Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2013 cho thấy, khoảng 1/3 dân số thế giới bị nhiễm lao; 12 triệu người hiện mắc lao; 8,6 triệu người mới mắc lao; 13% số mắc lao có đồng nhiễm HIV; 1,3 triệu người tử vong do lao. Lao là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 2 trong các bệnh nhiễm trùng. Tình hình dịch tễ lao kháng thuốc đang có diễn biến phức tạp và đã xuất hiện ở hầu hết các quốc gia. Việt Nam đứng thứ 12 trong số 22 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới. Hàng năm, Việt Nam có khoảng 130.000 người mắc lao mới, 170.000 người mắc lao lưu hành, khoảng 3.500 người mắc lao đa kháng thuốc và đặc biệt có đến 18.000 người tử vong do bệnh lao. 

Nhận thức rõ sự nguy hiểm và gánh nặng mà bệnh lao đem lại, Bộ Y tế đã trình Chính phủ “Chiến lược Quốc gia phòng, chống bệnh lao đến năm 2020 và tầm nhìn 2030” với mục tiêu: Đến hết năm 2015, giảm số người mắc bệnh lao trong cộng đồng xuống dưới 187 người/100.000 người dân; giảm số người chết do bệnh lao xuống dưới 18 người/100.000 người dân; tỷ lệ mắc lao đa kháng thuốc dưới 5% trong tổng số người bệnh lao mới phát hiện; đến hết năm 2020, giảm số người mắc bệnh lao trong cộng đồng xuống dưới 131 người/100.000 người dân; giảm số người chết do bệnh lao xuống dưới 10 người/100.000 người dân; khống chế số người mắc bệnh lao đa kháng thuốc với tỷ lệ dưới 5% trong tổng số người bệnh lao mới phát hiện. Tầm nhìn đến năm 2030, tiếp tục giảm số người chết do bệnh lao và giảm số người mắc bệnh lao trong cộng đồng xuống dưới 20 người/100.000 người dân; hướng tới mục tiêu để người dân Việt Nam được sống trong môi trường không còn bệnh lao.

Đại diện Chương trình Chống lao Quốc gia cho biết, để đạt được các mục tiêu trên, Chiến lược đã đề ra các giải pháp mang tính toàn diện và đột phá như: Đổi mới về công nghệ; đổi mới về phương pháp tiếp cận và đổi mới về đầu tư. Trong đó, nhiều kỹ thuật mới, đột phá được áp dụng hiệu quả như kỹ thuật geneXpert chỉ trong vòng 2 giờ có thể trả lời có vi khuẩn lao hay không, nhiều hay ít và có kháng với thuốc rifampicine hay không với độ nhạy rất cao, độ đặc hiệu rất cao tương đương kỹ thuật nuôi cấy (phải mất 2 - 4 tháng theo phương pháp truyền thống), mặt khác thao tác thực hiện đơn giản đến mức có thể thực hiện ngay tại tuyến huyện. Ngoài ra, còn nhiều kỹ thuật đang được nghiên cứu ứng dụng và hứa hẹn cuộc cách mạng trong phát hiện bệnh lao. Chưa hết, hiện nay trên cả nước đang triển khai phác đồ mới rút ngắn thời gian điều trị còn 6 tháng. Việt Nam sẽ là nước áp dụng đầu tiên thuốc chống lao mới cho các trường hợp lao tiền siêu kháng thuốc vào năm 2014. Phác đồ chữa lao hiệu quả đang được phát triển, có thể rút ngắn xuống còn 4, thậm chí là 3 tháng. Hiện nay, đang có 2 loại thuốc chống lao mới được phê duyệt. Hứa hẹn đủ thuốc mới sẽ có phác đồ hoàn toàn mới, sẽ không còn khái niệm kháng thuốc hiện tại nữa mà có thể áp dụng phác đồ mới không cần xét nghiệm kháng sinh đồ ngay lúc phát hiện. Dự kiến, vào năm 2018 có thể sẽ có những vắc xin mới phòng lao hiệu quả hơn BCG hiện nay. “Chúng ta cần áp dụng một cách tối ưu các công nghệ mới vào điều kiện Việt Nam một cách hiệu quả nhất”, Bộ Y tế khẳng định.

Nguy cơ mắc bệnh lao có thể xảy ra với tất cả mọi người, không miễn trừ ai. Đầu tư cho phòng, chống lao là đầu tư có hiệu quả kinh tế rất cao vì vậy sẽ góp phần quan trọng vào xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao sức khỏe của người dân Việt Nam - PGS.TS. Nguyễn Viết Nhung, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia, khẳng định như vậy trước thềm Ngày Thế giới phòng, chống lao (24/3) và cao điểm truyền thông về “Chiến lược Quốc gia phòng, chống bệnh lao đến năm 2020 và tầm nhìn 2030”.

Minh An