Nhân viên Khoa Xét nghiệm Sàng lọc máu phân tích kỹ thuật xét nghiệm. Ảnh: Nguyễn Nhuần

Kỹ thuật NAT được thực hiện trên máy xét nghiệm sinh học phân tử hoàn toàn tự động sàng lọc virus HBV, HCV, HIV cho độ chính xác cao, độ nhạy cao, đem hiệu quả rõ rệt trong việc rút ngắn thời gian cửa số phát hiện các virus. 

Theo GS Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, kỹ thuật này mở ra kỷ nghiên mới đảm bảo an toàn truyền máu, cung cấp nguồn máu an toàn kịp thời. 

Năm 1999, kỹ thuật NAT lần đầu được áp dụng trong xét nghiệm sàng lọc vi rút HCV. Năm 2002, Cơ quan FDA Hoa Kỳ công nhận kỹ thuật NAT xét nghiệm vi rút HBV, HCV và HIV được sử dụng trong sàng lọc đơn vị máu. Kết quả xét nghiệm sàng lọc virút HBV, HCV trong 10 năm triển khai xét nghiệm NAT tại 37 quốc gia ở các châu lục đã phát hiện khoảng 3.000 trường hợp nhiễm tác nhân gây bệnh, mà xét nghiệm huyết thanh học không phát hiện được.

Tại Việt Nam, năm 2007, Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương đã thử nghiệm kỹ thuật sinh học phân tử trong xét nghiệm đơn vị máu nhằm nghiên cứu tính khả thi và lợi ích của xét nghiệm này. 

Từ cuối năm 2014, Viện Huyết học Truyền máu Trung ương là đơn vị đầu tiên trên cả nước đã triển khai thành công kỹ thuật NAT trong xét nghiệm sàng lọc máu.

Năm 2015, Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương cũng là đơn vị đầu tiên trong cả nước chính thức cung cấp tất cả các đơn vị máu, chế phẩm máu đều được sàng lọc bằng xét nghiệm NAT.

GS Nguyễn Anh Trí cho biết thêm, ngoài việc tự động sàng lọc các virus như HIV, kỹ thuật xét nghiệm này còn trực tiếp phát hiện các ADN hoặc RNA của virus thông qua các nhân bản đoạn gen đặc hiệu của virus và sau đó xác định chính xác virus đã nhiễm, rút ngắn thời gian cửa sổ phát hiện virus lây nhiễm và cho kết quả có độ nhạy cao.

Nếu như trước kia, để phát hiện chính xác máu có bị nhiễm virus hay không, người ta sử dụng phương pháp xét nghiệm Elisa. Với phương pháp này, khoảng thời gian cửa sổ cho HIV là 3 tháng, còn viêm gan B là 85 ngày. Nhưng với việc áp dụng phương pháp này, khoảng thời gian cửa sổ cho xét nghiệm virus HIV chỉ còn 7 đến 10 ngàyi.

Dự kiến, trong năm 2016 cả nước tiếp nhận khoảng 1,3 triệu đơn vị máu và sẽ tăng lên 1,8 triệu đơn vị máu vào năm 2020, do đó việc đảm bảo an toàn truyền máu luôn được đặt lên hàng đầu, trong đó xét nghiệm sàng lọc máu, đảm bảo an toàn truyền máu là một trong những yếu tố quan trọng bậc nhất góp phần đạt được mục tiêu phát triển y tế của đất nước.

Phương Anh