“Những chuyển động của ngành Thanh tra đang đi đúng hướng”

Nhấn mạnh đặc thù của một cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong ngành Thanh tra, bà Phạm Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra cho rằng, những chuyển động của ngành đang đi đúng hướng, tạo động lực tích cực để đội ngũ cán bộ thanh tra không ngừng tự hoàn thiện.

Bà Hiền nhận định, sau sắp xếp tổ chức và tinh gọn bộ máy theo chủ trương của Đảng, yêu cầu đặt ra rõ nét nhất là sự chuẩn hóa năng lực đội ngũ cán bộ thanh tra. “Điều đó tác động trực tiếp đến công tác đào tạo, đòi hỏi nhà trường phải dần thay đổi phương thức đào tạo, hướng đến phát triển năng lực thực thi, tư duy xử lý tình huống và nâng cao bản lĩnh nghề nghiệp cho cán bộ thanh tra”, bà Hiền cho hay.

Đồ hoạ: Bảo Anh

Xác định rõ yêu cầu trong thời gian tới cần chú động đổi mới đồng bộ giữa yêu cầu thực tiễn và nội dung, phương pháp đào tạo, bà Hiền nhấn mạnh: Cần tiếp tục rà soát, chuẩn hóa chương trình bồi dưỡng theo hướng sát thực tiễn hơn, tăng cường các tình huống điển hình, các mô hình mô phỏng nghiệp vụ.

Cũng theo bà Hiền, phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong đào tạo, như: Triển khai ứng dụng phần mềm vào hoạt động giảng dạy, thiết kế các bài giảng trực tuyến, xây dựng học liệu số, đa dạng hoá hình thức đào tạo, tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ ngắn hạn, chuyên sâu dưới hình thức trực tuyến, mô hình mô phỏng các tình huống nghiệp vụ, hệ thống đánh giá năng lực… Bà Hiền lý giải: “Việc ứng dụng công nghệ trong đào tạo, bồi dưỡng không chỉ giúp nâng cao tính linh hoạt, tiết kiệm nguồn lực mà còn là yếu tố quan trọng để bảo đảm chất lượng, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác thanh tra trong giai đoạn mới”.

Đối với đội ngũ cán bộ thanh tra, bà Hiền cho rằng, khi áp lực công việc ngày càng lớn sẽ đặt ra yêu cầu không chỉ kiến thức chuyên môn vững vàng mà còn cần bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp. “Do đó, bên cạnh các cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, sáng tạo, ngành Thanh tra cần quan tâm hơn đến công tác giáo dục liêm chính, đạo đức công vụ ngay từ trong quá trình đào tạo”, bà Hiền nhấn mạnh.

“Nhiệm kỳ mới phải tạo ra chuyển biến thực chất, lấy niềm tin của người dân làm thước đo”

Trong bối cảnh ngành Thanh tra cùng cả nước thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, yêu cầu đặt ra cho nhiệm kỳ mới không chỉ là ổn định tổ chức, mà quan trọng hơn là tạo ra những chuyển biến thực chất, lấy niềm tin của người dân làm thước đo.

Đồ hoạ: Bảo Anh

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Phạm Thế Sự cho rằng tinh thần của nhiệm kỳ mới nằm ở việc hoàn thiện thể chế và quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy, bảo đảm mọi chính sách khi đi vào cuộc sống đều tạo ra kết quả cụ thể.

Theo ông, điểm mới của giai đoạn này là yêu cầu về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự phối hợp giữa các cơ quan ngày càng cao. Điều đó đòi hỏi mỗi đơn vị không thể hoạt động theo cách riêng lẻ, phải đặt mình trong tổng thể chung của hệ thống, bảo đảm sự thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Nếu không có sự đồng bộ, thì dù chính sách đúng cũng khó đạt được hiệu quả như mong muốn.

“Người dân không đánh giá nhiệm kỳ qua những mục tiêu đặt ra, mà qua kết quả họ nhận được trong thực tế”, ông Sự nhấn mạnh. Vì vậy, đổi mới trong nhiệm kỳ mới phải được đo bằng những chuyển biến cụ thể: Quy trình rõ ràng hơn, trách nhiệm cụ thể hơn, thời gian xử lý rút ngắn hơn và chất lượng giải quyết được nâng lên.

Ở góc độ Ban Tiếp công dân Trung ương, ông cho rằng đây là nơi phản ánh trực tiếp nhất hiệu quả của bộ máy. Những vấn đề tồn tại, những vụ việc kéo dài, hay những vướng mắc trong cơ chế phối hợp đều được bộc lộ rõ qua từng lá đơn được gửi tới, qua từng buổi tiếp công dân. Do đó, đổi mới trong lĩnh vực này không thể chỉ dừng ở việc hoàn thiện quy trình, mà phải giải quyết được những điểm nghẽn đã tồn tại trong thực tiễn.

Ông cũng nhấn mạnh rằng đổi mới phải đi cùng với kế thừa. Những kinh nghiệm đã được kiểm chứng cần được giữ vững, đồng thời được nâng cấp bằng các công cụ và phương thức mới, trong đó có ứng dụng công nghệ và tăng cường liên thông dữ liệu. Khi đó, việc xử lý thông tin, theo dõi tiến độ và phối hợp giữa các cơ quan sẽ hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc kéo dài.

Trong nhiệm kỳ mới, ông kỳ vọng các chính sách sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ trách nhiệm, tăng cường giám sát và tạo điều kiện cho các cơ quan thực thi nhiệm vụ hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, mọi cải tiến đều phải hướng tới một mục tiêu chung: Giải quyết tốt hơn quyền lợi chính đáng của người dân. Khi niềm tin của người dân được củng cố từ chính những kết quả cụ thể, thì đó cũng là thước đo rõ nhất cho thành công của một nhiệm kỳ đổi mới.

“Cán bộ thanh tra phải vững vàng: Không lùi bước trước khó khăn, không sa ngã trước cám dỗ”

Với kinh nghiệm nhiều năm công tác trong ngành Thanh tra, TS. Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) chia sẻ, trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy, định hướng tổ chức theo ngành dọc là bước đi quan trọng nhằm tăng cường tính độc lập, khách quan trong hoạt động thanh tra.

Đồ hoạ: Bảo Anh

Nhận định quá trình này sẽ kéo theo nhiều thay đổi về tổ chức và vận hành, TS. Đinh Văn Minh cho rằng, cần thực hiện đồng bộ, vừa khẩn trương, vừa bảo đảm đúng quy định, quy trình. Trong đó, trọng tâm là phải xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp thanh tra; phân định rành mạch thẩm quyền giữa các cơ quan để tránh chồng chéo, bỏ sót hoặc trùng lặp. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo xuyên suốt, thống nhất trong toàn ngành trong điều kiện tổ chức mới. TS. Đinh Văn Minh khẳng định: “Chỉ khi bộ máy tinh gọn đi kèm với cơ chế vận hành rõ ràng, thông suốt thì mới thực sự nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra”.

Theo phân tích của TS. Đinh Văn Minh, thực tiễn cho thấy, hoạt động thanh tra trước đây còn mang tính dàn trải, thời gian kéo dài, trong khi việc thực hiện kết luận, kiến nghị thanh tra còn chậm, thiếu triệt để. Đây là những hạn chế lớn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và uy tín của ngành.

Do đó, ông nhấn mạnh, trong thời gian tới, cần chuyển mạnh sang thanh tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Giảm bớt thanh tra theo kế hoạch hình thức, tăng cường thanh tra khi có dấu hiệu vi phạm rõ ràng, đặc biệt là các cuộc thanh tra theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

“Kết luận thanh tra phải làm rõ bản chất, mức độ vi phạm, xác định cụ thể trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức; đồng thời đưa ra kiến nghị chính xác, khả thi, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Quan trọng hơn, cần theo dõi, đôn đốc, giám sát việc thực hiện kết luận đến cùng”, TS. Đinh Văn Minh cho hay.

Bên cạnh đó, ông cũng nhấn mạnh, việc tuân thủ nghiêm quy trình thanh tra và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin sẽ góp phần rút ngắn thời gian, nâng cao chất lượng, hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của đối tượng thanh tra và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác, nhất là hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Về yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ thanh tra hiện nay, TS. Đinh Văn Minh chia sẻ, đội ngũ cán bộ thanh tra phải không ngừng học tập, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, nắm vững pháp luật và hiểu biết sâu về kinh tế thị trường, đặc biệt trong các lĩnh vực phức tạp như thuế, tài chính – ngân hàng, quản lý tài chính công, tài sản công, đất đai, xây dựng…

Cũng theo ông, cùng với năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp là yếu tố then chốt. Cán bộ thanh tra phải đủ vững vàng để không bị chi phối bởi các áp lực bên ngoài, bảo đảm kết luận khách quan, công tâm. Trên hết, yêu cầu về phẩm chất đạo đức, sự liêm chính phải được đặt ở vị trí trung tâm: không lùi bước trước khó khăn, không sa ngã trước cám dỗ vật chất, danh lợi.

Ông quả quyết: “Chỉ khi mỗi cán bộ thanh tra thực sự trong sạch, vững vàng thì ngành Thanh tra mới khẳng định được vai trò là công cụ sắc bén trong kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực”.

“Hoàn thiện cơ chế bảo vệ giúp cán bộ yên tâm thực thi công vụ”

Nhận định sắp xếp, tinh gọn bộ máy thanh tra là một bước đột phá, là bước đi tất yếu trong tiến trình cải cách hành chính, bà Nguyễn Thị Hồng Thắm, Thanh tra viên chính, Cục II (Thanh tra Chính phủ) cho rằng, việc cắt giảm các tầng nấc trung gian và thu gọn các đầu mối thanh tra giúp giảm bớt sự chồng chéo giữa các cơ quan. Tác động lớn nhất sau khi tinh gọn bộ máy, theo bà, chính là chuyển dịch từ mô hình dàn trải sang mô hình tập trung và chuyên sâu.

Đồ hoạ: Bảo Anh

Tuy nhiên, bà Thắm cho hay, tác động này cũng dẫn đến việc "một người phải gánh nhiều vai", do đó, cán bộ thanh tra hiện nay không chỉ cần giỏi chuyên môn về một lĩnh vực được đào tạo mà phải có kiến thức tổng hợp để đáp ứng yêu cầu thanh tra đa ngành, đa lĩnh vực.

Theo bà Thắm, yêu cầu công việc ngày càng cao đã tạo ra áp lực rất lớn, để đáp ứng yêu cầu thanh tra đa ngành, đa lĩnh vực, cán bộ thanh tra phải luôn tự học hỏi, cập nhật các thông tin, kiến thức mới, nhất là hệ thống luật pháp về đất đai, đấu thầu, đầu tư công liên tục được điều chỉnh, cập nhật. Bộ máy tinh gọn, số lượng nhân sự giảm nhưng nhiệm vụ không giảm, thậm chí tăng lên về độ khó và tính chất phức tạp. Tình trạng lạm phát tăng cao nhưng việc xây dựng vị trí việc làm, tiền lương, tiền công tác phí cho hoạt động thanh tra còn hạn chế, tạo ra những áp lực về đạo đức công vụ. “Đặc biệt, việc giữ vững bản lĩnh chính trị trong môi trường làm việc đầy rủi ro pháp lý, thường xuyên đối mặt với sự cám dỗ hoặc sức ép từ nhiều phía là một thách thức cực lớn”, bà Thắm nhấn mạnh.

Hiện nay, các quy định pháp luật về thanh tra yêu cầu thực hiện thanh tra trên môi trường điện tử (thanh tra từ xa, trực tuyến) là một bước tiến tất yếu trong kỷ nguyên số, bà Thắm nhận định, đây cũng là áp lực và khó khăn, thách thức với cán bộ thanh tra. “Việc thu thập dữ liệu điện tử khó xác minh nguồn gốc, dữ liệu thiếu sự đồng bộ, dễ dẫn đến tình trạng sai lệch, thiếu nhất quán; việc xác định tính nguyên gốc và giá trị pháp lý của các tệp tin, dữ liệu số trong hồ sơ thanh tra đôi khi còn lúng túng. Nếu không có quy trình bảo mật và xác thực chặt chẽ, chứng cứ điện tử rất dễ bị đối tượng thanh tra khiếu nại hoặc từ chối thừa nhận”, bà phân tích.

Nói thêm về những khó khăn, thách thức, bà Thắm cho biết, các vi phạm công nghệ ngày càng tinh vi, trong khi năng lực công nghệ của Đoàn thanh tra, cán bộ thanh tra còn hạn chế, nếu hệ thống bảo mật không đủ mạnh, lạc hậu cán bộ thanh tra sẽ phải đối mặt với rủi ro bị tấn công mạng hoặc lộ lọt thông tin. Bên cạnh đó, các quy định pháp luật về bảo vệ bí mật Nhà nước, bí mật ngành Thanh tra khi thực hiện thanh tra từ xa cũng gây nhiều khó khăn, mất an toàn cho cán bộ thanh tra.

Để đảm bảo điều kiện cho hoạt động thanh tra thực sự hiệu quả, theo bà Thắm, cần một hành lang pháp lý rõ ràng và một đội ngũ cán bộ có tư duy phân tích hệ thống thay vì chỉ kiểm tra từng sự vụ đơn lẻ. Bên cạnh đó, bà cũng nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" và cơ chế miễn trừ trách nhiệm trong những trường hợp khách quan, giúp cán bộ yên tâm thực thi công vụ mà không phải quá lo lắng về các rủi ro pháp lý.

Cũng theo bà Thắm, chế độ đãi ngộ cần tương xứng với đặc thù công việc. “Việc cải thiện chế độ lương, phụ cấp thâm niên và phụ cấp nghề nghiệp đặc thù, chế độ công tác phí là vô cùng cần thiết để cán bộ có thể toàn tâm toàn ý với công việc, giảm bớt sự tác động từ các yếu tố tiêu cực bên ngoài”, bà Thắm nói.

“Thanh niên phải trở thành lực lượng hiện thực hóa tinh thần đổi mới của nhiệm kỳ mới”

Theo ông Đinh Ngọc Tân, Bí thư Đoàn Thanh niên Thanh tra Chính phủ, bối cảnh mới hiện nay đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn bao giờ hết: đổi mới phải đi vào thực chất, đo được bằng kết quả và hiệu quả mang lại. Trong tiến trình đó, thanh niên không thể đứng ngoài, mà cần trở thành lực lượng trung tâm, trực tiếp hiện thực hóa tinh thần đổi mới bằng hành động cụ thể.

Đồ hoạ: Bảo Anh

Ông cho rằng, điểm đáng chú ý của nhiệm kỳ này là cách tiếp cận phát triển không dừng ở mục tiêu, mà nhấn mạnh vào năng lực tổ chức thực hiện. Điều này mở ra không gian lớn cho thanh niên, lực lượng có khả năng thích ứng nhanh, tiếp cận công nghệ tốt và sẵn sàng thay đổi cách làm. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với trách nhiệm. Thanh niên không thể chỉ “đi theo” mà phải chủ động tham gia vào quá trình kiến tạo giải pháp, từ cải tiến quy trình công việc đến đóng góp vào việc hoàn thiện chính sách từ thực tiễn.

“Yêu cầu của nhiệm kỳ mới là làm thật, hiệu quả thật, đo được kết quả. Điều này buộc thanh niên phải thay đổi cách nghĩ và cách làm, từ tư duy hoàn thành nhiệm vụ sang tư duy tạo ra giá trị”, ông Tân nhấn mạnh. Theo đó, mỗi cán bộ trẻ cần chủ động trang bị năng lực phân tích, tổng hợp, khả năng làm việc trong môi trường số, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị để không bị dao động trước những vấn đề phức tạp.

Ông cũng cho rằng vai trò của tổ chức Đoàn trong giai đoạn tới cần được mở rộng, không dừng ở việc tổ chức phong trào, mà phải trở thành một kênh phát hiện, bồi dưỡng và kích hoạt sáng kiến trong đội ngũ cán bộ trẻ. Thanh niên cần được đặt vào những bài toán lớn của ngành, của đất nước, để từ đó hình thành tư duy giải quyết vấn đề ở tầm vĩ mô, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi công việc hẹp.

Trong lĩnh vực thanh tra, điều này càng có ý nghĩa khi yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm giải trình và ứng dụng công nghệ ngày càng rõ. Thanh niên có thể đi đầu trong việc đề xuất các mô hình quản lý mới, góp phần nâng cao chất lượng xử lý công việc, đồng thời tạo ra những thay đổi có thể nhìn thấy trong thực tiễn. Khi thanh niên không chỉ là lực lượng thực thi mà trở thành lực lượng kiến tạo, thì tinh thần đổi mới của nhiệm kỳ mới mới thực sự được hiện thực hóa.