Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một nghị định chuyên ngành quy định đồng bộ, toàn diện về cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số, tạo hành lang pháp lý thống nhất để triển khai Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam.

Hội thi thêu thổ cẩm truyền thống trong khuôn khổ Chương trình "Si Ma Cai - Hương sắc vùng cao" lần thứ IV năm 2026. Ảnh: Xã Si Ma Cai

Tạo đột phá về bảo tồn, giữ gìn bản sắc truyền thống các dân tộc thiểu số

Văn bản không chỉ hướng tới gìn giữ những giá trị văn hóa đang có nguy cơ mai một mà còn tạo cơ chế để cộng đồng trở thành chủ thể bảo tồn, gắn văn hóa với phát triển du lịch và sinh kế bền vững.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, đô thị hóa, biến đổi phương thức sinh hoạt và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ mai một, thậm chí thất truyền. Không ít nghề thủ công truyền thống, lễ hội, tiếng nói, chữ viết, tri thức dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian chỉ còn được lưu giữ bởi số ít nghệ nhân cao tuổi, trong khi lực lượng kế cận ngày càng mỏng.

Thực tiễn đó đòi hỏi phải có những cơ chế, chính sách đủ mạnh, cụ thể để chuyển từ tư duy “bảo tồn đơn thuần” sang “bảo tồn để phát triển”, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển kinh tế - xã hội.

Một trong những nội dung nổi bật của Nghị định là gắn bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số với phát triển du lịch cộng đồng, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Theo đó, để phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gắn với du lịch cộng đồng, Nghị định nêu rõ UBND cấp tỉnh, cấp xã căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương, xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, đề án, dự án hỗ trợ cho cá nhân, cộng đồng phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với du lịch cộng đồng tại địa phương.

Các địa phương được khuyến khích đầu tư xây dựng không gian văn hóa truyền thống, phát triển sản phẩm văn hóa đặc trưng, hỗ trợ làng nghề, câu lạc bộ văn hóa dân gian, phát triển các tuyến du lịch văn hóa, quảng bá trên nền tảng số và xây dựng chuỗi giá trị từ tài nguyên văn hóa.

Cộng đồng dân cư không chỉ là người gìn giữ văn hóa mà còn trực tiếp được hưởng lợi từ việc khai thác các giá trị văn hóa thông qua phát triển du lịch, dịch vụ và sản xuất các sản phẩm văn hóa truyền thống đặc sắc.

Những sản phẩm thủ công tinh xảo được cải tiến mẫu mã hiện đại, hứa hẹn trở thành quà tặng lưu niệm độc đáo, tạo sinh kế vững chắc cho phụ nữ Lô Lô. Ảnh: UBND xã Lô Lô Chải

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo của Đảng và Nhà nước, đồng thời góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, giảm nghèo bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị định dành riêng các quy định về số hóa và chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống. Các địa phương được hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu số, nền tảng số đa ngôn ngữ, số hóa tư liệu, quảng bá văn hóa trên môi trường số và ứng dụng công nghệ trong giáo dục, truyền thông và phát triển du lịch.

Nghị định số 269 được kỳ vọng tạo ra nhiều tác động tích cực, hiệu quả cả về văn hóa, xã hội và kinh tế.

Đưa văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số vào chương trình giáo dục

Một trong những điểm đáng chú ý tại Nghị định 269 là từ ngày 1/7/2026, Chính phủ yêu cầu đưa nội dung về văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số vào chương trình giáo dục.

Nghị định nêu rõ, Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và các cơ quan có liên quan chỉ đạo, hướng dẫn việc tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục về văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong chương trình giáo dục, hoạt động giáo dục.

Việc tích hợp, lồng ghép nội dung văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số phải phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo và điều kiện thực tiễn. Như vậy, bên cạnh việc bảo tồn trong cộng đồng, văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số sẽ được đưa vào môi trường giáo dục thông qua chương trình học, hoạt động trải nghiệm, hoạt động giáo dục tại nhà trường.

Ngoài ra, UBND cấp tỉnh, cấp xã phải căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương xây dựng và tổ chức thực hiện các đề án, dự án, mô hình không gian trải nghiệm và giáo dục văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong cơ sở giáo dục và khu dân cư.

Đặc biệt, ưu tiên triển khai đưa nội dung văn hóa truyền thống dân tộc thiểu số tại các trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú và cơ sở giáo dục có tổ chức mô hình nội trú dành cho học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi...