Toàn cảnh buổi họp báo. Ảnh Phương Anh

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tâm thần phân liệt là một trong những nguyên nhân tàn phế hàng đầu thế giới. Ước tính toàn cầu có ít nhất 26 triệu người đang sống chung với tâm thần phân liệt.

So với người bình thường, người mắc bệnh tâm thần phân liệt tử vong sớm hơn 15-20 năm (chủ yếu do đồng thời mắc một bệnh thực thể nào đó và do hút thuốc), thất nghiệp nhiều hơn 6- 7 lần. Họ thường xuyên đối mặt với cảnh vô gia cư và các tổ chức tội phạm. Khoảng 5-10% bệnh nhân phải tự lo cuộc sống cho bản thân.

Tại Việt Nam ước tính có hơn 250 nghìn người mắc bệnh tâm thần phân liệt, những người này chủ yếu sống tại gia đình và không có việc làm. Đến hết năm 2013, Dự án bảo vệ Sức khỏe Tâm thần Cộng đồng và Trẻ em thuộc Chương trình mục tiêu Y tế Quốc gia đã quản lý và theo dõi tại cộng đồng 192.545 bệnh nhân tâm thần phân liệt.

Tại buổi họp báo, BS Lý Trần Tình, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hà Nội cho biết, số lượng bệnh nhân tâm thần gia tăng hàng năm, trong đó nguyên nhân do sử dụng bia, rượu. Theo ông Tình, loạn thần do rượu bia là vấn đề rất nóng cùng với loạn thần do sử dụng ma túy đá. Ở Việt Nam, 80% rượu là do người dân tự nấu, những rượu này chưa loại bỏ được một số chất độc vì vậy gây nhiều ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần, đặc biệt là ảnh hưởng xấu đến chức năng gan. Trước đây 70% người tâm thần trước khi đến bệnh viện đều đi cúng bái trước đó, và đa phần đều đến muộn sau hai năm mắc bệnh.

Theo BS La Đức Cương, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương, việc điều trị bệnh nhân tâm thần phân liệt đang đi theo hướng ngày càng lấy bệnh nhân làm trung tâm hơn, mang tính phối hợp hơn và có hiệu quả hơn. Các nhà chuyên môn cũng phải “”sống chung với bệnh tâm thần”. Không ít người chung thân với nghề chăm sóc và điều trị người bệnh tâm thần cho đến lúc về hưu. Họ cũng cảm nhận nhiều khó khăn trong phát hiện và chẩn đoán, khó khăn giải quyết các yếu tố nguy cơ liên quan, khó khăn mà các bệnh nhân và thân nhân gặp phải. Đặc biệt là khó khăn trong việc xóa bỏ kỳ thị và phân biệt đối xử của xã hội đối với người bệnh  và trở ngại trong việc hồi phục và tái hòa nhập xã hội.

Bs Cương cho biết thêm, hiện đội ngũ thầy thuốc chăm sóc sức khỏe tâm thần ở nước ta còn thiếu khoảng 300 bác sĩ. Dự báo 2 năm nữa con số này sẽ lên tới 500 người. Nguyên nhân của tình trạng này là do hoạt động trong lĩnh vực này còn nhiều khó khăn về môi trường và điều kiện làm việc. Trong khi đó, sự phối hợp liên ngành trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng chưa hiệu quả, gánh nặng chỉ thuộc về một số ngành và gia đình người bệnh.

Là người gắn bó với Việt Nam 20 năm qua, GS Harry Minas (Đại học Melbourne, Úc), chuyên gia sức khỏe tâm thần quốc tế chia sẻ, Việt Nam đang quan tâm hơn tới vấn đề sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, cần phải tăng thêm những cam kết đầu tư để cải thiện chất lượng dịch vụ, đặc biệt là cải thiện hệ thống thông tin về sức khỏe tâm thần nhằm đảm bảo chất lượng lập kế hoạch, giám sát và đánh giá các dịch vụ sức khỏe tâm thần ở Việt Nam. Điều đó bao gồm sự cần thiết phải xây dựng bộ  luật về sức khỏe tâm thần, một chính sách quốc gia về sức khỏe tâm thần, cũng như việc thiết lập một đơn vị sức khỏe tâm thần đủ mạnh trong Bộ Y tế.

Chủ đề của ngày Sức khỏe Tâm thần thế giới 10/10 năm nay  được Liên đoàn Sức khỏe Tâm thần Thế giới  chọn là “Sống chung với tâm thần phân liệt”. Đây cũng là trọng tâm mà Tổ chức Y tế thế giới muốn nhấn mạnh về một cuộc sống khỏe mạnh với tâm thần phân liệt.

Phương Anh