Để đưa ra quyết định bỏ thuốc lá là rất khó khăn đối với người hút thuốc. Ảnh: P.A

Theo các chuyên gia y tế, lợi ích của cai nghiện thuốc lá thì rất rõ ràng, nhưng việc cai thuốc lá lại không dễ chút nào. Cai thuốc không đơn giản chỉ là việc bỏ một thói quen lâu ngày. Nghiên cứu “Các yếu tố liên quan đến ý định bỏ thuốc lá” của nhóm nghiên cứu thuộc Trường Đại học Y khoa Tokyo Việt Nam, Trường Đại học Y tế công cộng và Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho thấy, chất nicotin trong thuốc lá chính là 1 chất gây nghiện, nó tác động lên não theo cách tương tự như heroin và cocain, tạo ra cảm giác sảng khoái. Do vậy, có rất nhiều người muốn bỏ thuốc lá và đã bỏ được thuốc lá dễ dàng trong lần cố gắng đầu tiên nhưng chẳng bao lâu sau lại tái nghiện.

Theo nhóm nghiên cứu, một trong những khó khăn có thể gặp phải khi bỏ thuốc lá là tình trạng tăng cân. Sự tăng cân là một trong những nguy cơ gây nên bệnh mạch vành, đồng thời ảnh hưởng xấu đến khía cạnh thẩm mỹ, nhất là phái nữ, do đó có thể gây trở ngại trong việc tham vấn bỏ thuốc lá. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy, ở những bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính có hút thuốc lá phần lớn đều kèm theo suy dinh dưỡng, khi đó tăng cân do cai thuốc lá lại trở thành điểm thuận lợi góp phần điều chỉnh tình trạng suy dinh dưỡng cho người bệnh.

Tại Việt Nam, nghiên cứu cắt ngang đầu tiên của Hội Y tế công cộng Việt Nam về “Tác động của cảnh báo trên thuốc đến ý định bỏ thuốc của người hút thuốc lá” trên 2.971 thanh niên hút thuốc từ 18 - 35 tuổi, chia làm 2 đợt nghiên cứu vào năm 2014 và 2015 đã ghi nhận mối quan hệ giữa cảnh báo hình ảnh và ý định bỏ thuốc lá của người hút thuốc lá có tồn tại và theo chiều hướng tích cực. Điều này cho thấy cảnh báo hình ảnh trên bao thuốc lá là một can thiệp đầy hứa hẹn không chỉ ở các nước đã phát triển mà còn ở các nước đang phát triển có thu nhập thấp.

Một nghiên cứu của Hội Y tế công cộng tại một số tỉnh, thành ở Việt Nam năm 2014 và 2015 triển khai tại 6 tỉnh cho thấy, tỷ lệ sử dụng thuốc lá của nghiên cứu năm 2015 giảm nhẹ hơn so với năm 2014 là 1,5%. Người hút thuốc lá đã hạn chế hút thuốc ở những nơi công cộng có biển báo cấm, đặc biệt là cơ quan Nhà nước, trường học, nhà trẻ và rạp chiếu phim. Mặc dù tỷ lệ ủng hộ việc triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cao nhưng do việc tuyên truyền tới người dân chưa mạnh nên việc thực thi Luật của người dân chưa cao, tỷ lệ thay đổi hành vi ở các khu vực công cộng chưa có sự thay đổi tích cực.

Kết quả một cuộc điều tra toàn quốc của cơ quan chức năng cho thấy, có khoảng 70% trong tổng số khoảng 15 triệu người hút thuốc có nhu cầu cai thuốc. Thực tế cho thấy, công tác cai nghiện thuốc lá đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người hút thuốc bỏ thuốc và nâng cao hiệu quả việc xây dựng môi trường không khói thuốc.

Năm 2015, Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá, Bộ Y tế đã thành lập Trung tâm Tư vấn cai nghiện thuốc lá tại Khoa Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai và mở đường dây nóng miễn phí 18006606 tư vấn cai nghiện thuốc lá. Thống kê cho thấy, sau gần 2 năm triển khai, tổng đài tư vấn cai nghiện đã nhận gần 16.000 cuộc gọi tư vấn cai nghiện thuốc lá, trong đó có khoảng 5.000 ca tư vấn thành công. Tuy nhiên, con số này so với số 15 triệu người hút thuốc lá còn quá nhỏ bé.

Theo khuyến cáo của WHO, việc can thiệp bỏ thuốc lá nên bắt đầu từ việc đánh giá ý định bỏ thuốc lá. Để đưa ra quyết định bỏ thuốc lá là rất khó khăn đối với người hút thuốc. Do đó, ngoài các biện pháp cai nghiện thuốc lá thì cần có các biện pháp can thiệp vào các yếu tố có liên quan hoặc ảnh hưởng đến ý định bỏ thuốc lá nhằm thúc đẩy họ có ý định bỏ thuốc lá.

Phương Anh