(Thanh tra) - Đông đảo người dân tại 3 xã Lại Xuân, Kỳ Sơn, Liên Khê như đang “ngồi trên đống lửa” bởi quyết định của UBND TP Hải Phòng cho phép Liên hiệp Hợp tác xã Khai thác chế biến khoáng sản Cường Thịnh vận hành thử Nhà máy Sản xuất bột nhẹ cao cấp, phụ phẩm đất đèn và gạch siêu nhẹ (sau đây gọi là nhà máy đất đèn) được đặt tại trung tâm của 3 xã, có thể sẽ ảnh hưởng ô nhiễm môi trường đến hàng vạn hộ dân.
Theo phản ánh của các hộ dân: Năm 2011, nhà máy đã phải tạm dừng hoạt động vì chưa hoàn thiện đầy đủ các thủ tục pháp lý, chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Đặc biệt, quá trình vận hành thử đã “vấp phải” sự phản ứng quyết liệt từ phía nhân dân vì cho rằng nhà máy đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ảnh hưởng đến hàng ngàn hộ dân của 3 xã sống xung quanh.
Kể về lần vận hành thử của nhà máy, chị Trần Thị Thoa, 27 tuổi, trú tại thôn 9, xã Lại Xuân, chỉ cách nhà máy chỉ vài trăm mét nhớ lại: Khoảng 13/12/2010, tôi đang cho con trai mới 18 tháng tuổi uống sữa trong nhà, bỗng thấy một mùi khó chịu, sặc sụa lùa đến. Cháu bé bắt đầu nôn uồng ộc sữa vừa uống và xuất hiện hiện tượng khó thở. Chưa hiểu lý do tại sao, chị tá hỏa chạy ra thì thấy nhà máy thải khói nghi ngút. Chạy sang hàng xóm, cháu nhỏ nhà bên cũng đang trong tình trạng tương tự.
Chị Thoa đã đến nhà máy, yêu cầu lãnh đạo Liên hiệp Hợp tác xã dừng vận hành bởi khói từ nhà máy đang làm con chị nghẹn thở và gia đình chị cũng không thể nào chịu được thì nhận được câu trả lời từ nhân viên: “Bao nhiêu nhà xung quanh không làm sao thì không chết người đâu mà sợ”.
Trong khi đang tranh cãi, chị Thao bắt đầu cảm thấy chân tay tê dại, mất dần cảm giác và ngất tại chỗ.
Ngay sau đó, chị Thoa được đưa tới Bệnh viên Đa khoa huyện Thủy Nguyên chữa trị. Theo Đơn thuốc MS 17D/BV-01 ngày 13/12/2010, chị Thoa được chẩn đoán bị nhiễm khí độc, trụy mạch. Tình trạng khi được chuyển đến viện là đau tức ngực, khó thở, thở dốc, đau đầu, choáng váng, nôn nao, chân tay bị tê, mạch nhanh, nhỏ…
Những ngày tiếp theo, chị Thoa đóng cửa chặt trong nhà để tránh khói thải từ nhà máy.
Tuy nhiên, ngày 16/12/2010, chị Thoa tiếp tục ngất lịm do hít phải khói thải. Chị được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Thủy Nguyên trong tình trạng co giật, khó thở, buồn nôn, choáng váng, chân tay run lạnh. Bác sĩ tại đây đã phải cho chị Thoa thở ô xy, tiêm giãn phế quản, thải khí độc, tiêm chống phù nề não. Chị Thoa được chẩn đoán bị nhiễm khí độc nặng.
Tương tự, trường hợp chị Bùi Thị Vân, 28 tuổi, trú tại thôn Lại Xuân cũng được chuẩn đoán nhiễm khí độc nặng với tình trạng tương tự như: Tức ngực, khó thở, choáng váng, chân tay run, người lạnh.
Theo phản ánh, trong thời gian nhà máy vận hành thử, nhiều trường hợp khác cũng bị rơi vào tình trạng tương tự do hít phải khói thải.
Phiếu khám bệnh do người dân cung cấp. Ảnh (chụp lại): Hoàng Long
Mặc dù tình trạng ô nhiễm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của gia đình chị cùng nhiều hộ dân khác, nhưng từ đó tới nay, Liên hiệp Hợp tác xã Khai thác chế biến khoáng sản Cường Thịnh luôn có thái độ thoái thác trách nhiệm, không hề đến thăm hỏi hay bồi thường tổn hại về sức khỏe cho người dân.
Ông Trần Văn Thủy, trú tại xã Lại Xuân cho biết, khói bốc lên từ nhà máy ban đầu có màu đen rồi dần chuyển sang màu ngả vàng. Khói thải có mùi khét lẹt, tanh tanh và nồng nặc, chỉ bay là là dưới mặt đất rồi luồn vào từng ngóc ngách của các hộ gia đình. Người lớn hay trẻ con hít phải lập tức bị tức ngực, khó thở, buồn nôn, nếu hít nhiều sẽ bị choáng hoặc ngất.
Theo ông Bùi Văn Dĩnh, trú tại xã Kỳ Sơn phản ánh, những gia đình ở gần nhà máy chịu ảnh hưởng ít nghiêm trọng hơn so với những gia đình ở xa. Do khói từ các cột khói được cuốn lên cao, rồi tỏa ra theo chiều gió, bao phủ cả một khu vực. Trong khi, nhà máy lại được đặt giữa trung tâm 3 xã Lại Xuân, Kỳ Sơn, Liên Khê mức độ ảnh hưởng là rất lớn.
Bức xúc trước tình trạng ô nhiễm môi trường, đông đảo các hộ dân đã kéo đến bao vây nhà máy, bày tỏ thái độ gay gắt về tình trạng ô nhiễm khí thải, đồng thời yêu cầu nhà máy tạm dừng vận hành. Thời điểm đó, tình hình an ninh trong khu vực có những biểu hiện phức tạp, khiếu kiện đông người, vượt cấp, kéo dài.
Trước phản ứng gay gắt từ phía người dân, ngày 1/8/2011, UBND huyện Thủy Nguyên đã chỉ đạo cơ quan chức năng của huyện phối hợp với UBND xã Lại Xuân tiến hành kiểm tra thực tế. Qua kiểm tra hồ sơ thủ tục và thực tế, hiện trạng cho thấy ông Đồng Minh Túy, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Liên hiệp Hợp tác xã đã xây dựng nhà máy và tổ chức vận hành trong khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Ngay sau đó, huyện đã ra Thông báo số 278/TB-UBND yêu cầu ông Túy dừng các hoạt động của nhà máy. UBND huyện đã phối hợp cùng các sở, ngành liên quan có báo cáo gửi UBND TP. Đồng thời, huyện đã chỉ đạo tiếp tục kiểm tra lập hồ sơ báo cáo, xử lý vi phạm hành chính về hành vi xây dựng và vận hành thử nghiệm trái phép đối với ông Đồng Minh Túy và Liên hiệp Hợp tác xã theo quy định của pháp luật.
Dây chuyền của nhà máy đất đèn chuẩn bị được đưa vào vận hành. Ảnh: Hoàng Long
Sau gần 2 năm bị đình chỉ hoạt động, Sở Tài nguyên và Môi trường lại trình Văn bản số 242/STNMT-BVMT ngày 4/2/2013 đề nghị UBND TP cho phép Liên hiệp Hợp tác xã Khai thác chế biến khoáng sản Cường Thịnh được vận hành thử nhà máy đất đèn trong thời gian 15 ngày để vận hành các công trình bảo vệ môi trường, quan trắc môi trường, thu thập các thông tin, căn cứ đề lập Đề án Bảo vệ môi trường chi tiết trình UBND TP phê duyệt.
Văn bản này cũng nêu rõ, hiện nay chủ đầu tư đã lắp đặt xong thiết bị máy móc giai đoạn I (đây là giai đoạn xây dựng cơ sở hạ tầng, lắp đặt hệ thống dây chuyền sản xuất lò chính lấy khí CO2 - khí nóng và sản phẩm phụ là đất đèn và một số công trình phụ trợ) của nhà máy và tiến hành chạy thử ngày 16/1/2010. Nhà máy trên thuộc đối tượng phải lập Đề án Bảo vệ môi trường chi tiết trình TP phê duyệt.
Tiếp đó, UBND TP đồng ý với đề nghị Sở Tài nguyên và Môi trường; đồng thời giao Sở này chủ trì cùng UBND huyện Thủy Nguyên, UBND xã Lại Xuân tổ chức giám sát chặt chẽ việc vận hành thử nghiệm các công trình bảo vệ môi trường, quan trắc môi trường.
Trao đổi với PV Báo Thanh tra, các hộ dân cho biết đang hết sức hoang mang về ý kiến của Sở Tài nguyên và Môi trường và quyết định của UBND TP khi cho nhà máy đất đèn tiếp tục vận hành thử. Lần vận hành thử trước khói thải từ nhà máy đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống cũng như sức khỏe của nhân dân. Việc nhà máy đất đèn tiếp tục vận hành thử có thể gây ô nhiễm môi trường bao trùm cả một khu vực với hàng ngàn hộ dân đang sinh sống. “Bài học từ “làng ung thư Minh Đức”, chỉ cách đó vài cây số liệu có lặp lại hay không?”, một người dân lo lắng.
Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin về vụ việc.
Hoàng Long
