Cô giáo - Nghệ nhân Phan Thị Thuỳ Diễm, người khởi xướng lồng ghép dân ca vào các môn học. Ảnh: Thùy Diễm

Vừa là giáo viên vừa là Nghệ nhân dân gian, cô giáo Phan Thị Thuỳ Diễm đã dành trọn tâm huyết để đưa dân ca ví, giặm vào trường học, để mỗi tiết học không chỉ là tri thức, mà còn là hành trình nuôi dưỡng tâm hồn, hun đúc tình yêu quê hương, đất nước cho các thế hệ học sinh.

Từ miền quê di sản đến hành trình gieo hạt văn hoá

Sinh ra và lớn lên tại mảnh đất giàu truyền thống dân ca xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, cô Phan Thị Thuỳ Diễm (sinh năm 1986) đã sớm được nuôi dưỡng trong không gian văn hoá của những câu hò, điệu ví mộc mạc, đằm thắm. Tình yêu ấy theo cô lớn lên, trở thành động lực để cô thi đậu vào Khoa Sư phạm Nhạc - Trường Đại học Hà Tĩnh. Sau khi tốt nghiệp, cô về công tác tại Trường Tiểu học Sơn Tân (xã Tứ Mỹ), mang theo ước mơ giản dị: Làm sao để dân ca không chỉ vang lên trên sân khấu, mà còn sống động trong từng lớp học.

Năm 2012, Nghi Xuân là huyện đầu tiên của tỉnh Hà Tĩnh thí điểm triển khai phong trào đưa dân ca vào trường học. Để khởi động cho phong trào, huyện có chủ trương thu hút nhân tài. Cô giáo Phan Thị Thuỳ Diễm đã được huyện Nghi Xuân “chiêu mộ" về Trường Tiểu học Cương Gián I (xã Cổ Đạm). Trước vinh dự đó, cô đã không ngừng nỗ lực phấn đấu và có nhiều đóng góp cho phong trào văn hoá, văn nghệ huyện nhà.

Tuy nhiên, thời điểm đó, phong trào đưa dân ca vào trường học vẫn chưa rầm rộ như bây giờ, cô đã nhiều đêm mất ngủ vì những dự định của mình gặp khó khăn, thử thách.

Cô Phan Thị Thùy Diễm là một trong những Tổng phụ trách đội giàu thành tích của tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Thùy Diễm

Tháng 9/2018, cô giáo Phan Thị Thuỳ Diễm chuyển về công tác tại Trường THCS Thành Mỹ (xã Tiên Điền). Tại ngôi trường mới, cô tiếp tục phát huy thế mạnh của mình và đã có nhiều cống hiến trong công tác dạy học, công tác đoàn, công tác đội, đặc biệt là từ khi cô được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cấp Bằng công nhận danh hiệu Nghệ nhân dân gian tháng 4/2018.

Không dừng lại ở các tiết học âm nhạc, cô mạnh dạn lồng ghép hát dân ca ví, giặm vào các hoạt động ngoại khoá, sinh hoạt đội, hội thi và các tiết học âm nhạc. Tất cả những phương pháp này của cô sau đó được công nhận sáng kiến kinh nghiệm cấp tỉnh. Một trong những phương pháp sáng tạo mà cô Phan Thị Thuỳ Diễm khởi xướng đó là lồng ghép hát dân ca vào các giờ học môn Lịch sử, môn Văn học. Giáo án dạy môn Lịch sử được cô biên soạn lại theo các thể thơ 5 chữ rồi phổ thành làn điệu dân ca.

Ngoài môn Lịch sử, môn Kể chuyện cũng được cô biên soạn với lối kể bằng làn điệu dân ca hết sức duyên dáng, lôi cuốn. Các tiết học có lồng ghép dân ca ví, giặm ở các trường mà cô đã công tác đều được học sinh đón nhận tích cực.

Cô giáo Phan Thị Thuỳ Diễm và các em học sinh Trường THCS Thành Mỹ trong một buổi sinh hoạt Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm. Ảnh: Thùy Diễm

Giữ lửa dân ca từ trường học đến cộng đồng

Cùng với công tác giảng dạy, cô Phan Thị Thuỳ Diễm còn là hạt nhân tích cực trong phong trào dân ca ví, giặm tại nhiều Câu lạc bộ (CLB) dân ca. Từ năm 2013, cô đã thành lập CLB Dân ca ví, giặm Trường Tiểu học Cương Gián I; năm 2018 làm chủ nhiệm CLB Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh tại Trường THCS Thành Mỹ đồng thời làm chủ nhiệm CLB Dân ca ví, giặm xã Xuân Yên (nay là xã Tiên Điền). Ngoài ra, cô còn tham gia tập luyện thường niên cho các CLB Dân ca ví, giặm xã Cương Gián (nay là xã Cổ Đạm), CLB Dân ca ví, giặm Trường Tiểu học Xuân Yên, CLB Dân ca ví, giặm Trường Tiểu học Xuân Liên...

Với sự đam mê và lòng nhiệt huyết, cô giáo Phan Thị Thuỳ Diễm đã có trên 15 năm tham gia phong trào văn nghệ quần chúng và gặt hái được nhiều thành tích trên lĩnh vực Dân ca Nghệ Tĩnh. Ngoài những thành tích trong lĩnh vực trình diễn tại các liên hoan, hội diễn về Dân ca Nghệ Tĩnh, cô còn sưu tầm, biên soạn, chuyển thể, lồng điệu các tổ khúc dân ca, các tiểu phẩm, viết lời mới cho Dân ca Nghệ Tĩnh như: “Ơn nghĩa thầy cô”; “Ơn người em quyết học chăm”; “Dưới nhành hoa phượng đỏ”; “Thành Mỹ - Mái trường tôi yêu”; “Láng giềng”; Kịch dân ca “Kiếm kế sinh nhai”...  

Cô Phan Thị Thùy Diễm (thứ 3 bìa trái) trong một lần nhận phần thưởng về dân ca ví, giặm. Ảnh: Thùy Diễm

Hơn 15 năm gắn bó với dân ca ví, giặm cô Phan Thị Thuỳ Diễm đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận tại các liên hoan, hội diễn: Giải A tại Liên hoan Hò, Ví, Giặm Nghệ Tĩnh (năm 2012); Giải Nghệ nhân trình diễn xuất sắc tại Liên hoan CLB Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh lần thứ 2 (năm 2013); 2 giải thưởng: Giọng hát hay nhất tại Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh và Giải A tại Liên hoan Văn hoá, văn nghệ quần chúng Quân khu 4 (năm 2015); Đặc biệt, năm 2018, được UBND tỉnh Hà Tĩnh tặng Giấy chứng nhận Người có công bảo tồn và phát huy dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian. Năm 2019 được nhận Huy chương Vì sự nghiệp bảo tồn văn nghệ dân gian...

Nhưng với cô, phần thưởng lớn nhất chính là sự say mê của học trò, là khi những câu ví, điệu giặm được các em cất lên một cách tự nhiên, đầy tự hào.

Cô giáo Phan Thị Thuỳ Diễm cùng các em học sinh biểu diễn tại buổi hoạt động ngoại khóa. Ảnh: Trần Quý

Trao đổi với phóng viên, cô Phan Thị Thuỳ Diễm chia sẻ, dân ca ví, giặm là một đặc sản “văn hóa” của người Nghệ Tĩnh. Nhưng theo thời gian, giới trẻ ít mặn mà với loại hình nghệ thuật này. Để dân ca ví, giặm thực sự được học sinh đón nhận, bản thân mình phải là người đam mê và thường xuyên tìm tòi những tiết mục hay, gây hứng thú cho học trò. Dù công tác ở đâu, cô cũng luôn nỗ lực học hỏi, tìm tòi những cách làm mới để việc dạy và học ngày càng hiệu quả hơn, để dân ca ví, giặm tiếp tục được trao truyền bền bỉ cho thế hệ trẻ.

Cô giáo Đặng Thị Lệ Thủy, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Thành Mỹ cho biết, cô giáo - Nghệ nhân dân gian Phan Thị Thùy Diễm là người có trình độ, đam mê âm nhạc, giàu năng khiếu sáng tác và dàn dựng, đặc biệt là dân ca ví, giặm. Với sự sáng tạo và tâm huyết, cô đã khéo léo lồng ghép các làn điệu dân ca vào hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt đội và các môn học như Văn học, Lịch sử, tạo nên những giờ học sinh động, gần gũi, được học sinh đón nhận tích cực. Nhà trường sẽ tiếp tục phối hợp, mở rộng việc đưa dân ca vào dạy học gắn với trải nghiệm di sản văn hóa, hướng tới giáo dục toàn diện cho học sinh.

Cô giáo Đặng Thị Lệ Thủy, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Thành Mỹ. Ảnh: Trần Quý

Giữa nhịp sống hiện đại, khi mùa Xuân mới lại về, những câu ví, điệu giặm vẫn vang lên trong lớp học nhỏ nơi miền quê Nghi Xuân. Ở đó, có một cô giáo - nghệ nhân vẫn lặng lẽ giữ lửa, để di sản quê hương tiếp tục ngân vang trong những thế hệ học trò hôm nay và mai sau.