian yên tĩnh của vùng bán sơn địa, những dãy chuồng ngựa kéo dài hàng trăm mét hiện lên gọn gàng, sạch sẽ. Mỗi con ngựa được nuôi trong một ô riêng, có chế độ ăn uống, sinh hoạt và theo dõi sức khỏe nghiêm ngặt như những “bệnh nhân đặc biệt”.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh, Trưởng trại chăn nuôi Suối Dầu tự tay cho ngựa ăn cỏ. ẢNH: VT

Khi sương sớm còn vương trên thảm cỏ, các nhân viên chăm sóc đã bắt đầu một ngày làm việc quen thuộc. Những bó cỏ xanh được cắt từ khu trồng riêng trong trại, lựa chọn kỹ lưỡng để phục vụ bữa sáng cho đàn ngựa. Trung bình mỗi con ăn từ 18–22 kg cỏ tươi mỗi ngày, kèm theo 2,5–3 kg thức ăn tinh được phối trộn từ cám, gạo, ngô, đậu nành cùng các vi chất dinh dưỡng cần thiết. Nước uống, máng ăn, chuồng trại đều được vệ sinh thường xuyên, bảo đảm tiêu chuẩn sạch tuyệt đối.

Vào những ngày nắng đẹp, đàn ngựa được thả ra bãi cỏ rộng hàng chục hecta trước khuôn viên trại. Chúng thong dong gặm cỏ, chạy nhảy tự do, để rồi khi chiều buông lại lần lượt trở về chuồng, được tắm mát, chải lông cẩn thận trước bữa ăn tối. Nhịp sống ấy lặp lại mỗi ngày, đều đặn và yên bình, như cách trại Suối Dầu gìn giữ sức khỏe cho những “chiến binh thầm lặng”.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh, Trưởng trại chăn nuôi Suối Dầu ân cần bên những chú ngựa thông minh, chẳng khác gì những người bạn. ẢNH: VT

Ông Nguyễn Long Hồ, người đã có hơn 30 năm gắn bó với công việc chăm sóc ngựa tại đây, cho biết đàn ngựa được theo dõi sức khỏe hằng ngày. “Ngựa là loài vật rất thông minh, có cảm xúc và dễ gắn bó với con người. Chỉ cần thấy một con có biểu hiện mệt, bỏ ăn hay thay đổi hành vi, chúng tôi sẽ tách riêng để theo dõi, điều trị ngay”, ông Hồ chia sẻ.

Sứ mệnh cứu người từ những giọt máu

Hàng chục cái Tết đã trôi qua, những người chăm sóc ngựa vẫn thay nhau trực trại, bởi với họ, ngựa khỏe thì mới cứu được người. Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh, Trưởng trại chăn nuôi Suối Dầu, toàn bộ đàn ngựa tại đây được tuyển chọn và nuôi dưỡng theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt ISO và GMP. Ngựa đưa vào trại phải đạt nhiều tiêu chí khắt khe: từ 4–6 tuổi, trọng lượng trên 230 kg, không dị tật, không mắc bệnh lý, các chỉ số huyết học và sinh hóa đều đạt yêu cầu.

Mỗi con ngựa khi đủ điều kiện sẽ được cấp một mã số riêng, lập hồ sơ theo dõi chi tiết từ sức khỏe đến phản ứng tâm lý. Sự chăm sóc tỉ mỉ ấy nhằm phục vụ cho một mục tiêu đặc biệt: khai thác kháng thể để sản xuất huyết thanh điều trị các bệnh nguy hiểm như uốn ván, bạch hầu, dại và huyết thanh kháng nọc rắn.

Cán bộ Viện Vắc-xin và Sinh phẩm y tế kiểm tra tình hình sức khỏe cho ngựa trước khi lấy máu điều chiết huyết thanh kháng độc. Ảnh: VT

Khi lượng kháng thể trong máu đạt yêu cầu, các bác sĩ tiến hành lấy máu theo tỷ lệ khoảng 1,5% trọng lượng cơ thể ngựa, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật nhằm bảo đảm an toàn và nhân đạo. Trung bình mỗi con ngựa được khai thác huyết thanh trong 3–5 năm, mỗi năm khoảng 9 lần. Sau khi lấy máu, ngựa tiếp tục được theo dõi, bồi dưỡng để phục hồi sức khỏe, bảo đảm không bị ảnh hưởng lâu dài.

Phần huyết tương thu được sẽ được kiểm soát chặt chẽ, tách chiết kháng thể đặc hiệu trước khi chuyển về IVAC để tinh chế. Với đàn ngựa hiện có, mỗi năm trại Suối Dầu cung cấp hơn 12.000 lít huyết thanh thô, phục vụ sản xuất các loại huyết thanh điều trị thiết yếu cho hệ thống y tế trong nước.

Từ những giọt máu thầm lặng ấy, nhiều sinh mạng đã được níu giữ. Năm 1999, IVAC lần đầu tiên sản xuất thành công huyết thanh kháng nọc rắn hổ mang đất và rắn lục tre tại Việt Nam. Từ đó đến nay, các sản phẩm huyết thanh của IVAC không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn từng bước mở rộng ra thị trường khu vực, góp phần cứu sống hàng chục nghìn bệnh nhân.

Ít ai biết rằng, trại chăn nuôi Suối Dầu chính là một di sản khoa học quý giá, được đặt nền móng từ năm 1896 bởi bác sĩ Alexandre Yersin. Hơn một thế kỷ trôi qua, nơi đây vẫn lặng lẽ tiếp nối con đường mà ông từng mở: dùng khoa học và y học để bảo vệ con người.

Giữa nhịp sống hiện đại, những con ngựa ở Suối Dầu vẫn ngày ngày hiến mình cho y học, không ồn ào, không được gọi tên. Nhưng chính sự hy sinh âm thầm ấy đã làm nên một giá trị bền bỉ, nhân văn, để mỗi mùa xuân về, người ta có thể tin rằng đâu đó, giữa nắng gió Khánh Hòa, vẫn có những “chiến binh” lặng lẽ giữ sự sống cho con người.