Bà Trương Thị Ngọc Ánh, Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQVN cho rằng, biện pháp căn cơ nhất để giám sát Luật PCTHTL là tăng cường giám sát của nhân dân. Đây là mô hình rất ấn tượng. UBTƯMTTQVN đề nghị mặt trận các địa phương nghiên cứu mô hình này để áp dụng. Đề nghị Hội Y tế Công cộng Việt Nam và Quỹ PCTHTL cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để triển khai mô hình này.

Ông Đoàn Tấn Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, Đồng Tháp là một trong những địa phương được Hội Y tế Công cộng Việt Nam đánh giá thực hiện hiệu quả mô hình người cao tuổi tình nguyện PCTHTL và là một trong những địa phương đã triển khai tốt và mang lại hiệu quả.

Theo ông Đoàn Tấn Bửu, dân số Đồng Tháp bắt đầu già hóa từ 2011 và chúng ta chỉ có 18 năm trước khi chuyển sang cơ cấu dân số già. Khi đó, lực lượng người cao tuổi càng nhiều hơn nữa. Nếu sớm áp dụng mô hình này để đón đầu, chúng ta có thể có thêm một lực lượng nòng cốt cho phát triển cộng đồng. Đây chính là lý do để chúng ta triển khai mô hình dựa vào người cao tuổi tình nguyện càng sớm càng tốt.

Theo Quỹ PCTHTL, Luật PCTHTL có hiệu lực từ ngày 1/5/2013, bước đầu có hiệu quả. Cụ thể, tỷ lệ sử dụng thuốc lá đã giảm. Tỷ lệ nam giới hút thuốc giảm 2,1% (từ 47,4% xuống 45,3%), tỷ lệ nữ giới hút thuốc giảm 0,3% (từ 1,4% xuống 1,1%).

Tỷ lệ hút thuốc chung ở khu vực thành thị giảm 2,7% (từ 23,3% xuống 20,6%). Trong đó, tỷ lệ này ở nam giới giảm 5% (từ 47,7% xuống 42,7%). Qua 4 năm triển khai các hoạt động PCTHTL, đến nay đã tăng tỷ lệ người hút thuốc được tư vấn về phương pháp bỏ thuốc. Theo báo cáo này, tỷ lệ người hút thuốc lá được nhân viên y tế tư vấn bỏ thuốc tăng 10,8% (từ 29,7% lên 40,5%).

Tuy nhiên, việc thực thi Luật vẫn còn những điểm bất cập. Ở nhiều địa điểm công cộng, hiện tượng phơi nhiễm với khói thuốc thụ động còn phổ biến, đặc biệt là ở nhà hàng, quán bar và các quán cà phê. Thuốc lá vẫn được bày bán khắp nơi, mọi người đều dễ dàng có thuốc lá hút. Bên cạnh đó, ý thức tuân thủ quy định cấm hút thuốc nơi công cộng của nhiều người còn chưa tốt, người không hút thuốc cũng chưa dám lên tiếng nhắc nhở hành vi hút thuốc không đúng nơi quy định; công tác thanh tra, kiểm tra thực hiện Luật PCTHTL chưa được thường xuyên.

Điều này đòi hỏi nỗ lực không ngừng của các bên liên quan đến thực thi chính sách không khói thuốc. Thêm vào đó, các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy, xu hướng gia tăng của vi phạm quy định về cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá. Mặc dù tỷ lệ người hút thuốc giảm nhưng chưa đáng kể cho thấy còn nhiều việc phải làm để tăng cường hiệu quả của Luật PCTHTL.

Báo cáo của Quỹ PCTHTL về “Tổng quan thực hiện Luật PCTHTL tại Việt Nam” cũng cho thấy cần tập trung thanh kiểm tra tại địa điểm công cộng, đặc biệt là về ý thức tuân thủ pháp luật của người đứng đầu/quản lý địa điểm vi phạm. Tăng cường phối hợp liên ngành và kết hợp truyền thông trước và sau mỗi đợt thanh tra, kiểm tra. 

Bên cạnh đó, mô hình người cao tuổi tình nguyện PCTHTL cho thấy vai trò quan trọng của MTTQVN ở tuyến tỉnh và các tổ chức thành viên trong giám sát việc thực hiện Luật PCTHTL và các giải pháp/mô hình hiệu quả có thể áp dụng tại địa phương, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng khỏi tác hại của hút thuốc và khói thuốc thụ động.

Ngọc Diệp