Vụ bê bối sữa nhiễm khuẩn là một “vết đen” làm mờ đi phần nào hình ảnh của một nền kinh tế xanh, sạch và tổn thương lòng tin của người tiêu dùng vào những tiêu chuẩn được cho là đáng tin cậy nhất. Ảnh minh họa: http://www.scmp.com

Những động thái này tiếp tục là cơn sóng dữ nối tiếp vào vụ bê bối sữa nhiễm bẩn mà tập đoàn sữa lớn nhất New Zealand đang ra sức khắc phục. Không chỉ làm sụt giảm doanh số của các tập đoàn sữa, xói mòn niềm tin của người tiêu dùng, các sự kiện này còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh tiếng “xanh, sạch” của ngành Công nghiệp thực phẩm New Zealand.

Bê bối của một ngành Công nghiệp “sạch”

Vụ việc bắt đầu từ ngày 3/8/2013, khi Tập đoàn Sữa Fonterra của New Zealand thông báo phát hiện trong một số lô sữa protein cô đặc (được gọi là whey protein concentrate - WPC) của họ có chứa vi khuẩn clostridium botulinum có thể gây ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng cho người sử dụng. 

Công ty này cho biết, nạn nhân bị nhiễm clostridium botulinum thường có triệu chứng nôn mửa và tiêu chảy, sau đó có thể dẫn tới liệt, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Mức độ nhiễm khuẩn nặng hay nhẹ tùy vào độ tuổi và lượng sản phẩm tiêu thụ. Điều này càng trở nên nguy hiểm vì những sản phẩm nhiễm khuẩn lại được dùng để sản xuất sữa bột công thức dành cho trẻ sơ sinh, cùng với đồ uống dành cho người chơi thể thao và nhiều sản phẩm khác. 

Giám đốc Điều hành Fonterra Theo Spierings cho biết, tập đoàn này phát hiện dấu hiệu đáng ngờ về lô WPC ngay từ thời điểm sản xuất, song khả năng nhiễm khuẩn thì chỉ được biết đến vào tháng 3 năm nay. Nguyên nhân đến từ một đường ống của nhà máy sản xuất ra lô hàng này tại Waikato, một đảo phía Bắc của New Zealand, không bảo đảm vệ sinh. 

Theo hồ sơ của Fonterra, 3 lô hàng WPC sản xuất tháng 5/2012 đã được chuyển cho 8 công ty đối tác tại các nước Australia, Trung Quốc, Malaysia, Saudi Arabia, Thái Lan và Việt Nam. Số nguyên liệu này đã được chế biến thành gần 1.000 tấn sản phẩm nhiễm khuẩn tiêu thụ trên nhiều thị trường.

Tháng 8 có thể coi là tháng “u ám” đối với Tập đoàn Sữa Fonterra nói riêng và cả ngành Thực phẩm New Zealand nói chung. 

Trong khi những bê bối trong việc sữa nhiễm bẩn chưa hết “nóng”, Fonterra lại bị Ủy ban Phát triển và Cải tổ Quốc gia Trung Quốc (NDRC) phạt gần 720.000 USD vì bán phá giá các sản phẩm sữa cho trẻ em ở thị trường Trung Quốc. Quyết định được đưa ra sau khi NDRC công bố các bằng chứng cho thấy tất cả các mặt hàng sữa trẻ em của Fonterra tại thị trường này đã đội giá thêm 30% kể từ năm 2008, thời điểm người dân Trung Quốc “rúng động” cũng vì thông tin sữa bột cho trẻ em sản xuất trong nước bị nhiễm melamine có thể gây suy thận và tử vong. 

Ở trong nước, Bộ Công nghiệp cơ bản New Zealand cũng ra quyết định thu hồi giấy phép xuất khẩu đối với 4 lô lactoferrin - một thành phần để chế biến các sản phẩm sữa khác - do phát hiện hàm lượng nitrat cao hơn mức cho phép. Các lô hàng này do Công ty Westland Milk Products, là đối thủ cạnh tranh của Tập đoàn Fonterra, sản xuất để xuất sang thị trường Trung Quốc. Những sự kiện nối tiếp khiến sóng gió đối với ngành Sữa của New Zealand càng thêm dữ dội.

Các biện pháp ứng phó

Sau khi tiến hành thu hồi số hàng nhiễm khuẩn, Tập đoàn Fonterra đã lên tiếng xin lỗi người tiêu dùng. Gary Romano - Giám đốc Điều hành phụ trách các sản phẩm sữa New Zealand của hãng cũng xin từ chức. 

Thủ tướng New Zealand John Key đã mạnh mẽ chỉ trích tập đoàn này quá chậm trễ trong việc đưa ra cảnh báo về các sản phẩm nhiễm vi khuẩn. Trước nguy cơ sụt giảm uy tín nghiêm trọng, Chính phủ New Zealand đã quyết định vào cuộc bằng việc gấp rút soạn thảo một dự luật mới về điều tra để trình lên Quốc hội, tạo điều kiện để Chính phủ tiến hành một cuộc điều tra riêng về vụ việc này. Khi dự luật được chấp thuận, Chính phủ mới có quyền buộc các nhân chứng cung cấp bằng chứng hoặc buộc các công ty, các tổ chức Chính phủ tiết lộ các thông tin liên quan. 

Bộ trưởng Phát triển Kinh tế New Zealand Stephen Joyce thừa nhận việc Chính phủ áp dụng biện pháp can thiệp nói trên vào một công ty tư nhân là bất thường, song ông khẳng định đây là việc làm cần thiết để lấy lại lòng tin của người tiêu dùng toàn cầu. Thủ tướng John Key tuyên bố, ông muốn cuộc điều tra bắt đầu càng sớm càng tốt để kết thúc vào cuối năm nay. 

Dù sao, kế hoạch của Chính phủ New Zealand cũng chỉ là giải pháp “chữa cháy” bởi thông tin sữa nhiễm bẩn đã ngay lập tức có phản hồi. Cổ phiếu của Fonterra trên thị trường New Zealand rớt giá thảm hại, nhiều nước trên thế giới nhanh chóng đưa ra các biện pháp ứng phó. Đầu tiên là Trung Quốc, thị trường tiêu thụ các sản phẩm sữa lớn nhất của New Zealand đã thông báo cấm bán sản phẩm có liên quan đến các lô sữa không đạt tiêu chuẩn, ngừng nhập khẩu toàn bộ các sản phẩm sữa bột, đồng thời siết chặt kiểm tra ở biên giới đối với các sản phẩm sữa khác nhập khẩu từ New Zealand.

Sri Lanka cũng tạm thời cấm bán và phân phối tất cả các sản phẩm sữa của Tập đoàn Fonterra. Người dân tại đây còn tiến hành các cuộc biểu tình phản đối tập đoàn này do tiếp tục có thông tin sữa của Fonterra bị nhiễm phóng xạ. Mặc dù các kết quả độc lập được quốc tế công nhận bước đầu phủ nhận thông tin này, Fonterra vẫn phải đóng cửa trụ sở và nhà máy tại đây để bảo đảm an toàn cho nhân viên. 

Dù không nằm trong số các nước đã nhập sữa nhiễm khuẩn, Nga vẫn tiến hành thu hồi các sản phẩm sữa của Fonterra, gồm cả sữa công thức dành cho trẻ em, và khuyến cáo người tiêu dùng nước này không mua các sản phẩm của hãng trên. Động thái của Nga kéo theo các nước Belarus và Kazakhstan cũng đưa ra thông báo tương tự bởi 3 nước này có cùng một liên minh hải quan. 

Bộ Y tế Brunei đã thông báo với các nhà nhập khẩu, bán lẻ và người tiêu dùng về việc thu hồi cũng như cấm nhập khẩu, phân phối và tiêu thụ sản phẩm sữa của Fonterra.

Trong khi đó, Tập đoàn Thực phẩm Danone của Pháp đã ra lệnh thu hồi tất cả các sản phẩm của hãng này sử dụng nguyên liệu sữa bột do Fonterra cung cấp trên thị trường Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan và New Zealand. Thương hiệu Danone rất được ưa chuộng tại từ châu Âu sang châu Á và đang hiện diện tại 61 quốc gia trên toàn thế giới. Các nước khác như Australia, Singapore, Sri Lanka và Saudi Arabia, Thái Lan, Việt Nam cũng đã tiến hành thu hồi các sản phẩm sữa cho trẻ em chứa vi khuẩn độc hại.

Những thiệt hại “khó lường”

Từ lâu, New Zealand được thế giới biết đến với khẩu hiệu “hoàn toàn thuần khiết” trong lĩnh vực cung cấp thực phẩm chất lượng cao và an toàn. Vì thế, vụ bê bối sữa nhiễm khuẩn là một “vết đen”, làm mờ đi phần nào hình ảnh của một nền kinh tế xanh, sạch và tổn thương lòng tin của người tiêu dùng vào những tiêu chuẩn được cho là đáng tin cậy nhất.

Vụ bê bối chắc chắn gây ra những thiệt hại không nhỏ cho nền kinh tế New Zealand bởi xuất khẩu các sản phẩm sữa là một trong những nguồn thu chủ yếu của nước này. Theo số liệu của Chính phủ New Zealand, ngành Sữa đóng góp 2,8% GDP, chiếm tới 25% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của New Zealand. Trong tài khóa 2012, xuất khẩu sữa của New Zealand đạt 11,5 tỷ NZD (tiền New Zealand), trong đó 60% là bột sữa và 5,5% là WPC. Sau vụ bê bối của tập đoàn sữa lớn nhất nước này, nhiều quốc gia đã tạm ngừng nhập khẩu sữa từ New Zealand, trong đó không ít đối tác quan trọng như Trung Quốc hay Sri Lanka, khiến New Zealand có thể thiệt hại hàng chục triệu USD do xuất khẩu giảm. 

Năm 2012, Trung Quốc đã bỏ 2,8 tỷ NZD để mua về các sản phẩm sữa, chiếm 24,5% tổng lượng xuất khẩu sản phẩm này của New Zealand. Trong nửa đầu năm nay, Trung Quốc nhập 371.000 tấn sữa bột từ New Zealand, chiếm 83,3% tổng lượng nhập khẩu sản phẩm này. Vì thế, nếu tình trạng ngừng nhập khẩu sữa của New Zealand kéo dài có thể gây ra những tổn thất không cho ngành Sản xuất sữa của New Zealand và cũng ảnh hưởng khá lớn đến thị trường tiêu thụ sữa của các nước, đặc biệt là Trung Quốc. 

Fonterra là tập đoàn đứng thứ tư thế giới về sản xuất các sản phẩm sữa, mỗi năm cung cấp gần 2 triệu tấn sản phẩm ra thị trường. Do quy mô của Fonterra nói riêng và ngành Sữa của New Zealand nói chung, chiếm thị phần lớn trong nguồn cung sữa toàn cầu, nên việc tìm được nguồn cung thay thế về lâu dài cho các nhà sản xuất và người tiêu dùng là không đơn giản. Các nhà chức trách đang thực thi mọi biện pháp để xử lý vấn đề, nhưng Thủ tướng New Zealand John Key cũng thẳng thắn thừa nhận, thiệt hại sau vụ việc này đối với New Zealand rất khó đo lường.

Thu Hạnh